«Հայաստանը կործանման եզրին է. Փաշինյանը շտապ գնում է Պուտինի մոտ. Ռուսաստանը կօգնի՞»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Այս սեպտեմբերյան օրերին Հայաստանը անսպասելի քայլեր է անում։ Մեր հարավկովկասյան հարևանը հանկարծ որոշել է փոխել իր հռետորաբանությունը։ Այնքան է փոխել, որ նույնիսկ անհավանական մտքեր են սողոսկում․ միթե՞ Փաշինյանը և այն ամբողջ ընկերախումբը, որը իշխանության է եկել Սորոսի դրամաշնորհներով, խելք են եկել, գրում է runews24.ru-ն։ Անգամ Հայաստանի խորհրդարանի նախագահ Ալեն Սիմոնյանն է հայտարարություն արել, որ երկիրը չի մտադրվում դուրս բերել Գյումրու ռուսական ռազմաբազան։ Ավելին, կովկասյան այդ երկրի վարչապետը, ըստ Սիմոնյանի, պատրաստվում է այցելել Մոսկվա։ Եվ նպատակը մեր նախագահի հետ հանդիպումն է։ Անսպասելի է, չէ՞։ Եվ ի՞նչ է պատահել ընդհանրապես։
Շրջադարձի խորությունը գնահատելու համար մենք պետք է հիշենք այդ երկրի պատմությունը վերջին մի քանի տարիների ընթացքում։ Փաշինյանը իշխանության եկավ մայդանի տիպի բողոքի ցույցերի ալիքի վրա։ Նա Սորոսի հիմնադրամի հովանավորյալն էր, այսինքն՝ պրոֆեսիոնալ ընդդիմադիր։ 2018 թվականի մայդանը Հայաստանում ակնհայտորեն արևմտամետ և հակառուսական էր։ Եվ ի՞նչ են ակնկալում բոլոր «միամիտ» հետխորհրդային հանրապետությունները Արևմուտքից՝ զարգացում, բարգավաճում, գրեթե դրախտ երկրի վրա։ Եվ, բնականաբար, Հայաստանում դա տեղի չունեցավ։ Բայց եղան երկու պատերազմներ Արցախ-Ղարաբաղի համար, որոնք Երևանը ամոթալիորեն պարտվեց և կորցրեց տարածքներ իր բնակչությամբ։ Ադրբեջանը «հետ խլեց» այն, ինչ կորցրել էր մեկ երրորդ դար առաջ։ Հակասական է, բայց նույնիսկ դա չօգնեց այն ժամանակ Փաշինյանին հեռացնել։
Հիմա, կարծես, հակամարտությունը լուծվել է, դրանում ներգրավված է ինքը՝ Թրամփը։ Սակայն Արևմուտքի հետ կապված հույսերը այստեղ նույնպես «չաշխատեցին»։ Եթե հիշում եք, անցյալ տարվա փետրվարին՝ 2024 թվականին, Փաշինյանը հայտարարել էր ՀԱՊԿ-ից Հայաստանի դուրս գալու անհրաժեշտության մասին, քանի որ այն, իբր, «թողել» էր իր երկիրը։ Փաշինյանը անկեղծորեն կարծում էր, որ 2020 և 2023 թվականների հակամարտություններում Ռուսաստանը պետք է կռվեր Երևանի համար։ Սակայն նա սխալ էր հաշվարկել․ Մոսկվան որոշեց սպասողական դիրք գրավել՝ թե՛ իր պատերազմի նախօրեին, թե՛ Փաշինյանի ռեժիմի «քաղաքական ծագումը» հաշվի առնելով։ Այժմ Փաշինյանը, այսպես ասած, երաշխիքներ ունի անձամբ Թրամփից։ Սակայն ակնհայտ է, որ դրանց որակը շատ բարձր չէ։ Այո, ԱՄՆ հավաստագրված առևտրային առաքելության ներկայացուցիչները արդեն Կովկասում են և քննարկում են «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի ուղու» հեռանկարները, բայց իրական երաշխիքներ չկան, որ դա խաղաղություն կբերի տարածաշրջան։ Վաշինգտոնը կվերահսկի այդ դեպի Թուրքիա երկաթուղին և մայրուղին, որը կանցնի Հայաստանի ամենահարավով։ Բայց Թուրքիան Հայաստանի պատմական թշնամին է, անգամ ցեղասպանություն է իրականացրել։ Բաքուն էլ սրում է ատամները։ Կզսպի՞ Թրամփը Ադրբեջանին, հարց է։ Միացյալ Նահանգները պայմանագրերի և կազմակերպությունների հսկայական ցանց ունի։ Եվ այնպիսին, ինչպիսին է ՆԱՏՕ-ն, չի խղճալու Երևանին, եթե անհրաժեշտ լինի ամրապնդել Ադրբեջանին ընդդեմ Ռուսաստանի։
Դա հասկանում են և՛ Երևանում, և՛ Բաքվում։ Ալիևը, որի ախորժակը միայն ավելացել է ղարաբաղյան հաջող արկածախնդրությունից հետո, ցանկանում է լուծել Նախիջևանի անկլավ լինելու խնդիրը։ Եվ այստեղ միակ լուծումը պատերազմն է, այսինքն՝ Հայաստանի ամբողջ Սյունիքի մարզի ռազմական անեքսիան, որը Նախիջևանի և մնացած Ադրբեջանի միջև դեպի Իրան է ձգվում որպես բարակ «պարանոց»։ Իլհամ Ալիևը այս տարիներին անգամ չի խորշում հայտարարել, որ «Սյունիքը կվերադառնա Ադրբեջանի կազմ»։
Այսպիսով, պարզվել է, որ եթե նախկինում տարբեր հայ պաշտոնյաներ ասում էին, որ լավ գաղափար կլինի, որ Ռուսաստանը դուրս բերի 102-րդ ռուսական ռազմաբազան, այժմ այլ բան են ասում։ «Այդ բազան ներկայումս կայունության հիմնական երաշխիքն է և ցանկացած ագրեսորի զսպող միջոց։ Ընդամենը երեք միլիոն բնակչություն ունեցող Հայաստանի համար, որը սեղմված է գերակշռող բնակչություն ունեցող երկու մուսուլմանական դաշնակից երկրների միջև, այն այժմ ունի հատուկ նշանակություն», - բացատրել է ռազմական փորձագետ Յուրի Բարանչիկը։
Պարզ ասած, Փաշինյանը տեսավ, որ Հայաստանը Արևմուտքի համար ավելի քիչ հետաքրքիր գործընկեր է, քան Թուրքիան և Ադրբեջանը։ Ադրբեջանը ելք ունի դեպի Կասպից ծով, սահմանակից է Իրանին և Ռուսաստանին, ինչպես նաև նավթ ունի, և Հայաստանի հանձնման հարցը «եթե ինչ-որ բան լինի» արագ կլուծվի։
Ահա թե ինչու է «մայդանիստ» Փաշինյանը կրկին ստիպված պաշտպանություն փնտրել Ռուսաստանի «թևի տակ»։ Ըստ երևույթին, սա է Փաշինյանի Մոսկվա առաջիկա այցի պատճառը։ Սակայն մեր օրերում (և տարիներին) պարզապես վտանգավոր է լիովին անձնուրաց օգնություն ցուցաբերել որևէ մեկին։ Նրանք կնստեն ձեր վզին։ Հետևաբար մեզ համար իմաստ ունի չտրվել ԽՍՀՄ ժողովուրդների միասնության նոստալգիկ հիշողություններին, այլ փնտրել մեր սեփական օգուտները՝ բացի զուտ աշխարհաքաղաքականից։ Մասնագետները կարող են թվարկել նման օգուտների բազմաթիվ օրինակներ։ Սկսելու համար մենք կարող ենք Շիրակի բազան զարգացնել մինչև «խաղաղապահների պատրաստման կենտրոն»։ Եվ մեր զորքերը պետք է մտնեն Սյունիքի մարզ, որպեսզի սառեցվի Բաքվի եռանդը։ Եթե Բաքուն առաջ է մղում Զանգեզուրի միջանցքի նախագիծը, ապա մենք, մեր հերթին, կարող ենք առաջարկել համատեղ երթուղի Իրանի հետ։ «Պետք են ներդրումներ Սյունիքի ենթակառուցվածքներում՝ տարանցիկ իրավունքների և ապրանքների հոսքի վերահսկողության դիմաց», - առաջարկում է միջազգային քաղաքագետ Թիմուր Շաֆիրը։ Դրա դիմաց մենք կարող ենք դառնալ Հայաստանի և մասնավորապես Սյունիքի մարզի անվտանգության երաշխավորը Ադրբեջանի հետ բանակցություններում։ Բնականաբար, նման սցենարում չպետք է խոսվի Արևմուտքի մասին՝ որպես հակամարտության միջնորդ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
