Կնքվել է Կարսի պայմանագիրը․ պատմության այս օրը (13 հոկտեմբեր)

ՈՐՈՇ ՏՈՆԵՐ – Բնական աղետների ազդեցության նվազեցման միջազգային օր, Հայաստան – Գյուղատնտեսության աշխատողի օր, Ադրբեջան – Ադրբեջանական երկաթուղու աշխատողների օր։

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ
1668 – Ամստերդամում Ոսկան Երևանցին ավարտել է Աստվածաշնչի առաջին հայերեն տպագրությունը։
1827 – ռուս-պարսկական (1826–1828 թթ.) պատերազմի ժամանակ ռուս-հայկական զորքերը Իվան Պասկևիչի հրամանատարությամբ գրավել են Երևանը։
1862 – վախճանվել է երաժշտագետ, կոմպոզիտոր Գաբրիել Երանյանը։
1863 – ծնվել է պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ Առաքել Սարուխանը։
1920 – հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ հայկական բանակը հակահարձակման է անցել Ղարսի ուղղությամբ, բայց հաջողության չի հասել։
1921 – կնքվել է Կարսի պայմանագիրը Խորհրդային Հայաստանի, Խորհրդային Վրաստանի, Խորհրդային Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև, որով Հայաստանի տարածքներից Թուրքիային են անցել գրեթե ամբողջ Կարսի մարզը և Սուրմալուի գավառը՝ ներառյալ Արարատ լեռն իր հարակից շրջաններով, իսկ Ադրբեջանին՝ Նախիջևանի շրջանը, որը սահմանվել է որպես ինքնավար կազմավորում։
1937 – ծնվել է իրանահայ դիրիժոր և կոմպոզիտոր Լորիս Ճգնավորյանը։
1946 – ծնվել է լրագրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ, Հայաստանի Գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանը։
1957 – Հայկական ԽՍՀ նախարարների խորհրդին առընթեր ստեղծվել է Ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության պետական կոմիտե։
1966 – վախճանվել է գրող Էդուարդ Բոյաջյանը։
1972 – վախճանվել է արձակագիր Գրիգոր Սիսվանը (Գրիգոր Հովհաննեսի Բեքմեզյան)։
1991 – ԽՍՀՄ-ում շրջանառության մեջ են դրվել 200, 500 և 1000 ռուբլի արժողությամբ թղթադրամներ։
2005 – Ընդդիմադիր «Արդարություն» դաշինքը իր կայացրած նիստում որոշել է «ոչ» ասել հանրաքվեին դրվելիք սահմանադրական փոփոխություններին։ Ընդունվել է նաև հայտարարություն, որով հանրությանը կոչ է արվել հանրաքվեի ժամանակ «ոչ» ասել Սահմանադրության փոփոխված տարբերակին։
2006 – Երևանը տոնել է իր 2788-ամյակը, և մայրաքաղաքի տարեդարձին նվիրված միջոցառումները մեկնարկել են Պատմության թանգարանում բացված «Հնագույն Երևանի կենցաղը» ցուցահանդեսով։
2018 – Հայկ Մարությանը պաշտոնապես ստանձնել է Երևանի քաղաքապետի պաշտոնը։

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ
54 – հռոմեացի կայսր Կլավդիոսին սնկով թունավորել է իր կինը, իսկ Հռոմի նոր կայսր է հայտարարվել Ներոն Կլավդիոս Կեսար Դրուզ Գերմանիկը, որը գահ է բարձրացել Ներոն Կլավդիոս Կեսար Ավգուստ Գերմանիկ անվամբ։
1307 – թագավոր Ֆիլիպ 4-րդ Գեղեցիկի հրամանով միաժամանակ ձերբակալվել են բոլոր ֆրանսիական տամպլիերները։
1492 – Կոլումբոսը առաջին անգամ ափ է իջել Նոր Աշխարհում (Սան Սալվադոր կղզում)։
1582 – Իտալիայում և այլ կաթոլիկ երկրներում հին Յուլիանյան օրացույցը (հին տոմար) փոխվել է նոր Գրիգորյան օրացույցով (նոր տոմար)։
1644 – դանիա-շվեդական պատերազմի ժամանակ միավորված Կարլ Գուստավ Վրանգելի ղեկավարած շվեդա-հոլանդական նավատորմը Ֆեմերնի ճակատամարտում պարտության է մատնել դանիական նավատորմին։
1675 – հոլանդացի ֆիզիկոս Խրիստիան Հյույգենսը արտոնագրել է գրպանի ժամացույցը։
1775 – Երկրորդ մայրցամաքային կոնգրեսը որոշում է ընդունել ստեղծել մայրցամաքային նավատորմ, որը հետագայում դարձել է ԱՄՆ-ի ռազմածովային նավատորմը։
1792 – դրվել է ԱՄՆ նախագահի նստավայրի՝ հետագայում «Սպիտակ տուն» անունը ստացած շենքի առաջին հիմնաքարը։
1805 – տեղի է ունեցել Էլհինգենի ճակատամարտը Նապոլեոն Բոնապարտի բանակի և ավստրիական բանակի միջև։
1869 – վախճանվել է ֆրանսիացի քննադատ և բանաստեղծ Շառլ Օգյուստեն դը Սենտ-Բյովը։
1884 – Գրինվիչը սահմանվել է որպես զրոյական հորիզոնական։
1900 – լույս է տեսել Զիգմունդ Ֆրեյդի հիմնական գիրքը՝ «Երազների բացատրությունը»։
1923 – Թուրքիայի մայրաքաղաքը Ստամբուլից տեղափոխվել է Անկարա։
1925 – ծնվել է բրիտանացի քաղաքական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Մարգարետ Թետչերը, որը ստացել էր «երկաթյա լեդի» մականունը։
1943 – Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արևմտյան դաշնակիցներին կապիտուլացիայի ենթարկված Իտալիան մտել է պատերազմի մեջ հակահիտլերյան դաշինքի կազմում։
1944 – խորհրդային զորքերը մտել են Ռիգա։
1957 – Չինաստանում կառավարության խորհրդակցության ժամանակ Մաո Ցզեդունը հայտարարել է, որ պետք չէ շատ գիրք կարդալ։
1972 – Անդերում վթարի է ենթարկվել Ուրուգվայի զինուժի համար 571 չվերթի ինքնաթիռը։ 45 ուղևորների մեջ եղել է ռեգբիի թիմ, ուղևորների մեկ քառորդը մահացել է ինքնաթիռի անկման կամ ժայռին բախվելու հետևանքով, իսկ ողջ մնացած 29 մարդուց ևս 8-ը մահացել են ձնահյուսից։
1998 – ՆԱՏՕ-ն վերջնագիր է ներկայացրել Հարավսլավիային և պահանջել դուրս բերել բանակը Կոսովոյից։

Կ. Խաչիկյան