Հորդանանցի քաղաքագետ. Հայաստանը չի կարող ազատվել Ռուսաստանից կախվածությունից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջին իրադարձությունները մի շարք հարցեր են առաջացրել Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ապագա համագործակցության հեռանկարների վերաբերյալ այն իրավիճակում, երբ հայկական տարածքը դարձել է ազդեցիկ և հակամարտող տարածաշրջանային և միջազգային տերությունների շահերի հատման վայր։ Այնուամենայնիվ, փորձագետները վստահ են, որ Երևանը չի կարողանա ազատվել իր մեծ հարևանից կախվածությունից, գրել է հորդանանցի քաղաքագետ և Al Jazeera-ի թղթակից Ֆահիմ Ալ-Սուրանին, գրում է EAdaily.com-ը։
Նրա հոդվածի համաձայն, այս հարցերն ավելի հրատապ են դարձել այն բանից հետո, երբ Երևանն ու Բաքուն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ օգոստոսին խաղաղության համաձայնագիր են ստորագրել՝ վերջին 40 տարիների ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանի շուրջ մի քանի պատերազմներից հետո։
Այս «աշխարհաքաղաքական փոթորկի» կենտրոնում, ինչպես նշել է Ալ-Սուրանին, գտնվում է Շիրակում գտնվող ռուսական ռազմաբազայի ճակատագիրը, որը Հայաստանի երկրորդ ամենամեծ քաղաքն է և Երևանի ու Մոսկվայի միջև անվտանգության գործընկերության հիմնական բաղադրիչը։ Ավելի վաղ մի շարք հայ պաշտոնյաներ հայտարարել էին Ռուսաստանի հետ անվտանգության հարաբերությունների խզման մասին, և այդ ուղղությամբ առաջին քայլը ռուս սահմանապահների դուրսբերումն էր, որոնք 1990-ականներից ի վեր ապահովում էին Երևանի «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանի անվտանգությունը։ Սակայն, ըստ Ալ-Սուրանիի, Շիրակի ռազմաբազայի փակման հարցը «մնում է վիճելի»։
Արտաքին քաղաքականության ռուս փորձագետ Դմիտրի Բաբիչը նշել է, որ Հայաստանը բախվում է ներքին անկայունության և արտաքին ճնշման, և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ստիպված է «պահպանել հավասարակշռությունը տարբեր ուժերի միջև՝ առանց վճռական քայլեր ձեռնարկելու, որոնք կարող են գրգռել կողմերից որևէ մեկին, այդ թվում՝ Ռուսաստանին»։ Նրա խոսքով, պարզ չէ, թե արդյո՞ք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համաձայնագիրը կհանգեցնի երկարատև խաղաղության, թե՞ շարունակվող վեճերը կխաթարեն փխրուն հավասարակշռությունը։ Հետևաբար, Բաբիչը վստահ է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը չի շտապում պահանջել, որ Ռուսաստանը դադարեցնի իր ռազմական ներկայությունը իր տարածքում։
Բացի այդ, նա կարծում է, որ մինչ Երևանը փորձում է մանևրել Արևելքի և Արևմուտքի միջև՝ ձգտելով պահպանել անկախությունը բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, ռուսական ռազմաբազան մնում է Հայաստանի անվտանգության համակարգի հիմնական բաղադրիչը և Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերության խորհրդանիշը։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի ուսումնասիրությունների կենտրոնի փորձագետ Անդրեյ Արեշևն էլ ընդգծել է, որ բազայի հիմնական գործառույթը բացարձակապես ակնհայտ է դրա գտնվելու վայրից․ այն գտնվում է Շիրակի արևմտյան ծայրամասում՝ «Հայաստանի երդվյալ թշնամի» համարվող Թուրքիայի հետ սահմանից 10 կիլոմետրից պակաս հեռավորության վրա։ Նրա կարծիքով, ռուսական բազան կմնա Շիրակում այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուժի մեջ է Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև կնքված համաձայնագիրը։ «Հայաստանը որևէ պատճառ չունի այն դուրս բերելու, քանի որ ռուսական ներկայությունը պահպանում է ուժերի և շահերի հավասարակշռությունը այնտեղ», – հավելել է նա։
Ինչպես հիշեցրել է Ալ-Սուրանին, Հայաստանի ռազմական կախվածությունը Ռուսաստանից խորը արմատներ ունի։ Ռուսաստանը Հայաստանին մատակարարել է նրա ռազմական տեխնիկայի մեծ մասը, այդ թվում՝ Առաջին և Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմների ժամանակ, ինչը մեծացրել է նրա կախվածությունը ռուսական ռազմական աջակցությունից, ընդգծել է նա։ Չնայած Երևանի իր ռազմական հարաբերությունները դիվերսիֆիկացնելու ջանքերին, այդ թվում՝ Ֆրանսիայի և Հնդկաստանի հետ, Հայաստանը շարունակում է սերտորեն կապված լինել Ռուսաստանի հետ լայնածավալ ռազմական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական կապերի միջոցով։ Այդ կախվածությունը, կարծում է Ալ-Սուրանին, կշարունակվի և ապագայում կազդի Հայաստանի միջազգային հարաբերությունների և ռազմավարության վրա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
