Ալիևը Փաշինյանին ծնկի բերելուց հինգ տարի անց ուրախանում է, Հայաստանը սգում և անիծում է իր դավաճան վարչապետին

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 2 Հոկտեմբեր, 2025 10:16

Իր անդրկովկասյան հարևանի պարտությունը թուրքական զենքի օգնությամբ Բաքվի քարոզչությունը անվանում է «Հայրենական պատերազմ»։ Հինգ տարի է անցել այն ժամանակվանից, երբ Ադրբեջանը հարձակվեց հայկական բանակի վրա Ղարաբաղում և 44 օրում ջախջախեց, գրում է bloknot.ru–ն։ Սեպտեմբերի 27-ին Ալիևի զորքերը, որոնք զինված էին թուրքական զենքով, «Երկաթե բռունցք» անվանումով գործողությամբ հարձակվեցին հարևան երկրի վրա։ Արդյունքում, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը լիովին հրաժարվեց իր երկրի շահերից Ղարաբաղում։ Շատ հայեր և Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչներ նրան համարեցին դավաճան, քանի որ ծնկի իջավ Ալիևի առջև։ Փաշինյանը նշել է իր երկրի նվաստացման հինգերորդ տարեդարձը նույն «դիրքով»՝ ծնկած։ Իսկ Ալիևը ցնծում է. «տարեդարձը» վերածվել է իսկական «հաղթանակի մոլեգնության»։ Իլհամ Ալիևը մասնակցել է Գյանջայի հուշահամալիրի բացմանը։ Ադրբեջանական կողմի պնդմամբ այն նախատեսված է «Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Հայաստանից հրթիռային հարձակումների զոհ դարձած անմեղ մարդկանց պայծառ հիշատակը հավերժացնելու և պատերազմի դառը իրականությունը ապագա սերունդներին փոխանցելու» համար։

Ցուցահանդեսը այցելուներին ծանոթացնում է 20-րդ դարում տեղի ունեցած ողբերգությունների մասին պատմական փաստերին։ Այն ներառում է նաև, այսպես ասած, «1918 թվականի ցեղասպանությունը», որը Ռուսաստանին ուղղված հարված է, ըստ ադրբեջանական պատմության նոր տարբերակի այն իրականացրել են բոլշևիկները և հայերը։ Խոսվում է նաև «1948-1953 թվականներին Արևմտյան Ադրբեջանից հայրենակիցների զանգվածային տեղահանությունների» մասին, ևս մեկ քայլ հեռու Ռուսաստանի հետ համատեղ պատմությունից։ Եվ վերջապես, էթնիկ զտումների և ցեղասպանության մասին, «որին ադրբեջանական ժողովուրդը բախվել է 1987-1994 թվականներին»։ Այսինքն հիմնականում խորհրդային ժամանակաշրջանում, երբ երկրի ղեկին էր Իլհամ Ալիևի հայրը՝ Հեյդար Ալիևը։ Ոչ միայն «ցեղասպանություն» երբեք տեղի չի ունեցել, այլ նաև եթե տեղի է ունեցել, արդյո՞ք դա չի նշանակում, որ Ալիևների ընտանիքն է դրա համար պատասխանատու։ Բայց ո՞վ է հիմա նման անհարմար հարցեր տալու։ Այսպիսով, բացելով նվիրական հուշարձանը, Իլհամ Ալիևը սրտանց քննադատել է Հայաստանին և նրա ագրեսիվ դերակատարմանը. «Սեպտեմբերի 27, այն օրը, երբ Ադրբեջանը կոտրեց Երևանի երազանքները և փոխեց պատմության ընթացքը։ Այն օրը, երբ հայկական հարձակմանը ի պատասխան, Ադրբեջանն օգտագործեց ինքնապաշտպանության իր իրավունքը և սկսեց հակահարձակում, որը տևեց 44 օր և ավարտվեց ջախջախիչ հաղթանակով։ Քաղաքացիական բնակչության դեմ Հայաստանի հրթիռային հարվածները ոչ միայն Ժնևի կոնվենցիաների խախտում էին, այլ նաև մարդկության ամենահիմնարար բարոյական արժեքների խաթարում։ «Պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանը հետևեց միջազգային իրավունքի պահանջներին՝ հարվածելով միայն օրինական ռազմական թիրախներին և վրեժ լուծեց մարտադաշտում»։

Կառավարամետ ադրբեջանական լրատվամիջոցները ակտիվորեն բորբոքում են «հաղթանակի խելագարության» կրակը։ Նրանք հրապարակում են նյութեր, որոնք այնպիսի լուրջ հայտարարություններ են պարունակում, ինչպիսիք են «Ղարաբաղում ապրող հայերը կամավոր են լքել մեր հողերը հրաժարվելով ապրել ադրբեջանական օրենքներով»։

Ընդհանուր առմամբ, Բաքվում հայերի մասին հետաքրքիր բաներ են գրվում. «Շատ հայեր, լքելով Ղարաբաղը, պնդում էին, որ հասարակ մարդիկ մեղավոր չեն երկու ժողովուրդների միջև հակամարտության համար։ Սակայն, առցանց կարելի է գտնել հարյուրավոր փաստեր, որոնք հերքում են այդ պնդումները։ Մեր խաղաղասեր ժողովուրդը պետք է հիշի, որ այդ երեսպաշտ ազգը երբեք չի եղել և երբեք չի լինի մեր բարեկամը։ Հակառակ դեպքում, մենք կդավաճանենք մեր հայրերի, որդիների և եղբայրների թափած արյան գնով նվաճված Հաղթանակին»։

Տրամաբանական է, որ սեպտեմբերի 27-ը ցավով են դիմավորվել Հայաստանում։ Արևելագետ Անդրանիկ Հովհաննիսյանը գրել է.

«Այդ օրը՝ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, թուրք-ադրբեջանական տանդեմը, միջազգային հանրության լուռ անտարբերությամբ և հանցավոր անգործությամբ, սադրեց լայնածավալ ռազմական գործողություններ չճանաչված Արցախի Հանրապետության (ԼՂՀ) դեմ։ 44-օրյա արյունալի պատերազմի արդյունքում հայկական կողմը կրեց մարդկային և տարածքային ծանր կորուստներ։ Սակայն Բաքուն որոշեց չսահմանափակվել դրանով։ Երեք տարի անց՝ 2023 թվականի սեպտեմբերին, Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած Հայաստանի ղեկավարության հանցավոր անգործության պատճառով, Ադրբեջանը կրկին սանձազերծեց ռազմական գործողություններ, որոնք հանգեցրին Արցախի լիակատար օկուպացիային և տեղի հայ բնակչության էթնիկ զտմանը։ Հարյուր հազարից ավելի մարդ զրկվեց իրենց հայրենի հողում ապրելու և արարելու իրավունքից, որը հիմա մնում է Ադրբեջանի կողմից ժամանակավորապես օկուպացիայի տակ։

Հայ հրապարակախոս Միկա Բադալյանը հիշել է. «Հինգ տարի առաջ այս օրը սկսվեց պատերազմը։ Պլանավորված պատերազմ, դավաճանական պատերազմ, պատերազմ, որի ընթացքում Փաշինյանը դիտավորյալ սպանեց 5000 հայ հերոսների Արցախը հանձնելու և իշխանությունը պահպանելու համար։ Պատերազմը տևեց 44 օր, չնայած Փաշինյանն ու Ալիևը պլանավորել էին այն շատ ավելի արագ ավարտել։ Բայց հայ առյուծները պայքարեցին ատամներով և եղունգներով և ինչ-որ կերպ պահպանեցին իրենց դիրքերը, չնայած երկու կողմերից՝ Բաքվից և Երևանից, հարձակումների էին ենթարկվում։ Այս ցինիկ դավաճանը կոչ արեց մարդկանց հավաքվել 20-30 հոգանոց խմբերով, հագնել սաղավարտներ և բաճկոններ և գնալ պատերազմ, մինչդեռ կանոնավոր բանակը գտնվում էր իր զորանոցներում։ Այն ժամանակ, երբ աշխարհի տարբեր ծայրերից պատրաստված կամավորները փորձում էին մտնել այնտեղ որպեսի փորձեն փրկել Արցախը, նրանց պարզապես թույլ չէին տալիս դա անել։ Օգնությունն ավելորդ էր։ Փաշինյանը հանձնում էր Արցախը»։

Փաշինյանը շարունակում է նույն քաղաքականությունը մինչ օրս։ Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը հերքել է, որ Հայաստանի պաշտպանական բյուջեի կրճատումները պայմանավորված են «արտաքին պահանջներով»։ Սակայն դա գաղտնիք չէ, նման քայլերը Ալիևի կողմից Փաշինյանի նվաստացման շարունակությունն են։ Վերցնենք Լեռնային Ղարաբաղը։ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության կողմից չճանաչված հանրապետության բնակչության դեմ կատարված ցեղասպանության նախնական հետաքննությունը շարունակվում է արդեն երկու տարի, բայց Հայաստանի քննչական կոմիտեն դեռևս չի համարձակվել հրապարակել փաստերը կամ մեղադրանք առաջադրել: Ինչպե՞ս կարող է դա լինել, եթե Փաշինյանը հրապարակայնորեն քծնում է Ալիևին։ Հայաստանի վարչապետը դավաճանել է ոչ միայն իր երկրին, այլ նաև իր լավագույն դաշնակցին՝ Ռուսաստանին։ Բայց Արևմուտքին նա պետք չէ։ Թրամփը նրան հրավիրել էր ընդամենը մեկ լուսանկարի համար, որից հետո նա պարզապես մոռացել է այն երկրի անունը, որտեղից Փաշինյանը եկել էր։ Հատկանշական է այն, որ այդ լուսանկարը, որտեղ Նիկոլ Փաշինյանը կծկվում է Իլհամ Ալիևի առջև, տեղադրվել է Հայաստանի վարչապետի պաշտոնական կայքում։ Հասկանալով, որ մնացել է առանց որևէ աջակցության, Փաշինյանը շտապում է այս ու այն կողմ փորձելով վերականգնել Մոսկվայի հետ որևէ կապ, որը նա ցուցադրաբար «թողել» էր՝ հրաժարվելով աշխատել ՀԱՊԿ-ում։ Սակայն վերջերս նա թռավ Ռուսաստան մասնակցելու ռուսական միջուկային արդյունաբերության 80-ամյակին նվիրված «Համաշխարհային ատոմային շաբաթ» առաջին միջազգային ֆորումին։ Նա բանակցություններ վարեց հայկական երկաթուղային ցանցի հետ կապված նախագծերին Ռուսաստանի մասնակցությունը պահպանելու վերաբերյալ։ Սակայն, առցանց շրջանառվում են չհաստատված տեղեկություններ, որ շուտով լրատվամիջոցներում կհրապարակվեն փաստաթղթեր, որոնք կբացահայտեն, թե ինչպես հինգ տարի առաջ ԵԱՀԿ շրջանակներում Փաշինյանին առաջարկվել էր սցենար խուսափելու Ադրբեջանի հետ ղարաբաղյան պատերազմից և պահպանելու տարածքները։ Սակայն նա հրաժարվել էր։ Նման փաստերի հրատարակումը կնշանակի Հայաստանի շահերի այդ դավաճանի քաղաքական կարիերայի ավարտը։