Ո՞վ և ինչպե՞ս կազդի Հայաստանի ընտրությունների վրա

Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների մոտենալուն զուգընթաց, Հայաստանի վարչապետը բախվում է Ռուսաստանի և հայկական սփյուռքի աճող դիմադրությանը։ Իր հավակնոտ արտաքին քաղաքականության օրակարգը առաջ մղելու համար Փաշինյանը կարիք կունենա Եվրոպայի, Միացյալ Նահանգների և հարևան երկրների աջակցությանը, գրում է exclusive.kz–ն։

Մոլդովայից հետո, մեկ այլ հետխորհրդային հանրապետություն՝ Հայաստանը, կանգնած է աշխարհաքաղաքական ընտրությունների առջև, 2026 թվականի հունիսին երկիրը կքվեարկի նոր խորհրդարանի օգտին, որն էլ կձևավորի հաջորդ կառավարությունը։ Եվ ինչպես այս աշնանը Մոլդովայում վերջնական արդյունքը մեծապես կախված կլինի արտաքին ուժերի գործողություններից։ Նախընտրական քարոզարշավն արդեն սկսվել է և խոստանում է լինել թեժ։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը այն կառուցում է «իրական Հայաստանի» գաղափարի վրա։ Դրա էությունն այն է, որ երկիրը պետք է բացի իր սահմանները, նվազեցնի իր կախվածությունը Ռուսաստանից և դիվերսիֆիկացնի իր արտաքին հարաբերությունները բարելավելով հարաբերությունները վաղեմի հակառակորդների՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ։ 2025 թվականի օգոստոսին Փաշինյանը հասավ իր առաջին խոշոր հաջողությանը այդ ուղղությամբ. Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ նա Սպիտակ տանը ստորագրեց շրջանակային խաղաղության համաձայնագիր Ադրբեջանի հետ։ Վարչապետը «իրական Հայաստանը» հակադրում է «պատմական Հայաստանի» հասկացությանը, որը ենթադրում է հարևանների նկատմամբ տարածքային պահանջներ: Փաշինյանի պատրաստակամությունը այդքան արմատապես վերանայել երկրի ավանդական ուղղությունը բացատրվում է ոչ միայն նրա քաղաքական քաջությամբ, այլ նաև օբյեկտիվ անհրաժեշտությամբ: 2020 և 2023 թվականներին Երևանը կրեց երկու ջախջախիչ ռազմական պարտություն, ինչը հանգեցրեց Ադրբեջանի լիակատար վերահսկողությանը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ և հայերի փախուստին այնտեղից:

Փաշինյանի վարկանիշը կտրուկ անկում է ապրել 2018 թվականի հեղափոխության ժամանակ իշխանության գալուց ի վեր, բայց մինչ այժմ ընդդիմությունը չափազանց թույլ է եղել դրանից օգտվելու համար: Վարչապետի վրա հարձակումն այժմ ղեկավարում են երկու արտաքին ուժեր՝ սփյուռքի ազգայնական թևը (հիմնականում ԱՄՆ–ում) և Ռուսաստանը: Նրանք միավորվել են նոյեմբերի սկզբին պահպանողական մեկնաբան Թաքեր Քարլսոնի կողմից վարվող փոդքասթի ժամանակ, որը հայտնի է իր կրեմլամետ հայացքներով: Կարլսոնը հրավիրել է ընդդիմության վարչապետի պոտենցիալ թեկնածու Նարեկ Կարապետյանին, ով հայազգի ռուս միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանի զարմիկն է: Սամվելն այժմ գտնվում է հայկական բանտում և մեղադրվում է պետական ​​հեղաշրջման հրապարակային կոչ անելու մեջ: Նրան ակտիվորեն աջակցում են Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներկայացուցիչները:

Կրտսեր Կարապետյանը, օգտվելով առիթից, մեղադրել է Փաշինյանին «քրիստոնեության դեմ պատերազմ» սկսելու և Հայաստանին ԼԳԲՏ օրակարգ պարտադրելու փորձի մեջ: Նա պնդել է, որ իր միլիարդատեր հորեղբոր ձերբակալությունը որևէ կապ չունի Մոսկվայի հետ իր կապերի հետ, այլ պատիժ է Եկեղեցին պաշտպանելու համար: Նա նաև պնդել է, որ Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը ցանկանում է, որ հայ հասարակությունը «մոռանա իր պատմությունը», երկիրը վաճառի Թուրքիային և դավաճանի Ղարաբաղի հայերին: Այդ հարցազրույցը համապատասխանել էր ոչ միայն Կարլսոնի ծայրահեղ աջ կրոնական գաղափարախոսությանը, այլ նաև Մոսկվայի նարրատիվներին քայքայվող Արևմուտքի մասին, որը փորձում է քաոս սերմանել և ոչնչացնել ավանդական արժեքները: Ճիշտ է այն, որ Ռուսաստանի դիրքերը Հայաստանում վերջին հինգ տարիների ընթացքում զգալիորեն խաթարվել են, և Փաշինյանի «իրական Հայաստան» նախագիծը դեռևս ավելի մեծ հեղինակություն է վայելում հայ հասարակության մեջ, քան այլ այլընտրանքային գաղափարները:

Այն հայերի համար, ովքեր ցանկանում են վերջ դնել Ադրբեջանի հետ հակամարտությանը և երկրի դուրս գալ մեկուսացումից, սա դրական նշան է:

Այնուամենայնիվ, Փաշինյանի դիրքորոշումը հեռու է կայուն լինելուց: Վարչապետը ակնհայտորեն երկխոսությունների փոխարեն նախընտրում է երկար մենախոսությունները, և դա օտարացնում է որոշ ընտրողների: Ավելին, ամեն ինչ չէ, որ կախված է անձամբ կառավարության ղեկավարից: Անհրաժեշտ է զգալի առաջընթաց Հայաստանի արտաքին քաղաքականության երեք հիմնական ոլորտներում՝ հարաբերություններ Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Միացյալ Նահանգների հետ: Բայց Սպիտակ տանը համաձայնեցված Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիրը նախաստորագրվել է, բայց դեռևս չի ստորագրվել: Բաքուն բանակցություններն ավարտելու համար մեկ այլ պայման է դնում. Հայաստանը պետք է վերանայի իր սահմանադրությունը: Բայց Սահմանադրությունը փոխելու համար պետք է անցկացվի հանրաքվե։ Ավելին, այն պետք է անցկացվի խորհրդարանական ընտրություններից առանձին, ինչը հեշտ գործ չէ։ Այստեղ որպես օրինակ է ծառայում Մոլդովան. անցյալ տարի այնտեղի եվրոպամետ իշխանությունները ԵՄ ինտեգրման վերաբերյալ հանրաքվեում հազիվ խուսափեցին պարտությունից։

Երկրորդ հարցն այն է, թե որքանո՞վ է Թուրքիան պատրաստ բացել սահմանը և կարգավորել հարաբերությունները Երևանի հետ։ Անկարան ներկայումս գործում է զգուշորեն և հայացքն ուղղել է իր ադրբեջանցի դաշնակցի վրա։ Այնուամենայնիվ, երկրի ներսում վերլուծաբանների մեծ մասը պնդում են, որ հիմա՝ քանի դեռ Ռուսաստանը խրված է Ուկրաինայի հետ պատերազմի մեջ, Թուրքիան լավ հնարավորություն ունի ընդլայնելու իր ազդեցությունը տարածաշրջանում։ Երրորդ հարցը վերաբերում է «Թրամփի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման ճանապարհի» ճակատագրին, և այստեղ ամեն ինչ կախված է հիմնականում Վաշինգտոնից։ Նախագիծը նախատեսում է Հայաստանով անցնող երկաթուղու վերականգնում, որը կապում է Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը Նախիջևանի էքսկլավի հետ։ Հաջող իրականացման դեպքում նախաձեռնությունը կարող է տնտեսական փոխկախվածություն հաստատել Երևանի և Բաքվի միջև, և նման կերպ նվազեցնել նոր պատերազմի ռիսկը։ Նախագիծը չի սահմանափակվում միայն ԱՄՆ–ով. Եվրամիությունը, թեև պակաս տեսանելի, բայց նույնպես լրջորեն ներգրավված է այս տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացներում։

Երևանը և Վաշինգտոնը կցանկանային տեսնել շոշափելի արդյունքներ մինչև Հայաստանում կայանալիք ընտրությունները, և, անշուշտ, մինչև Թրամփի նախագահական ժամկետի ավարտը։ Սակայն դա պահանջում է լուրջ տեխնիկական մարտահրավերների լուծում։ Հայկական կողմը չունի ռեսուրսներ խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծեր պլանավորելու և արագորեն սկսելու համար։ Ամերիկյան կողմն ունի փորձ և գաղափարներ, բայց Թրամփի վարչակազմի տարածաշրջանային թիմը դեռևս փոքր է։ Հետևաբար, ԱՄՆ-ը դրականորեն է տրամադրված ԵՄ-ի և այլ տարածաշրջանային տերությունների հետ համագործակցությանը։

Հայաստանի պետական ​​կառավարման որակի հետ կապված խնդիրները նույնպես մարտահրավերներ են ստեղծում Եվրամիության համար, որը փորձում է նոր հարաբերություններ կառուցել Երևանի հետ։ Իրավիճակի փոփոխությունը պահանջում է զգալի ֆինանսական ներդրումներ և կառավարման նոր մոտեցում Փաշինյանի կաբինետում, բանն այն է., որ այդ նախկին հեղափոխականը շարունակում է հավատարմությունը առաջնահերթ համարել ամեն ինչից վեր և հենվում է դաշնակիցների նեղ շրջանակի վրա։ Այնուամենայնիվ, այս հարցերը, ինչպես նաև շատ այլ համակարգային խնդիրներ, մանրամասն կքննարկվեն հունիսյան ընտրություններից հետո, որոնց արդյունքը կորոշի Հայաստանի ապագան։