Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Շինարարական մատիտ
ՖՈՏՈ
Շինարարական մատիտը մի բան է, որին սովորաբար ուշադրություն չեն դարձնում: Այն գտնվում է կամ վարպետի գրպանում, կամ ընկած է աշխատանքային սեղանի վրա, կամ էլ դուրս է ցցված արհեստավորի ականջի ետևից, բայց քչերն են մտածում, թե ինչո՞ւ է այն այդքան անսովոր՝ հարթ, կլորացված եզրերով, այլ ոչ թե սովորական կլոր է: Բայց այս ձևը դիզայներների քմահաճույքը չէ, այլ տասնամյակների պրակտիկայի արդյունք, և ունի մի քանի պատճառ:
Կարող է փոքր բան թվալ, բայց շինհրապարակում նման «փոքրիկ բաները» շատ արագ են վերածվում մեծ խնդիրների: Սովորական կլոր մատիտը, երբ դրվում է որևէ հարթության վրա, սովորաբար սկսում է դանդաղ, ապա ավելի ու ավելի արագ գլորվել դեպի եզրը: Եվ դա առավելագույնս նյարդայնացնող է, իսկ ահա բարձրության վրա կամ տանիքի վրա նման բանն արդեն անգամ վտանգավոր է: Մատիտը ընկնում է, և այն հետ ստանալու համար կամ պետք է իջնել ներքև՝ վատնելով թանկարժեք ժամանակը, կամ խնդրել ներքևից ինչ-որ մեկին այն վերադարձնել: Իսկ եթե ներքևում մարդիկ կան, ընկնող մատիտը կարող է հարվածել մեկի գլխին, և չնայած այն թեթև է, բայց բարձրությունից նման հարվածը տհաճ է: Իսկ շինարարական մատիտի հարթ մարմինը մեկընդմիշտ լուծել է այդ խնդիրը: Այն պարզապես չի գլորվում: Նրա ձևը և քաշը այն կայուն են դարձնում անգամ թեթևակի տատանվող մակերեսների վրա: Վարպետի համար դա նշանակում է, որ մատիտը միշտ այնտեղ է, որտեղ թողել է՝ առանց ավելորդ վազվզելու և փնտրելու:
Շինարարական մատիտի նման ձևի երկրորդ պատճառը թաքնված է գործիքի հենց սրտում՝ նրա գրաֆիտում: Եթե ձեռքերդ վերցնեք սովորական գրասենյակային մատիտ և շինարարական մատիտ, տարբերությունը անմիջապես աչքի կընկնի: Գրասենյակային մատիտի գրաֆիտը սրված է շրջանաձև, որը տալիս է հավասար, բայց միշտ հավասարապես բարակ գիծ գծելու հնարավորություն: Շինարարական մատիտը սրվում է տարբեր կերպ, նույնիսկ գրաֆիտը կարելի է բացել հարթ, երկարավուն շերտով: Այդ առանձնահատկությունը փոխում է ամեն ինչ աշխատանքում: Երբ անհրաժեշտ է կոպիտ, հաստ նշան անել տախտակի կամ բետոնե մակերեսի վրա, գրաֆիտը դրվում է նյութի վրա ամբողջ լայնությամբ՝ թողնելով հաստ, հագեցած գիծ, որը տեսանելի է հեռվից: Իսկ եթե ճշգրտություն է պահանջվում, օրինակ՝ անցքի կենտրոնը նշելու կամ սղոցի համար ուղեցույց գծելու համար, պարզապես բարակ գիծ են գծում եզրով: Սա է հարմարավետությունը. Միևնույն մատիտը կարող է գծել և՛ հաստ, և՛ բարակ գծեր՝ առանց ձեռքի տակ երկու տարբեր գրելու գործիքներ պահելու անհրաժեշտության:
Բացի մակերեսի վրա կայունությունից և ունիվերսալ գրաֆիտից, շինարարական մատիտն ունի նաև այլ որակներ, որոնք գնահատվում են նրանց կողմից, ովքեր ամեն օր աշխատում են դրանով: Այն հարմարավետ է բռնել նույնիսկ հաստ աշխատանքային ձեռնոցով, լայն եզրերը հարմար են մատներին, և այն չի սահում և չի պահանջում մշտական ուժեղ սեղմում, ինչը նշանակում է, որ ձեռքը ավելի քիչ է հոգնում: Հարթ կորպուսը՝ պատրաստված պինդ փայտից, կարող է դիմակայել լուրջ բեռների: Նույնիսկ բարձրությունից ընկնելը նրա համար սարսափելի չէ, այն չի կոտրվում: Կա ևս մեկ մանրուք, որը արագ կարելի է գնահատել. Լիքը գրպանում կամ գործիքների տուփում հարթ մատիտը կարելի է անմիջապես գտնել, մատները անմիջապես են ճանաչում ծանոթ ձևը:
Պատմականորեն, առաջին շինարարական մատիտները պարզապես սովորական կլոր մատիտներ էին, որոնք արհեստավորները տաշում էին դանակով, որպեսզի դրանք չգլորվեն: Հետագայում արտադրողները հասկացան, որ ավելի հեշտ է անմիջապես դրանք թողարկել «ճիշտ» ձևով, և այդպես հայտնվեց մի ստանդարտ, որը տասնամյակներ շարունակ գրեթե չի փոխվել:
Կ. Խաչիկյան
