Ճանապարհ բացելը. Ինչի՞ կհանգեցնի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ջերմացող հարաբերությունները

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 4 Նոյեմբեր, 2025 10:08

Հայաստանի և Ադրբեջանի նախկին անհաշտ թշնամիների միջև հարաբերություններում հալեցում է սկսվել։ Կողմերը հայտարարել են բեռների տարանցման սահմանափակումների փոխադարձ վերացման մասին, և Երևանում անցկացվել է նաև հարևան հանրապետության հասարակական գործիչների մասնակցությամբ ֆորում։ Հայաստանի մայրաքաղաքը շեշտում է, որ սպասվում է նաև նախագահ Իլհամ Ալիևի այցը, գրում է iz.ru–ն։

Տարիների թշնամանքից հետո Ադրբեջանն ու Հայաստանը սկսել են քայլեր ձեռնարկել միմյանց նկատմամբ։ Հոկտեմբերի վերջին Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, որ Բաքուն վերացնում է հարևան հանրապետություն բեռների տարանցման բոլոր սահմանափակումները։ Նրա խոսքով առաջին նման բեռը կլինի ղազախական հացահատիկի բեռը։ «Կարծում եմ սա լավ ցուցանիշ է, որ խաղաղությունը այլևս միայն թղթի վրա չէ, այլ նաև գործնականում», - ընդգծել է նա։ Սակայն լրատվամիջոցները սկզբում անորոշություն էին հայտնել, թե ինչպես է ցորենը հասնելու Երևան։ Մի քանի հրատարակություններ սկզբում հայտնել էին, որ դա կլինի ուղիղ բեռ։ Ավելի ուշ, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը պարզաբանել է, որ երկրների միջև տրանսպորտային կապերը ներկայումս վատ վիճակում են, ինչը բարդացնում է երթուղին: Նա հայտարարել է, որ ցորենը Բաքու կհասցվի լաստանավով, ապա երկաթուղով կտեղափոխվի Հայաստան՝ Վրաստանի միջոցով:
Երևանը, սակայն, չի ամաչում լավատեսություն հայտնելուց: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սա որակել է որպես տրանսպորտային շրջափակման վերացման առաջին փուլ: «Ընդամենը մի քանի ամիս առաջ սա անհավանական կլիներ: Կարևոր է, որ մենք փոխադարձ քայլեր ձեռնարկենք: Այսօրվանից սկսած մենք պատրաստ ենք ապահովել բեռնատարների տարանցումը Թուրքիայից Ադրբեջան և հակառակը», - հայտարարել է նա: Փաշինյանը նաև նշել է, որ մատակարարումները կարող են իրականացվել բեռնատարներով Մարգարա-Եղեգնաձոր-Սիսիան-Գորիս երթուղով, քանի որ կան համապատասխան մայրուղիներ և անցակետեր: Նրա խոսքով, ապագայում կարող է հաստատվել երկաթուղային կապ, բայց դա կպահանջի սահմանային հատվածների վերանորոգում և վերակառուցում, ինչը կտևի երկու-երեք տարի:

Ավելի ուշ, Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկն է հաստատել, որ Բաքուն և Երևանը իսկապես համաձայնության են եկել: Նա նշել է, որ Ադրբեջանը պատրաստ է թույլատրել ռուսական արտադրանքին իր տարածքով Հայաստան անցնելը: «Այս առումով մենք շատ հետաքրքիր առաջընթաց ենք գրանցել: Ներկայումս «Ռուսական երկաթուղիներ»-ը տարածաշրջանի իր գործընկերների հետ միասին քննարկում է այդ բեռնափոխադրումների կազմակերպման հարցերը», - նշել է նա։

Սակայն Հայաստանում ոչ բոլորն են գոհ սահմանափակումների վերացման լուրից: Ընդդիմադիր պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանը հիշեցրել է, որ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում գյուղատնտեսությունը ակտիվորեն զարգանում էր իր գոյության ընթացքում: Նրա խոսքով Հայաստանը տարեկան 50,000-80,000 տոննա ցորեն էր գնում Լեռնային Ղարաբաղից, որը ծածկում էր երկրի կարիքների 25%-ը: «Հիմա դուք մեզ այսպես կոչված խաղաղություն եք վաճառում մի քանի բեռնատարի համար», - վրդովված ասել է նա:

Քաղաքական գործիչը նաև մեղադրել է ներկայիս կառավարությանը Իլհամ Ալիևի նկատմամբ համակրանքի մեջ, ով «Ղարաբաղում էթնիկ զտումների մեղավորն է»: Մեկ այլ պատգամավոր՝ Գեղամ Մանուկյանը, պնդել է, որ սա տրանսպորտային շրջափակման լիակատար վերացում չէ, այլ ադրբեջանական իշխանությունների կողմից միանվագ գործողություն: Նա նաև նշել է, որ մատակարարումները չեն կատարվի անմիջականորեն, այլ Վրաստանի միջոցով, մինչդեռ Հայաստանի իշխանությունները պատրաստ են բացել երկրի սահմանը Բաքու ուղիղ բեռնափոխադրումների համար։ Ի պատասխան խորհրդարանի փոխխոսնակ Ռուբեն Ռուբինյանը հայտարարել է, որ ցորենի մատակարարումները կնվազեցնեն դրա գինը ներքին շուկայում։ Նա նաև ընդգծել է, որ իշխանությունները նախատեսում են վերականգնել երկաթուղին Իջևան քաղաքի մոտ, որից հետո կքննարկվեն ուղիղ բեռնափոխադրումները։ «Նախկինում ընդդիմությունն ասում էր, որ Հայաստանը միակողմանի զիջումների է գնում. հիմա տեսնելի է, որ մեր երկիրը լրացուցիչ հնարավորություններ է ստանում», - հայտարարել է նա։

Այս ֆոնին տեղի ունեցել ևս մեկ աղմկահարույց միջադեպ։ Հոկտեմբերի վերջին, երկար ժամանակ անց առաջին անգամ, Բաքվից ժամանած ինքնաթիռ է վայրէջք կատարելց Երևանում։ AZAL ավիաընկերությունը հատուկ չվերթով Հայաստանի մայրաքաղաք է տեղափոխել Ադրբեջանի փորձագետների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների պատվիրակություն։ Այցի ընթացքում նրանք ոչ միայն հանդիպել են իրենց գործընկերների հետ, այլ նաև զրուցել Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հետ։

Սակայն այս դրվագը նաև մեծ սկանդալ է առաջացրել։ Պատվիրակության կազմում է եղել նաև ադրբեջանցի ակտիվիստ Դիլյարա Էֆենդիևան, որը 2022 թվականին հայտարարել էր, որ ինքը կազմակերպիչն է Ղարաբաղը և Հայաստանը կապող Լաչինի միջանցքի շրջափակման։ Այդ ժամանակ ադրբեջանցիները խոչընդոտում էին չճանաչված հանրապետությանը սննդի, դեղորայքի, էլեկտրաէներգիայի և գազի մատակարարումը տագնապ առաջացնելով Երևանում՝ մարդասիրական աղետի հարցով։

Հայկական ընդդիմության ներկայացուցիչները քննադատել են այս կապակցությամբ տեղի ունեցած իրադարձությունը պնդելով, որ իշխանությունները ընդունել են ադրբեջանական գաղտնի ծառայություններին սերտորեն կապված անձանց: «Բարբարոս Բաքվի ռեժիմի մի անդամ, որը մեր հայրենակիցներին ենթարկեց Արցախում շրջափակման և սովի, Երևանում ընդունվում է ոչ թե բանտում, այլ բարձր պաշտոնյայի մակարդակով: Սա պատմության ծաղր է, խարան», - գրել է ընդդիմադիր գործիչ Վարդան Ոսկանյանը։

Իր հերթին, ֆորումի մասնակից Բորիս Նավասարդյանը նշել է, որ կազմակերպիչները Բաքվին հայկական դիրքորոշումը փոխանցելու համար դիտավորյալ հրավիրել են վիճահարույց անձանց: Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանն էլ նշել է, որ իշխանությունները դիտավորությամբ չեն զտել մասնակիցներին: «Մենք հրապարակավ հայտարարել ենք, որ երկխոսություն ենք ուզում: Այնպես չէ, որ ես ուզում եմ մեկի հետ խոսել, մյուսի հետ ոչ: Նա նույնպես այդ հասարակության մաս է կազմում», - ասել է նա։

Ինչ են ասում փորձագետները

Ադրբեջանցի քաղաքագետ Ֆարհադ Մամեդովը հիշում է, որ օգոստոսի սկզբին երկու երկրների առաջնորդները՝ Իլհամ Ալիևը և Նիկոլ Փաշինյանը, վերջնականապես համաձայնեցրին խաղաղության պայմանագրի տեքստը: «Դրանից հետո ի հայտ եկան հարաբերությունների կարգավորման նոր հնարավորություններ։ Ադրբեջանի և Հայաստանի կողմից միմյանց նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցների և սահմանափակումների ամբողջ շարքը սկսեց աստիճանաբար հալվել։ Կարծում եմ, որ մոտ ապագայում կարող ենք նորություններ ակնկալել սահմանների սահմանազատման հանձնաժողովներից և անհետ կորած անձանց հարցերով զբաղվողներից։ Մենք նաև ավելի մեծ պարզություն ենք ակնկալում «Թրամփի ճանապարհի» վերաբերյալ, որը նախատեսված է Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանի էքսկլավի հետ կապելու համար։ Թեման լայն է, և Բաքուն ու Երևանը անկեղծ և անմիջական երկխոսություն են վարում բոլոր հարցերի շուրջ», - նշում է փորձագետը։

Ռուս քաղաքագետ Արթուր Աթաևն էլ ասել է, որ Հայաստանի իշխանությունները շատ են հետաքրքրված Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցով։ «Նախ, երկրի իշխանությունները ցանկանում են ցույց տալ իրենց ներքին լսարանին, որ խոսքը միակողմանի զիջումների մասին չէ, Բաքուն նույնպես քայլեր է ձեռնարկում դրանք հաշվի առնելու համար։ Երկրորդ, Երևանը հույս ունի բարելավել հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ, համագործակցություն հաստատել Թուրքիայի հետ և մուտք գործել Մերձավոր Արևելքի շուկաներ։ Ընդհանուր առմամբ, ես նկատում եմ, որ Անդրկովկասում բնորոշ սցենար է, երբ քաղաքական գործիչների հայտարարություններին հաջորդում են կոնկրետ գործողություններ», - ասել է փորձագետը։