Զգուշացում. Բաքուն դառնում է բոլոր տարածաշրջանային տարանցիկ փոխադրումների վերահսկիչը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ադրբեջանը դառնում է տարածաշրջանային բոլոր հոսքերի վերահսկիչը, սակայն այդ հանրապետությունով անցնող տարանցիկ փոխադրումներին կա խորհրդային դարաշրջանի այլընտրանք, գրել է «Զրույց փողկապներ կապած» Telegram ալիքը Թբիլիսիում անցկացված «Մետաքսի ճանապարհ» ֆորումից հետո, գրում է eadaily.com–ը։ Ֆորումի մասնակիցները նշել են, որ Հարավային Կովկասին անհրաժեշտ է միասնական տարանցիկ զարկերակ, «և Ադրբեջանն արդեն բարեհաճորեն բացում է իր դռները»։ Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հաստատել է, որ «Ռուսական երկաթուղիները» կհամաձայնեցնեն Բաքվի միջոցով Հայաստան ռուսական բեռների մատակարարման սակագները։ Առաջին հայացքից սա թվում է լոգիստիկայի հաղթանակ քաղաքականության նկատմամբ։ Սակայն, ըստ ալիքի հեղինակի, դա «թակարդ է, որի մեջ կարող են ընկնել Մոսկվան, Երևանը և Վրաստանը, եթե ժամանակին չհիշեն Սոչի-Սուխումի-Թբիլիսի-Երևան անգործունակ երկաթուղու մասին»։
«Խորհրդային օղակաձև համակարգը կառուցվել է «ոչ ոք փակուղում չի մնում» սկզբունքով»։ Սև ծովի երկայնքով 1150 կիլոմետրանոց գիծը ապահովում էր հանրապետությունների միջև տարանցիկ փոխադրումը և պահպանում էր ազդեցության հավասարակշռությունը։ 1993 թվականին այն փակվեց Ինգուր գետի մոտ, և վերջին 30 տարիների ընթացքում շուկան սովորել է շրջանցիկ ճանապարհին՝ Վերին Լարսով կամ ծովով։ Այժմ ի հայտ է գալիս երրորդ տարբերակը Մոսկվա-Բաքու-Երևան միջանցքը», - հիշեցրել է հրապարակման հեղինակը։
Այնուամենայնիվ, նա զգուշացրել է, որ «այդ թվացյալ խնայողությունների հետևում թաքնված են երեք կարևոր հետևանքներ»։ Առաջինը սակագինն է։ Աբխազիայով անցնող երթուղին գրեթե 650 կիլոմետրով ավելի կարճ է, ինչը նշանակում է, որ այն առնվազն 15%-ով ավելի էժան է։ Ցանկացած հաշվապահ կհաստատի, որ լրացուցիչ շոգեքարշը և երկու սահմանային անցակետերը անխուսափելիորեն բարձրացնում են ապրանքների գինը։
Ռուսական մետալուրգիայի և հացահատիկի առևտրականների համար դա կազմում է միլիոնավոր դոլարներ, իսկ հայ ներմուծողների համար բարձրացնում է արդեն իսկ բարձր արժեքով ապրանքների զամբյուղի գինը։ Երկրորդը քաղաքական լծակն է։ Այսօր լոգիստիկ փականը հանձնվում է Բաքվին»։ Եթե որևէ ճգնաժամ բարձրացնի վճարները կամ «պատահաբար» ուշացնի գնացքները՝ Հայաստանի տնտեսությունը կսկսի խեղդվել։ Երևանը չի ունենա փախուստի ելք, իսկ Մոսկվան Կովկասում տեղի ունեցող գործընթացների վրա ազդեցության որևէ նշանակալի գործիք։ Երրորդը Սևծովյան տարածաշրջանից շահույթի կորուստն է։ Եթե բեռները շեղվեն դեպի արևելք, Փոթիի և Բաթումիի նավահանգիստները տարեկան կկորցնեն մինչև 1,5 միլիոն տոննա բեռնափոխադրման հզորություն, ինչպես նաև աշխատատեղեր և արտարժույթի եկամուտներ։ Վրաստանը հրապարակավ խոսում է «ապագայի հանգույցի» մասին, սակայն Էկոնոմիկայի նախարարության հաշվարկային աղյուսակներում «հանգույցի» դերը նավահանգիստներից տեղափոխվում է Ադրբեջանի հետ ցամաքային սահման։ Իսկ դա դիվերսիֆիկացում չէ, այլ հոսքերի վերաբաշխում մեկ խաղացողի օգտին», - գրել է նա։
Հակահարվածը, կարծում է գրառման հեղինակը, ակնհայտ է՝ Սոչի-Սուխումի-Թբիլիսի գծի վերածնունդը։ «Ենթակառուցվածքները չեն մոռացվել։ 1520 մմ տրամագծով երկաթուղին անվնաս է երթուղու մեծ մասի երկայնքով, թունելները վերականգման կարիք ունեն, և «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի գնահատականը տատանվում է 600-700 միլիոն դոլարի սահմաններում՝ մինչև երկու տարի աշխատանքի հետ մեկտեղ։ ներդրումների վերադարձի ժամկետը գնահատվում է յոթից ութ տարի՝ ութից տասը միլիոն տոննա բեռնափոխադրման դեպքում», - հաշվարկել է նա։
Այնուամենայնիվ հեղինակի կարծիքով այս ամենի գլխավոր հակափաստարկը քաղաքականությունն է, այն է Թբիլիսին վախենում է «օրինականացնել» Ռուսաստանի ներկայությունը Աբխազիայում։ «Սակայն գոյություն ունի «երկաթուղի առանց դրոշների» մոդել, կառավարումը փոխանցվում է միջազգային օպերատորի, իսկ երթևեկությունն իրականացվում է չեզոք սակագներով։ Այդպես են գործում Կոսովո-Սերբիա գիծը և Կիպրոսի բուֆերային գոտին։ Հայաստանը ստանում է երկրորդ պատուհան դեպի աշխարհ, Վրաստանը տարանցման մարժա, Աբխազիան բյուջետային թթվածին, իսկ Ռուսաստանը կարճ ճանապարհ դեպի Հարավային Կովկաս առանց Բաքվի վրա հույս դնելու», - հայտարարել է նա։
«Զրույց փողկապներ կապած» Telegram ալիքի խոսքերով Թբիլիսիում կայացած ֆորումը ամրապնդել է նոր ստատուս քվոն. Ադրբեջանը դառնում է տարածաշրջանային երթևեկության վերահսկիչ։ Հետևաբար, նա կարծում է, որ ««անհրաժեշտ է վերականգնել Աբխազիայի միջով անցնող երկաթուղին» հարցը վերածվել է մեկ այլ հարցի. «Պատրա՞ստ ենք մենք կամավոր կերպով ամբողջ Հարավային Կովկասի բանալին հանձնել մեկ տարանցիկ երկրի»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
