Լրատվամիջոցները բացատրել են, թե ինչու է Հայաստանին անհրաժեշտ գործընկերությունը Ռուսաստանի հետ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերություններում վերջին իրադարձությունները մի շարք հարցեր են առաջացրել երկու երկրների միջև ապագա համագործակցության հեռանկարների վերաբերյալ այն իրավիճակում, երբ Հայաստանը դարձել է ազդեցիկ և հակամարտող տարածաշրջանային և միջազգային տերությունների շահերի հատման վայր։ Այնուամենայնիվ, փորձագետները վստահ են, որ Հայաստանը չի կարողանա ազատվել իր մեծ հարևանից կախվածությունից, գրում է Ֆահիմ Ալ-Սուրանին Al Jazeera-ի համար գրված հոդվածում, գրում է news.mail.ru-ն։
Հոդվածի համաձայն, այս հարցերն ավելի հրատապ են դարձել այն բանից հետո, երբ Երևանն ու Բաքուն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ օգոստոսին խաղաղության համաձայնագիր ստորագրեցին՝ վերջին 40 տարիների ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանի շուրջ մի քանի պատերազմներից հետո։
Այս «աշխարհաքաղաքական փոթորկի» կենտրոնում է Շիրակում գտնվող ռուսական ռազմաբազայի ճակատագիրը, որը Երևանի ու Մոսկվայի միջև անվտանգության գործընկերության հիմնական բաղադրիչն է։ Ավելի վաղ մի շարք հայ պաշտոնյաներ հայտարարել էին Ռուսաստանի հետ անվտանգության կապերի խզման մասին, և այդ ուղղությամբ առաջին քայլը ռուս սահմանապահների վտարումն էր, որոնք 1990-ականներից ի վեր ապահովում էին Երևանի միջազգային օդանավակայանի անվտանգությունը։
Այնուամենայնիվ, ըստ Ալ-Սուրանիի, Շիրակի ռազմաբազայի փակման հարցը մնում է վիճահարույց։ Ռուս արտաքին քաղաքականության փորձագետ Դմիտրի Բաբիչը նշել է, որ Հայաստանը բախվում է ներքին անկայունության և արտաքին ճնշման, և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ստիպված է պահպանել հավասարակշռությունը տարբեր ուժերի միջև՝ առանց այնպիսի վճռական քայլեր ձեռնարկելու, որոնք կարող են գրգռել կողմերից որևէ մեկին, այդ թվում՝ Ռուսաստանին։ Նրա խոսքով, պարզ չէ, թե արդյո՞ք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համաձայնագիրը կհանգեցնի երկարատև խաղաղության, թե՞ շարունակվող վեճերը կխաթարեն փխրուն հավասարակշռությունը։ Հետևաբար, Հայաստանի ղեկավարությունը չի շտապում պահանջել, որ Ռուսաստանը դադարեցնի իր ռազմական ներկայությունը իր տարածքում։ Բացի այդ, նա կարծում է, որ մինչ Երևանը փորձում է մանևրել Արևելքի և Արևմուտքի միջև՝ ձգտելով պահպանել անկախությունը բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, ռուսական ռազմաբազան Հայաստանի անվտանգության համակարգի հիմնական բաղադրիչն է և Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերության խորհրդանիշը։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի ուսումնասիրությունների կենտրոնի փորձագետ Անդրեյ Արեշևն էլ ընդգծել է, որ բազայի հիմնական գործառույթը բացարձակապես ակնհայտ է դրա գտնվելու վայրից․ այն գտնվում է Շիրակի արևմտյան ծայրամասում, «Հայաստանի երդվյալ թշնամի» համարվող Թուրքիայի հետ սահմանից 10 կիլոմետրից պակաս հեռավորության վրա։ Նրա կարծիքով, ռուսական բազան կմնա Շիրակում այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուժի մեջ է Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև կնքված համաձայնագիրը։ Նա նաև հավելել է, որ Հայաստանը որևէ պատճառ չունի այն դուրս բերելու, քանի որ ռուսական ներկայությունն այնտեղ պահպանում է ուժերի և շահերի հավասարակշռությունը։ Եթե Հայաստանը որոշի հրաժարվել ռուսական ռազմական ներկայությունից, դա կհանգեցնի Կրեմլի հետ հարաբերությունների հետագա վատթարացման։ Եվ Երևանը, հասկանալով դա, չի ցանկանում սրել հարաբերությունները Մոսկվայի հետ։ Ավելին, ժամանակի ընթացքում կարող է հարց առաջանալ, թե արդյո՞ք Ռուսաստանին պետք է այդ բազան, ենթադրել է փորձագետը։
Հոդվածի համաձայն, ռուսական բազան ներառում է երկու ռազմական կայազոր՝ Շիրակում և Երևանում։ Ավիացիոն ստորաբաժանումը տեղակայված է Երևանի մոտ գտնվող Էրեբունի օդանավակայանում և ունի մոտ 4000 անձնակազմ։ Սպառազինության մեջ են մտնում զենիթային հրթիռային համակարգեր, ՄիԳ-29 կործանիչներ, Մի-24 ուղղաթիռներ և այլ ռազմական տեխնիկա, այդ թվում՝ տանկեր և հետևակի մարտական մեքենաներ։ Բացի այդ, բազան ԱՊՀ միասնական ՀՕՊ համակարգի մաս է կազմում և կարևոր դեր է խաղում Հայաստանի անվտանգության ապահովման գործում, հատկապես Թուրքիայի հետ սահմանին։
Ինչպես հիշեցրել է Ալ-Սուրանին, Հայաստանի ռազմական կախվածությունը Ռուսաստանից խոր արմատներ ունի, որոնք սկիզբ են առնում դեռևս խորհրդային ժամանակներից։ Ռուսաստանը Հայաստանին մատակարարել է նրա ռազմական տեխնիկայի մեծ մասը, այդ թվում՝ Առաջին և Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմների ժամանակ, ինչը մեծացրել է նրա կախվածությունը ռուսական ռազմական աջակցությունից, ընդգծել է նա։ Չնայած Երևանի ջանքերին՝ դիվերսիֆիկացնելու իր ռազմական հարաբերությունները, այդ թվում Ֆրանսիայի և Եվրամիության հետ, Հայաստանը շարունակում է սերտորեն կապված լինել Ռուսաստանի հետ լայնածավալ ռազմական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական կապերի միջոցով։ Այդ կախվածությունը, ըստ Ալ-Սուրանիի, կշարունակվի և կազդի Հայաստանի միջազգային հարաբերությունների և ռազմավարության վրա ապագայում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
