«Արարատ լեռն ու Հայաստանի «Չորրորդ Հանրապետությունը»»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 1 Հոկտեմբեր, 2025 9:51

ՀՀ իշխանությունները նախաձեռնել են պետական խորհրդանիշների փոփոխություններ, որոնք, նրանց պնդմամբ, նախատեսված են նոր աշխարհաքաղաքական իրականությունը արտացոլելու և հարևան երկրների հետ խաղաղությունը խթանելու համար, գրում է dw.com-ը։

Արարատ լեռան պատկերը, որը Հայաստանի հիմնական ազգային խորհրդանիշներից մեկն է, հեռացվել է սահմանային ծառայության դրոշմակնիքներից։ Չնայած նրան, որ Արարատը գտնվում է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում, այն ունի հսկայական նշանակություն հայ ժողովրդի համար։ Արարատը պատկերված է Հայաստանի ազգային զինանշանի վրա՝ Նոյի տապանի հետ միասին՝ ընդգծելով դրա դերը պետական խորհրդանիշի և ազգային ինքնության մեջ։ Լեռը նաև ոգեշնչման աղբյուր է նկարիչների և բանաստեղծների համար և առկա է ազգային առասպելներում ու լեգենդներում։ Չնայած 1921 թվականի Կարսի պայմանագրով Արարատը հանձնվել է Թուրքիային, Հայաստանում շատերը դեռևս այն համարում են իրենց պատմական տարածքը։

Սահմանային դրոշմակնիքի փոփոխությանը զուգահեռ, իշխող «ՔՊ» կուսակցությունը փոփոխություններ է կատարել իր կանոնադրությունում։ Փաստաթղթից հանվել է այն ձևակերպումը, ըստ որի կուսակցության լոգոյի ուրվագիծը (ձեռքսեղմում) կապվում է Արարատի ուրվագծի հետ։ Վերջերս էլ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հայտարարել է, որ ազգային խորհրդանիշների վերափոխումը արտաքին սպառնալիքները նվազեցնելու «անհրաժեշտ ուղի» է։

Այնուամենայնիվ, դրոշմակնիքներից Արարատի պատկերը հեռացնելը լայնածավալ վեճեր է առաջացրել։ Խորհրդանիշների վերանայման գործընթացը, ինչպես բացատրում են հայ փորձագետներն ու մեկնաբանները, վարչապետի կողմից առաջարկված ավելի լայն հայեցակարգի՝ «Չորրորդ Հանրապետության» մասն է։ Այդ հայեցակարգը, որը կոչվում է նաև «Իրական Հայաստան», նպատակ ունի տարբերակել այսօրվա իրականությունը և Հայաստանի մասին պատմական ընկալումները՝ շեշտելով, որ պատմական ընկալումները չպետք է ընկած լինեն ներկայիս պետության հիմքում։

Փաշինյանը իշխող կուսակցության համագումարում հայտարարել է երկրի զարգացման նոր շրջանի սկիզբը՝ ասելով, որ «Երրորդ Հանրապետությունը» (1991 թվականից ի վեր անկախ Հայաստանի շրջանը) անցյալում է, և երկիրը մտել է իր զարգացման նոր փուլ։

Նրա խոսքով՝ «Չորրորդ Հանրապետության» հիմնական առանձնահատկությունը խաղաղությունն է, որը սկսվել է Ադրբեջանի հետ սահմանազատված սահմանների հաստատմամբ։ Փաշինյանը նաև «Չորրորդ Հանրապետության» ստեղծումը հռչակել է որպես ռազմավարական նպատակ։ Այլ ռազմավարական նպատակներից են ԵՄ-ի հետ ինտեգրման ջանքերի ամրապնդումը, որը, ըստ նրա, չի հակասում ուժային այլ կենտրոնների հետ հարաբերությունների զարգացմանը։

Խորհրդանիշները փոխելու և «Չորրորդ Հանրապետություն» հռչակելու նախաձեռնությունները տարբեր արձագանքներ են ստացել։ Կառավարության հակառակորդները դրանք համարում են ձախողումները արդարացնելու և տարածքների կորուստների համար պատասխանատվությունից խուսափելու փորձեր։ Ընդդիմադիր Հայ ազգային կոնգրեսի փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը այս ամենը անվանել է «կեղծ և ամպագոռգոռ ծխածածկույթ»։ Նրա կարծիքով՝ Փաշինյանը այդպիսով փորձում է խուսափել երկրին հասած «աղետների» պատասխանատվությունից և կատարել սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ Ադրբեջանի պահանջները։

«Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքի անդամ Քրիստինե Վարդանյանը կարծում է, որ կառավարության այս նախաձեռնությունները ուղղակի արձագանք են արտաքին պահանջներին։ «Այս քայլերը հայ հասարակությանը ներկայացվում են որպես խաղաղության հասնելու պայմաններ, բայց պարզապես ծառայում են Ադրբեջանի և Թուրքիայի պահանջները բավարարելուն», - ասել է նա dw.com-ին տված հարցազրույցում։ Պատգամավորը նաև ընդգծել է, որ սահմանադրությունը փոխելու անհրաժեշտության մասին հայտարարությունները նույնպես կապված են Բաքվի պահանջների հետ։ Նրա խոսքով՝ նոր սահմանադրություն ընդունելու անհրաժեշտությունը բացատրվում է նրանով, որ գործողը իրավաբանորեն թույլ չի տալիս փոփոխություններ կատարել դրա նախաբանում։ «Հետևաբար, այդ հղումը հեռացնելու միակ ճանապարհը նոր սահմանադրություն ընդունելն է», - նշել է Վարդանյանը։

dw.com-ի հետ զրույցում Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն, հայ քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը բացատրել է, որ իշխանությունների «Չորրորդ Հանրապետություն» ստեղծելու մասին դիսկուրսը և այդ գաղափարը որպես ռազմավարական նպատակ առաջ մղելը 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի մասն է։ Նրա խոսքով՝ գլխավոր նպատակն է ստեղծել թեզիսներ, որոնք հիմք կհանդիսանան ամբողջ ընտրարշավի համար։

Մասնագետը կարծում է, որ իշխանությունների կողմից հանրությանը փոխանցվող հիմնական կարգախոսը կարելի է ձևակերպել այսպես․ «մենք խաղաղության կողմնակից ենք, իսկ մնացած բոլորը՝ պատերազմի»։ «Այդ ուղերձը նպատակ ունի համոզել ընտրողներին, որ ընդդիմադիր ուժերի իշխանության գալը անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի, և ընդհակառակը։ Այսպիսով, ամբողջ քաղաքական պայքարը հանգում է խաղաղության և պատերազմի միջև ընտրության», - նշել է Իսկանդարյանը։

Քաղաքագետը նաև ընդգծել է այս հայեցակարգի ավելի լայն՝ քաղաքական և փիլիսոփայական կողմը, որն է «լիովին ժխտել և արժեզրկել նախորդող ամեն ինչը»։

Նրա խոսքով՝ սա ոչ միայն խորհրդային անցյալի, այլ նաև անկախ Հայաստանի ամբողջ ժամանակաշրջանի մերժումն է, որը ներկայացվում է որպես բացասական։ Կառավարության բոլոր քաղաքական հակառակորդները ներկայացվում են որպես հին համակարգի ներկայացուցիչներ, ինչը որոշակի շփոթություն է ստեղծում, քանի որ խորհրդային, ռուսական և նախկին հայկական համակարգերը միաձուլվում են մեկ մոնոլիտ ամբողջության մեջ։ «Այս ժխտման հիման վրա էլ ստեղծվում է ինչ-որ «նորի և իրականի» գաղափարախոսություն, որը, ըստ իշխանությունների, կապահովի իրենց հաղթանակը ընտրություններում», - եզրափակել է Իսկանդարյանը։