Հայաստանը ուղարկվել է Մոլդովայի ճանապարհով

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 6 Դեկտեմբեր, 2025 10:15

Եվրահանձնաժողովի ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ շատ բան են սովորել Մոլդովայի փորձից, ուստի այժմ մտադիր են այն կիրառել նաև Հայաստանում, գրում է ng.ru–ն: Մասնավորապես, Բրյուսելը ցանկանում է նվազեցնել Երևանի էներգետիկ կախվածությունը Մոսկվայից և «ապահովել» իր տեղեկատվական տարածքը: Սակայն Մոլդովան այդ գործընթացն անցել է եվրոպական ինտեգրման ծրագրի շրջանակներում, իսկ Հայաստանին առաջարկվում է միայն ռազմավարական գործընկերություն:

Դեկտեմբերի 2-ին Հայաստանի կառավարությունը և Եվրամիությունը ստորագրել են ռազմավարական գործընկերության նոր օրակարգի վերաբերյալ համաձայնագիր: Այն հիմնված է երեք հիմնական սկզբունքների վրա. պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում համագործակցության ամրապնդում, տնտեսական համագործակցության ընդլայնում և վիզային ռեժիմի ազատականացում: Եվրամիության արտաքին գործերի նախարար Կայա Կալլասը ընդգծել է, որ Բրյուսելը որոշել է աջակցել Հայաստանում իրականացվող բարեփոխումներին: Նա նաև հայտարարել է Երևանին 15 միլիոն եվրո հատկացնելու մասին, որը կծախսվի «խաղաղության և կայունության» վրա: «2025 թվականը կարևոր տարի էր ձեր երկրի համար. հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը լուծվեց, և ԵՄ-ն այս հարցում ձեզ հետ է», - եզրափակել է Կալլասը:

Ինչպես բացատրել է ԵՄ ընդլայնման հարցերով հանձնակատար Մարթա Կոսը, ռազմավարական գործընկերությունը հնարավոր է դարձել մասամբ այն բանից հետո, երբ Հայաստանի խորհրդարանն ընդունել է եվրոպական ինտեգրման գործընթացը սկսելու մասին օրենք: Սակայն, պաշտոնական անդամակցության գործընթացը դեռևս չի սկսվել։ «Մենք այս որոշումը համարում ենք շատ խրախուսական, նաև այն պատճառով, որ այն արտահայտում է հայ ժողովրդի կամքը։ Գործընթացը սկսելու համար Հայաստանը պետք է դիմի թեկնածուի կարգավիճակի համար, ինչը դեռևս տեղի չի ունեցել, և, իհարկե, անդամ պետությունները պետք է կանաչ լույս վառեն։ Կտեսնենք, թե ինչ կլինի։ Նույնիսկ եթե դա տեղի չունենա, այն ամենը, ինչ մենք հիմա անում ենք, կարող է նպաստել եվրոպական ապագային։ Եվ երբ ես խոսում եմ եվրոպական ապագայի մասին, ես խոսում եմ ոչ միայն անդամակցության մասին», - ասել է Կոսը։

Միևնույն ժամանակ, ստորագրված փաստաթուղթը չի համարվի վավերացում պահանջող նոր միջազգային պայմանագիր։ Փոխարենը, կողմերը այն ընկալում են որպես իրենց քաղաքական պարտավորությունների հաստատում։ Հիշեցնենք, որ ԵՄ-ն վերջին մի քանի տարիների ընթացքում զգալիորեն մեծացրել է իր ներկայությունը Հայաստանում։ 2021 թվականին Բրյուսելը Հայաստանին առաջարկեց 2.6 միլիարդ եվրոյի օգնության փաթեթ, որից Երևանն արդեն ստացել է 550 միլիոն եվրոն։ 2022 թվականին ԵՄ դիտորդներ տեղակայվեցին հայ-ադրբեջանական սահմանին։ Ավելին, 2024 թվականին ԵՄ-ն Հայաստանին հատկացրեց 10 միլիոն եվրո ոչ մահացու զենք գնելու համար (նույն գումարը, որը ստացել էր Ադրբեջանը):

Եվրոպացիները նաև մտադիր են օգնել Հայաստանի իշխանություններին պատրաստվել հաջորդ տարվա խորհրդարանական ընտրություններին: Կոսի խոսքով Բրյուսելը մտադիր է այդ հարցում գործել Մոլդովայի նմանությամբ: Ավելին, ԵՄ-ն ցանկանում է օգնել Հայաստանին սկսել էլեկտրաէներգիա ստանալ Թուրքիայից Երևանի կախվածությունը Մոսկվայից նվազեցնելու համար: «Տաշքենդում մենք ստորագրեցինք 500 միլիոն եվրոյի նախագծի վերաբերյալ փաստաթուղթ: Դա ներդրում է ձեր էներգետիկ համակարգը վրացականի հետ միացնելու համար, և մենք արդեն աշխատում ենք Հայաստան-Թուրքիա էներգետիկ համակարգի վրա: Ինչո՞ւ: Որպեսզի դուք ավելի ու ավելի քիչ կախված լինեք ռուսական էներգիայից», - ասել է Կոսը հայ լրագրողներին:

Այնուամենայնիվ, պարզ չէ, թե ե՞րբ թուրքական էլեկտրաէներգիան կհասնի Հայաստան: Երևանի և Թբիլիսիի էներգետիկ համակարգերը միացնելու նախագիծը մեկնարկել է 2015 թվականին, որի ավարտը խոստացվել էր 2020 թվականին: Այնուամենայնիվ, աշխատանքները դեռևս գտնվում են մրցութային գործընթացի վերջին փուլերում: 2026 թվականին Հայաստանի իշխանությունները նախատեսում են 48.4 միլիարդ դրամ (ավելի քան 109.7 միլիոն եվրո) ծախսել Վրաստանի հետ էլեկտրահաղորդման գծի կառուցման վրա։
Վիզայի ազատականացումը նույնպես բարդ հարց է։ Մասնավորապես, Հայաստանը պետք է համապատասխանի ԵՄ պահանջներին, որոնք ամրագրված են հատուկ ծրագրում, սակայն Կոսը խորհուրդ է տալիս Հայաստանի իշխանություններին չշտապել։

«Վիզայի ազատականացումը պարզապես թույլ չի տալիս ձեր քաղաքացիներին առանց վիզայի ճանապարհորդել Եվրոպա։ Այն նաև նշանակում է, որ մենք պետք է վստահ լինենք, որ Հայաստանը կհետևի ներգաղթի վերահսկողությանը», - բացատրել է նա։ Սակայն Կոսը շեշտել է ԵՄ հետաքրքրությունը այսպես կոչված «Թրամփի ճանապարհի» նկատմամբ՝ 42 կիլոմետրանոց ճանապարհ, որը անցնում է Հայաստանի Սյունիքի մարզով և նախատեսված է Բաքուն ախիջևանին կապելու համար։ Եվրահանձնակատարի խոսքով այդ ճանապարհը նախատեսված է Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտրային ուղիները կապելու համար։ Սա լիովին համապատասխանում է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությանը։

Մինչ օրս համարվում էր, որ ՀՀ կառավարության եվրոպական ձգտումները ոչ այլ ինչ են, քան Փաշինյանի խորհրդարանական ընտրությունների նախապատրաստություն։ Սակայն քաղաքագետ Կարեն Իգիթյանը վստահ է, որ ԵՄ-ն ունի իր սեփական ծրագրերը։
«Փաշինյանին անհրաժեշտ է Արևմուտքի աջակցությունը իշխանությունը պահպանելու համար, մինչդեռ ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ը ցանկանում են առևտուր անել Արևելքի հետ շրջանցելով Ռուսաստանը և Իրանը։ Հետևաբար, նրանք աջակցում են Հայաստանում ենթակառուցվածքային նախագծերին, կնքում են պայմանագրեր Կենտրոնական Ասիայում հանքանյութերի արդյունահանման համար և այլն։ Միևնույն ժամանակ Արևմուտքը անտարբեր է Երևանի առջև ծառացած անվտանգության մարտահրավերների նկատմամբ։ Ավելին, Ռուսաստանի տարածաշրջանից դուրս մղվելուց հետո ամերիկյան և եվրոպական իշխանությունները կարող են սկսել շանտաժի ենթարկել հայերին պատերազմ սկսելով Թուրքիայի հետ, եթե նրանք հրաժարվեն կատարել իրենց վրա դրված որոշումները», - զգուշացրել է Իգիթյանը։