Երկատման կետեր. երբ ընտրությունները շատ մոտ են, իսկ պարտության գինը չափազանց բարձր է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

ipg-journal.io–ն «Երկատման կետեր. Ինչպես է Հայաստանի կառավարության և Եկեղեցու միջև հակամարտությունը դառնում քաղաքական վերահսկողության ռազմավարության մաս» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև հակամարտությունը վերածվել է կայուն քաղաքական դինամիկայի, որտեղ խորհրդանշական ժեստերը և ուժային ռեսուրսները աշխատում են մեկ նպատակի ուղղությամբ, այն է՝ երկիրը 2026 թվականի ընտրական ցիկլով անցկացնել ընդդիմության հանկարծակի մոբիլիզացիայի նվազագույն ռիսկով: Կառավարության տրամաբանության մեջ հիմնական սպառնալիքը մրցակիցները չեն, այլ այնպիսի գործիչները, որոնք կարող են հանրային դժգոհությունը արագորեն վերածել կազմակերպված շարժման՝ ստեղծելով «երկատման կետեր»:

Չնայած Հայաստանում աշխարհիկ և եկեղեցական իշխանությունների միջև դիմակայության սրացումը վերջերս տեղի ունեցած երևույթ է, բայց դրա արմատները հետպատերազմյան շրջանում են: 2020 թվականի պատերազմից հետո Եկեղեցին բացահայտորեն մտավ քաղաքական ասպարեզ՝ հրապարակավ պահանջելով վարչապետի հրաժարականը և կրկնելով այդ պահանջը նաև 2021 թվականի արտահերթ ընտրություններում Փաշինյանի վերընտրվելուց հետո: Այս ֆոնին կառավարության կողմից լրիվ հավանական է համարվում Եկեղեցու, որպես ընդդիմության քաղաքական ենթակառուցվածքի տարրի, 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ պոտենցիալ սպառնալիքի վերածվելը։

Կոնֆլիկտի իրավական հետևանքներն արդեն հասել են եկեղեցական հիերարխիայի գագաթնակետին։ Հոկտեմբերի 3-ին դատարանը արքեպիսկոպոս Միքայել Աջապահյանին դատապարտեց երկու տարվա ազատազրկման՝ իշխանափոխության բռնի կոչ անելու համար։ Արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանը և նրա կողմնակիցները մեղադրվում են ահաբեկչական հարձակումներ, զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելու և իշխանությունը զավթելու փորձ կատարելու մեջ։ Վերջին սրացման փուլը տեղի ունեցավ մի քահանայի այն պնդումներից հետո, որ իրենք Կաթողիկոսի եղբորորդու՝ եպիսկոպոս Մկրտիչ Պռոշյանի հրահանգով հարկադրվել են մասնակցել ընդդիմության բողոքի ցույցերին: Իրավապահ մարմինները շուտով խուզարկություններ իրականացրին թեմում, և Պռոշյանն ու տասից ավելի հոգևորականներ ձերբակալվեցին։ Շատ դիտորդների համար տեղի ունեցողը խոսում է Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր կենտրոնի՝ Էջմիածնի վրա ճնշման համակարգված աճի մասին: Ի պատասխան՝ Եկեղեցու առաջնորդները մեղադրում են կառավարությանը Եկեղեցու ներքին գործերին միջամտելու և հանրային վստահությունը խաթարելու մեջ։

Միևնույն ժամանակ, հոկտեմբերի 26-ին վարչապետը մասնակցել է Հովհաննավանքի տաճարում մատուցված պատարագին, որը մատուցել էր այն կարգալույծ քահանան, որը բացահայտորեն դեմ է Կաթողիկոսին և աջակցում է կառավարության դիրքորոշմանը: Դրանից հետո այդ վանքը փաստացի խզել է կապը Էջմիածնի հետ և դարձել եկեղեցական կարգապահության և քաղաքական հավատարմության միջև եղած անջրպետի խորհրդանիշ:

Ընդդիմության վրա ճնշումը ուժեղանում է նաև մունիցիպալ մակարդակում։ Երկարատև քրեական գործերով երկու ընդդիմադիր քաղաքապետերի ձերբակալությունները ցույց են տալիս վարչական և անվտանգության վերահսկողության խստացում։ Իրավական առումով այս դեպքերը կապված են կոռուպցիայի և օրենքի խախտումների հետ, բայց քաղաքականապես դրանք թուլացնում են ընդդիմության տեղական հենարանները և նվազեցնում զանգվածային մոբիլիզացիայի կենտրոններ դառնալու ունակ տեղական առաջնորդների ի հայտ գալու ռիսկերը։ Իշխանությունների համար սա ևս «երկատումը կանխելու» տրամաբանության մի մաս է։

Միևնույն ժամանակ, տեղեկատվական պատերազմն է սրվում, հոգևորականության մասին կոմպրոմատային նյութերը և սկանդալային հայտարարությունները Եկեղեցին վերածում են ընտրական մարտադաշտի։ Նույնիսկ եթե աղբյուրները կասկածելի են, իշխանությունների արձագանքն ինքնին ամրապնդում է կոմպրոմատային նյութերը որպես քաղաքական գործիք օգտագործելու նորմը։ Ի հայտ են գալիս մեղադրանքներ առանձին արքեպիսկոպոսների և Ռուսաստանի միջև կապերի վերաբերյալ։ Նման պատմությունների ինտեգրումը հակամարտությանը տալիս է աշխարհաքաղաքական համատեքստ և եկեղեցական հիերարխիայի վրա ճնշումը արդյունավետորեն կապում է տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցությունը թուլացնելու նպատակի հետ ու նման կերպ նվազեցնում Արևմուտքի քննադատական վերաբերմունքը այդ ամենի նկատմամբ։

«Երկատման կանխարգելման» մոտեցումը ակնհայտ է նաև իշխող կուսակցության կազմակերպչական գործելակերպում։ Ընտրություններից դեռ ութ ամիս առաջ արդեն իսկ ձևավորվել է ՔՊ քարոզարշավի շտաբը, որը գլխավորում է վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Հարությունյանը։ Նման վաղ մեկնարկը անսովոր է երիտասարդ ժողովրդավարության համար։

Այս ամենի ֆոնին աչքի է ընկնում մի պարադոքս. ո՛չ եպիսկոպոսների ձերբակալությունների ժամանակ, ո՛չ էլ մեղադրական ապացույցների և վիճահարույց պատարագների հրապարակումից հետո փողոցային որևէ նշանակալի մոբիլիզացիա չի եղել ո՛չ Եկեղեցու կողմնակիցների, ո՛չ էլ նրա հակառակորդների շրջանում։ Հարցումների համաձայն, Եկեղեցին պահպանում է վստահության բարձր մակարդակ՝ մոտ 60 տոկոս, մինչդեռ կառավարության աջակցությունը տատանվում է 15-25 տոկոսի սահմաններում։ Այստեղ կարևոր է հաշվի առնել հայ հասարակության կառուցվածքային առանձնահատկությունը. Եկեղեցուն՝ որպես ինստիտուտ, հավատարմությունը մշտապես բարձր է, մինչդեռ առանձին հոգևորականների նկատմամբ վստահությունը նկատելիորեն ցածր է։ Այսպիսով, իշխանությունները շահագործում են եկեղեցական ինստիտուտի նկատմամբ բարձր վստահության և առանձին հոգևորականների նկատմամբ ցածր վստահության միջև եղած բացը։ Այս մարտավարությունը կարող է աշխատել կարճաժամկետ հեռանկարում, սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում կառավարելիության ռիսկը մեծանում է: Որքան ցածր է սոցիալական լեգիտիմությունը, այնքան թանկ է նստում կարգուկանոնը պահպանելը և այնքան մեծ է լինում կախվածությունը վարչական և հարկադրական գործիքներից։ Բայց ո՞վ է այդքան հեռու նպատակադրվում, երբ ընտրությունները շատ մոտ են, իսկ պարտության գինը չափազանց բարձր է։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում