Խաղաղություն աշխարհին, և իշխանություն Փաշինյանին. Ի՞նչ ասաց ՀՀ վարչապետը ՄԱԿ-ի ամբիոնից

ՀՀ վարչապետի ելույթը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 80-րդ նստաշրջանում կարդալուց հետո անհնար է չնշել, որ Նիկոլ Փաշինյանը փնտրում է նոր միջազգային համաձայնություն իր վարչապետության պաշտոնը երկարաձգելու հարցում։ Նրա թեկնածության օգտին նրա հիմնական փաստարկը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի նկատմամբ նրա հանձնառությունն է, գրում է eadaily.com-ը։

Փաշինյանի ելույթը լայնորեն մեկնաբանվել է հայկական մամուլում և սոցիալական ցանցերում։ Մասնագետներն ու քաղաքական գործիչները տարբեր կարծիքներ են հայտնել և վարչապետին մեղադրել՝ խոսելով «երկարատև հակամարտության հետևանքով բանտարկված մարդկանց մասին», «ռազմագերիներ» բառը չօգտագործելու մեջ։

Սոցիալական ցանցերի օգտատերերը շփոթված են, թե ինչու Փաշինյանը հանկարծ համարձակվեց քննադատել Ալիևին ՄԱԿ-ի ամբիոնից։ Մենք կցանկանայինք ընթերցողների ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ ՀՀ վարչապետի ելույթը պետք է դիտարկել մի փոքր այլ համատեքստում։ Մեր կարծիքով, Փաշինյանի ելույթը մի տեսակ ինքնաներկայացում էր, որտեղ նա ներկայանում էր որպես Հայաստանի վարչապետի ամենահարմար և նույնիսկ առավել ձեռնտու թեկնածու ազդեցիկ միջազգային խաղացողների տեսանկյունից։ Փաշինյանի ուղերձները ուղղված էին ինչպես աշխարհաքաղաքական կենտրոններին, այնպես էլ Հայաստանի ներքին լսարանին։ ՀՀ վարչապետի ուղերձի արտաքին լսարանների մեջ են մտնում այն միջազգային խաղացողները, ովքեր ցանկանում են բացել տարածաշրջանային երթուղիները, որոնց հիմնական խոչընդոտը Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ փակ սահմաններն են։ Ահա թե ինչու ՀՀ վարչապետն իր ելույթում նշեց. «Այս ամենը նշանակում է, և ես ուրախ եմ տեղեկացնել ամբողջ միջազգային հանրությանը, որ ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև խաղաղություն է հաստատվել, տիկնայք և պարոնայք»։ Անցյալ տարի ՄԱԿ-ում իր ելույթում՝ իր սեփական խաղաղության նախաձեռնությունը առաջ մղելով, Փաշինյանը հատուկ շեշտը դրել էր Արևմուտքի կողմից աջակցվող Միջին միջանցքի նախագծի վրա. «Խաղաղության խաչմերուկը կարող է դառնալ Միջին միջանցքի մաս», - այն ժամանակ ասել էր Նիկոլ Փաշինյանը։

Հարկ է նշել, որ «Խաղաղության խաչմերուկը» Փաշինյանի հիմնական ապրանքանիշն է թե՛ միջազգային ասպարեզում իր դիրքորոշման, թե՛ իր ընտրողների համար։ Արտաքին ուժերին տարածաշրջանում խաղաղություն է անհրաժեշտ՝ միջազգային բեռնափոխադրումների անխոչընդոտ իրականացման համար, մինչդեռ հայ հասարակությունը 44-օրյա պատերազմում կրած ջախջախիչ պարտությունից հետո վախենում է նոր պատերազմից։

2025 թվականի օգոստոսին Փաշինյանի «Խաղաղության խաչմերուկը» ստացավ ԱՄՆ հովանավորությունը։ Վաշինգտոնում՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ, Հայաստանի վարչապետը և Ադրբեջանի նախագահը ստորագրեցին համատեղ հռչակագիր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ։ 4-րդ կետի համաձայն՝ «ՀՀ-ն կհամագործակցի ԱՄՆ-ի և այլ համաձայնեցված գործընկերների հետ Հայաստանում «Թրամփի ճանապարհ՝ խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) նախագծի շրջանակ ստեղծելու համար»։ Հիշեցնենք, որ «Թրամփի ճանապարհը» նախատեսված է մայրցամաքային Ադրբեջանը կապելու իր էքսկլավի՝ Նախիջևանի ինքնավար մարզի հետ՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզի միջոցով։

Ակնհայտ է, որ Հայաստանի վարչապետը Արևմուտքում հովանավորներ է փնտրում իր իշխանությունը վերարտադրելու համար, քանի որ, ըստ երևույթին, չի կարողացել աջակցություն գտնել Մոսկվայում։ Դրա մասին են վկայում Դոնալդ Թրամփին ուղղված նրա գովասանքները, այդ թվում՝ նրա առաջադրումը Նոբելյան խաղաղության մրցանակի, ինչպես նաև Հայաստանի Եվրամիությանը միանալու ցանկության մասին հիշատակումը։

Պետք է ասել, որ Վաշինգտոնի հռչակագրի ստորագրումից անմիջապես հետո պետական քարոզչությունը սկսեց լայնորեն գովազդել ձեռք բերված համաձայնությունները որպես հայկական դիվանագիտության հաջողություն՝ հստակ ցույց տալով Նիկոլ Փաշինյանի ընտրարշավի և 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախապատրաստման նշաններ։ Փաշինյանի քարոզչությունը հանրությանը ընդդիմադիր ուժերին ներկայացնում է որպես ռևանշիստներ և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության հակառակորդներ։ Եվ դա, թերևս, Նիկոլ Փաշինյանի միակ հաղթաթուղթն է, քանի որ նրա կառավարման յոթ տարիների ընթացքում պետական կառավարման բոլոր ոլորտներում ձախողում է եղել, ինչն էլ իր հերթին ազդել է 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» գլխավոր հերոսի վարկանիշի ռեկորդային անկման վրա։ Սակայն Ադրբեջանի ռազմատենչ հռետորաբանությունը և անվերջ նոր պահանջները, այդ թվում՝ այսպես կոչված արտատարածքայինության հարցում, շարունակում են մնալ։

Հայ հասարակության մեջ խաղաղության համաձայնագրի իրականության և հնարավորության վերաբերյալ զարգացումները կասկածներ են առաջացնում։ Ի դեպ, Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանն է շտապել օգնության հասնել Փաշինյանին՝ առաջարկելով Սյունիքի մարզով անցնող երթուղին անվանել «Զանգեզուրի տրանսպորտային հանգույց», այլ ոչ թե «Զանգեզուրի միջանցք», որպեսզի չվախեցնի հայ քաղաքացիներին։

Վերադառնալով ՄԱԿ-ի ամբիոն, նկատենք, որ Հայաստանի վարչապետի ելույթում մտահոգություններ են հայտնվել այն մասին, որ ԱՄՆ-ի հովանու ներքո առաջ մղվող կառավարության «Խաղաղության խաչմերուկը» կորցնում է իր ազդեցությունը հայ հասարակության մեջ, հատկապես Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին հայտարարությունների լույսի ներքո, որը հակասում է Վաշինգտոնի համաձայնագրերի ոգուն և նպատակին։

Հաշվի առնելով իր ռեկորդային ցածր վարկանիշը՝ Նիկոլ Փաշինյանը սարսափում է 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում պարտության հեռանկարից։ Նա լիովին գիտակցում է իր պատասխանատվությունը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցային գործընթացի ձախողման, 2020 թվականի պատերազմի և դրանում պարտության, տարածքային զիջումների համար։ Նրա համար իշխանությունը կորցնելը նշանակում է կամ երկրից փախչել, կամ քրեական հետապնդման ենթարկվել, այդ թվում՝ դավաճանության և սահմանադրական կարգը տապալելու համար։ Այս ամենը ստիպում է Փաշինյանին օգտվել իշխանությունը պահպանելու ցանկացած հնարավորությունից։ Հաշվի առնելով վերը նշվածը՝ մենք կարծում ենք, որ Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ մնալու միակ ճանապարհը արտահերթ ընտրություններն են։ Դրան կարելի է հասնել նրա հրաժարականի միջոցով, եթե խորհրդարանը չկարողանա նոր վարչապետ ընտրել։

Մեկ այլ սցենար է Փաշինյանի իշխանության շարունակական պահպանումը՝ նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմնակիցների կողմից «իմպիչմենտի» գործընթացի վերջին վերածնունդով։ Ի՞նչն է նրանց խանգարում փողոցային ճնշման տակ կազմակերպել իմպիչմենտը։ Այո, կազմակերպիչները պետք է ապահովեն կառավարամետ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորների մոտ 20 քվե դա իրականացնելու համար։ Հաշվի առնելով այն, որ Սերժ Սարգսյանը Նիկոլ Փաշինյանին իշխանության բերեց 2018 թվականին՝ կազմակերպելով «թավշյա հեղափոխություն», կարող ենք ենթադրել, որ ՔՊ-ի պատգամավորները կարող են նախնական համաձայնությամբ քվեարկել Փաշինյանի դեմ անվստահության քվեարկության օգտին՝ միաժամանակ չքվեարկելով ընդդիմադիր թեկնածուի օգտին։ Եթե խորհրդարանը չկարողանա ընտրել վարչապետ, ապա այն կլուծարվի օրենքի ուժով։ Այնուհետև կանցկացվեն արտահերթ ընտրություններ, որոնք ՔՊ-ն իր «Աշխարհի խաչմերուկ» ապրանքանիշի ակտիվ քարոզչությամբ ունի հաղթելու բոլոր հնարավորությունները։ Փաշինյանն ինքը կարող է փողոցային աջակցություն ցուցաբերել իմպիչմենտի կազմակերպիչներին՝ կատարելով իր հրապարակային խոստումը, այն է՝ առաջնորդել երթը դեպի Ամենայն հայոց կաթողիկոսի նստավայր։

Այսպիսով, ժամանակը Նիկոլ Փաշինյանի դեմ է, ինչը կարող է նրան ստիպել արագացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների կազմակերպումն ու անցկացումը առաջիկա ամիսներին, եթե ստանա աշխարհաքաղաքական կենտրոններից մեկի հավանությունը։ Փաշինյանը այդ դեպքում շատ ավելի հարմարավետ կզգա՝ ապահովելով Հայաստանի վերադարձը նախագահական կառավարման ձևին և դառնալով նախագահ՝ հավասար Ալիևին և Թրամփին։ Սա է այն, ինչի մասին գաղտնի երազում է Հայաստանի վարչապետը։ Նա ինքն էլ է լսել Թրամփի դիտողությունները Իլհամ Ալիևի հիանալի ղեկավարության մասին, ով քառորդ դար ղեկավարում է Ադրբեջանը։ 2015 թվականին Սերժ Սարգսյանի կոստյումին հարմարեցված Հայաստանի Սահմանադրության անհապաղ վերանայումը դառնում է անհետաձգելի և հրատապ անհրաժեշտություն Փաշինյանի համար։ Հայաստանում ժողովրդավարության դարաշրջանն ավարտվում է՝ դեռևս իրապես սկսված էլ չլինելով։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց՝ Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am