«Ադրբեջանը պահանջել է վերաշարադրել Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև գործընկերության փաստաթուղթը. Բաքուն գործում է Թուրքիայի շահերից ելնելով անտեսելով ԵՄ-ին»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 24 Դեկտեմբեր, 2025 9:56

Դեկտեմբերի սկզբին Հայաստանը և ԵՄ–ն ստորագրել են ռազմավարական գործընկերության օրակարգ, և կարճ ժամանակ անց Ադրբեջանի ԱԳՆ–ն բողոք է հայտնել նշելով, որ փաստաթղթում որոշակի թեմաների հիշատակումը «հակասում է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության օրակարգին», գրում է theins.ru–ն։ Բաքուն դժգոհ է Լեռնային Ղարաբաղի փախստականների հիշատակումից: Ադրբեջանի իշխանությունները շարունակում են պնդել, որ հայ բնակչությունը, որը լքել է տարածաշրջանը ադրբեջանական բանակի կողմից նախաձեռնված ռազմական գործողությունների պատճառով, դա արել է «կամավոր»: «Իր բանաձևում Եվրախորհրդարանը ղարաբաղցի հայերի հարկադիր տեղահանումը հավասարեցրել է էթնիկ զտումների հետ: Ավելին, այդ հարցը ԵՄ-ՀՀ գործընկերության առաջնահերթություններից մեկը սահմանելը և այդ կատեգորիայի մարդկանց որպես փախստականներ որակելը Ադրբեջանի նկատմամբ կողմնակալության հստակ դրսևորում է», - ասված է ԱԳՆ հայտարարության մեջ։

Ադրբեջանական կողմը նաև նշել է, որ «մարդկության դեմ հանցագործությունների և ռազմական հանցագործությունների մեջ մեղադրվող և դատապարտված հայազգի անձանց գերի անվանելը, ինչպես նաև նրանց ազատ արձակումը որպես առանձին առաջնահերթություն սահմանելը իրականության լուրջ աղավաղում է և անընդունելի է»։ «Իր բանաձևում Եվրախորհրդարանը Բաքվում պահվող հայ գերիներին անվանում է պատանդներ, իսկ նրանց դատավարությունները անվանում է խաբեություն», — հավելել է ԱԳՆ–ն։ Ավելին, Բաքուն դժգոհ է «Միջազգային դատարանի բոլոր համապատասխան որոշումների լիարժեք, անհապաղ և արդյունավետ կատարմանը աջակցելու մասին դրույթից, որը հստակորեն վերաբերվում է Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի դեմ ներկայացված հայցերին», ինչպես նաև «Թրամփի ճանապարհի» (TRIPP) մասին հիշատակման բացակայությունից։ «Մենք ակնկալում ենք, որ Հայաստանը և ԵՄ-ն կոնկրետ քայլեր կձեռնարկեն այդ անցանկալի դրույթները վերացնելու համար, որոնք չեն արտացոլում առկա իրականությունը», - եզրակացրել է Ադրբեջանի ԱԳՆ–ն։ ՀՀ ԱԳՆ–ն պատասխանել է այս պնդումներին ասելով, որ Երևանի և Բրյուսելի միջև համագործակցությունը «նպաստում է տարածաշրջանում խաղաղության հետագա ամրապնդմանն ուղղված ջանքերին»։

Ինչպես theins.ru-ին ասել է Քաղաքակրթական և մշակութային հետազոտությունների կենտրոնի գիտաշխատող Նարեկ Սուքիասյանը, Բաքուն, ըստ երևույթին, պատրվակ է փնտրում խաղաղության գործընթացը հետաձգելու և դրանում Երևանին մեղադրելու համար. «Ադրբեջանը հետապնդում է բացարձակ տարածաշրջանային գերիշխանության ռազմավարություն, որի համաձայն բոլոր հիմնական քաղաքական միջոցառումները պետք է միանշանակ համապատասխանեն իր ազգային շահերին։ Հայաստանի կողմից ցանկացած անկախ գործողություն, որը կարող է շոշափելի օգուտներ բերել Երևանին, դիտարկում է որպես սպառնալիք։ Թեև Ադրբեջանը կարող է շահագրգռված լինել Հայաստանի հետ խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելով և կնքելով, բայց նա դա կանի միայն այն բանից հետո, երբ ապահովի, որ ցանկացած հայկական սուբյեկտիվություն, որը նա ընկալում է որպես պոտենցիալ հեռավոր սպառնալիք, վերացվի։ ԵՄ-ի և Հայաստանի միջև համաձայնագիրը նույնպես դիտարկվում է այդ լույսի ներքո։ Դժվար է չնկատել Ադրբեջանի ԱԳՆ հայտարարության մեջ պարունակվող խաղաղության պարտավորությունների անկեղծության բացակայությունը, կարծես պատրվակ է փնտրվում մեղքը Հայաստանի վրա բարդելու, գործընթացը լքելու և միաժամանակ սրման հնարավորություններ փնտրելու համար։ Սա նաև կարող է լինել ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի միջև լարվածության արձագանք, ԱՄՆ-ի՝ գործընթացի գլխավոր միջնորդի առկայության դեպքում, Բաքուն կարող է փորձել շահել Վաշինգտոնի բարեհաճությունը: Ավելին, Բաքուն հետաքրքրված է հետկոնֆլիկտային օգնություն և օգուտներ ստանալ ԵՄ-ից, չնայած ինքը ագրեսիայի աղբյուր է և բացասական դինամիկա է ցուցաբերում ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների ոլորտներում: Բաքվի ճնշումը Բրյուսելի վրա կարող է լինել նաև այլ ոլորտներում և հարցերում իր համար օգուտներ ստանալու հույսով»:

Քաղաքագետ, տնտեսագետ և Կովկասի ինստիտուտի (Երևան) ավագ գիտաշխատող Հրանտ Միքայելյանն էլ կարծում է, որ Բաքուն կարտահայտի իր կարծիքը Երևանի կողմից ստորագրված բոլոր ռազմավարական փաստաթղթերի վերաբերյալ միաժամանակ առաջ մղելով Թուրքիայի շահերը. «Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև առկա խնդիրները չեն կարող լուծվել դիվանագիտական ճանապարհով, քանի որ պանթյուրքիզմը չի ենթադրում Հայաստանի գոյությունը: Եվ հենց Անկարան, այլ ոչ թե Բաքուն է առաջ մղում այդ գործընթացը: Բաքուն ներկայումս միջնորդ ուժ է, որը ձեռնարկում է որոշակի արմատական գործողություններ: Հետևաբար, հենց Բաքուն է հայտարարություններ անում ԵՄ-ի, Ռուսաստանի, Հայաստանի և այլնի դեմ, մինչդեռ Անկարան պարզապես կարգավորում է դրանք: Խնդիրն այն է, որ անտեսելով այս համատեքստը նախ Ռուսաստանը, ապա ԵՄ-ն, փորձեցին լուծել հակամարտությունը: Ռուսաստանը ձախողվեց, և հիմա ԵՄ-ն է հայտնվել նույն իրավիճակում: Մոսկվան, Բրյուսելը և Վաշինգտոնը կարծում են, որ տարածաշրջանում իրավիճակը որոշվում է կամ Մոսկվայի, կամ Բրյուսելի կողմից, և նրանք իրենց խնդիրը տեսնում են նախաձեռնությունը ստանձնելու և ամեն ինչ իրենց օգտին ձևավորելու մեջ: Իրականում Թուրքիան է տարածաշրջանը ձևավորում իր համար, և Ռուսաստանի տարածաշրջանից դուրս գալը չի նշանակում Արևմուտքի ավտոմատ գալուստ։ Կարո՞ղ ենք ասել, որ Բաքուն ցանկանում է խափանել խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը և փնտրում է դրա համար պատրվակներ: Սա ավելի քան ակնհայտ է: Փաշինյանը հույս ուներ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման 2021 թվականին, բայց Բաքուն անընդհատ պահանջում է նոր զիջումներ, Փաշինյանը համաձայնում է դրանց, քանի որ Բրյուսելն ու Վաշինգտոնը նրան դրդում են դա անել։ Այժմ Բաքուն ցանկանում է, որ միջանցքը բացվի, և իր պայմաններով, այսինքն առանց ամերիկացիների: Եթե ամերիկացիները գան, դա լինի այնպիսի պայմաններով, որ հետագայում հեռանան: Թուրքիային և Ադրբեջանին անհրաժեշտ են այնպիսի հաղորդակցություններ, որոնք ոչ ոք չի վերահսկում՝ ո՛չ Հայաստանը, ո՛չ ԱՄՆ-ը, ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ էլ Իրանը»։