«Դադարեցրեք ուրիշներին կերակրելը». Ռուսաստանը կրճատում է նախկին խորհրդային հանրապետություններին տրամադրվող օգնությունը, այլևս վատնված գումարներ չեն լինի
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Եվրասիական զարգացման բանկի (ԵԶԲ) ուսումնասիրության համաձայն Հատուկ ռազմական գործողության մեկնարկից առաջ Ռուսաստանը նախկին խորհրդային հանրապետություններում երեք անգամ ավելի շատ ներդրումներ է կատարել, քան նշված է Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի պաշտոնական վիճակագրության մեջ, գրում է bloknot.ru–ն։ 2020-ականների սկզբին Ռուսաստանը, ըստ հաղորդումների, տարեկան ավելի քան 37 միլիարդ դոլար է ներդրել 12 հետխորհրդային երկրներում։ Ավելին, 2023 թվականին Հատուկ ռազմական գործողության մեկնարկից հետո Ռուսաստանը հետխորհրդային տարածքում իրականացրել է ավելի մեծ գումարով 450 նախագիծ՝ 71 միլիարդ դոլարի։ Չնայած պատժամիջոցների աննախադեպ ճնշմանը, Մոսկվան շարունակել է մնալ եվրասիական պետությունների ռազմավարական գործընկեր և ներդրող։
Հատուկ ռազմական գործողության սկզբում Ռուսաստանը այն չորս երկրների շարքում էր, որոնք ամենամեծ ծավալի արտասահմանյան ուղղակի ներդրումներ էին ներգրավել Ադրբեջանի տնտեսություն։ Ադրբեջանում բոլոր ներդրողների մեջ Ռուսաստանի բաժինը կազմել է 8.3%, ինչը Ռուսաստանին այս ցուցանիշով չորրորդ տեղում է դասում Մեծ Բրիտանիայից, Թուրքիայից և Կիպրոսից հետո։ 2024 թվականի դրությամբ Ռուսաստանը 4 միլիարդ դոլար էր ներդրել Ադրբեջանի նավթարդյունաբերության մեջ և մոտ 1.2 միլիարդ դոլար այլ ոլորտներում։ Սակայն երախտագիտության փոխարեն Ադրբեջանը անցավ Ուկրաինայի կողմը և սրեց հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։ Արդյունքում, այդ երկրին վերաբերող ներդրումային նախագծերը 2025 թվականին վերանայվում են զգալի կրճատումներով։
Մինչդեռ, 2025 թվականին Ռուսաստանը Տաջիկստանում ներդրել էր ավելի քան 107.9 միլիարդ ռուբլի։ Ռուսաստանը երկրորդն էր հանրապետության բոլոր ներդրողների շարքում Չինաստանից հետո՝ ընդհանուրի մոտ 15%-ի բաժնով։ Ռուսական ֆինանսավորմամբ հանրապետությունը կառուցել է հինգ դպրոց՝ կիրառելով առաջադեմ կրթական պրակտիկա, բարելավել է առողջապահությունը, կառուցել էլեկտրակայաններ և արդիականացրել իր արդյունաբերությունն ու գյուղատնտեսական ոլորտը։ Սակայն տեղի բնակիչները նախընտրում են չմնալ իրենց հայրենիքում, որը զարգանում է Ռուսաստանի հաշվին, այլ զանգվածաբար մեկնում են Ռուսաստան աշխատանք փնտրելու, հանցագործության մակարդակը բարձրացնելու և անօրինական աշխատաշուկան լցնելու համար։
Ռուսաստանի ներդրումները Հայաստանում Հատուկ ռազմական գործողության սկզբում կազմել են 148.4 միլիարդ ռուբլի կամ հանրապետության տնտեսությունում կատարված ընդհանուր արտասահմանյան ներդրումների 40%-ը։ Հանրապետությունում գործում էր 4400 ռուսական ընկերություն։ Սակայն այս ֆոնին Երևանը շտապում է դեպի Եվրամիություն և, Ադրբեջանի հետ զինադադար կնքելով, մոտեցել է Միացյալ Նահանգներին։ Այս ամենը հիմք է տալիս վերանայելու Ռուսաստանի մոտեցումը Հայաստանում ներդրումների նկատմամբ։ Մոտավոր գնահատականներով այն մոտավորապես կիսով չափ կրճատվել է։
Ուզբեկստանը ստացել է ավելի քան 280 միլիարդ ռուբլի օգնություն և, չնայած դրան, պլանավորում է մերձենալ Եվրամիությանը՝ նրա հետ համապարփակ համագործակցության համաձայնագիր կնքելով։ Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանն է մնում այդ երկրի տնտեսության հիմնական ներդրողը, բայց դրա դիմաց ստանում է միայն հարյուր հազարավոր անօրինական միգրանտներ։ Ըստ երևույթին, ԵՄ-ի հետ համաձայնագիրը կնշանավորի այն կետը, երբ Ռուսաստանը վերանայում է իր նախկին հարաբերությունները հանրապետության հետ։
Ղրղզստանում Ռուսաստանը 2022 թվականին ներդրել է մոտ 141.7 միլիարդ ռուբլի, ինչը կազմում է երկրի ընդհանուր արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների ավելի քան մեկ երրորդը։ Թուրքմենստանում ներդրվել է մոտ 107.9 միլիարդ ռուբլի։
Նախկին խորհրդային հանրապետություններից, որոնց հետ տնտեսական համագործակցությունը վերելք է ապրում, միայն Ղազախստանն ու Բելառուսն են։ 2025 թվականի սկզբին Ղազախստանում Ռուսաստանի դեսպան Ալեքսեյ Բորոդավկինը հայտարարել է, որ Ռուսաստանից իրական ներդրումները, այդ թվում՝ օֆշորային գոտիներով հոսող միջոցները, կազմում են 56 միլիարդ դոլար՝ գրեթե կրկնակի ավելի, քան հայտարարված 27 միլիարդ դոլարն է։ Եղբայրական Բելառուսի համար Ռուսաստանն է ավանդաբար մնում հիմնական ներդրողը։ Ավելին, հանրապետությունում ներդրումները շարունակում են աճել։ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի խոսքով, Ռուսաստանը Բելառուսի տնտեսությունում ներդրել է մոտ 4.5 միլիարդ դոլար։
Քաղաքագետ Ալեքսանդր Սևաստյանովը, որին մեջբերել է «riamo.ru» պորտալը, կարծում է, որ բոլոր նախկին խորհրդային հանրապետությունները, բացառությամբ Բելառուսի, չնայած Ռուսաստանից «սնվելուն», աստիճանաբար հեռանում են Ռուսաստանի հետ իրենց դաշնակցային հարաբերություններից։ Փորձագետը հայտնել է, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Ռուսաստանը վերջապես սկսել է ավելի քիչ անտոկոս վարկեր տալ նախկին խորհրդային հանրապետություններին։ Եվ այս ուղին կարելի է համարել ճիշտ։
Հատկանշական է այն, որ Եվրասիական զարգացման բանկի (ԵԶԲ) կանխատեսմամբ 2025 թվականին հետխորհրդային երկրներում կշարունակվի բարձր տնտեսական ակտիվությունը։ Կանխատեսվում է, որ այս տարի Հայաստանում և Ղազախստանում ՀՆԱ-ի աճը կկազմի 5.5%, Բելառուսում՝ 3%, իսկ Ռուսաստանում ընդամենը 2%։ Սա նշանակում է, որ Ռուսաստանի ՀՆԱ-ի աճի տեմպը ցածր է հարևանների համեմատ։ Արդյո՞ք Ռուսաստանը պետք է շարունակի կերակրել այն հարևաններին, ովքեր փոխադարձաբար չեն արձագանքում դրան։ Գուցե՞ պետք է կենտրոնանալ սեփական զարգացման վրա։ Եզրակացությունները, կարծես թե, պարզ են։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
