«Ճանապարհ դեպի մեկ հանգրվան»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
«Մեզ հաջողվեց խաղաղություն հաստատել. նրանք 35 տարի կռվել են, իսկ հիմա ընկերներ են»,– հայտարարել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը օգոստոսի 8-ին։ Այդ օրը Վաշինգտոնում Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները ստորագրել են ռազմական բախումից հրաժարվելու մասին հռչակագիր։ Թրամփը նաև վերացրել է Բաքվի հետ պաշտպանական համագործակցության սահմանափակումը, որը մտցվել էր դեռ 1992 թվականին։ Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ կապող և Հայաստանի տարածքով անցնող ճանապարհը, որը Բաքուն անվանում է «Զանգեզուրի միջանցք», այժմ կկոչվի Թրամփի ճանապարհ, գրում է novayagazeta.ru-ն։ Դիտորդների համոզմամբ, սա, թերևս, տարածաշրջանում Մոսկվայի թուլացման ամենաակնհայտ նշանն է։
Հայաստանը երկար ժամանակ համարվում էր տարածաշրջանի ամենառուսամետ երկիրը։ Մոսկվայի վարկանիշը Երևանում բարձր էր։ Բայց ամեն ինչ փոխվեց 2020 թվականին՝ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո։ Այդ ժամանակ պարզ դարձավ, որ Մոսկվան չի կարող կամ չի ցանկանում կանգնեցնել Ադրբեջանին։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ չի արձագանքում նույնիսկ այն դեպքում, երբ հրետակոծվում է հենց Հայաստանի տարածքը։ Ռուս խաղաղապահները չկարողացան կանխել ղարաբաղահայերի շրջափակումը և սովը, սակայն լուռ դիտեցին, թե ինչպես մոտ հարյուր հազար հայեր ստիպված լքեցին Արցախը։ Արդյունքում Ռուսաստանի վարկանիշը Հայաստանում կտրուկ նվազեց։
ԵՊՀ դասախոս, քաղաքագետ Գոռ Պետրոսյանը novayagazeta.ru-ի հետ զրույցում նշել է, որ Երևանը պարզապես այլընտրանք չուներ։ «Ի՞նչ անել, եթե չգնալ Վաշինգտոն։ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո Ռուսաստանը, ստանձնելով Հայաստանի հովանավոր պետության դերը, չկարողացավ կատարել իր պարտականությունը։ Հայաստանը ստիպված էր լրացնել այդ դատարկությունը այլ ճանապարհներով։ Այդ քայլերը ուղղված չեն Ռուսաստանի դեմ, դրանք ուղղված են Հայաստանի անվտանգության ապահովմանը»,– ասել է նա։
Քաղաքագետի գնահատմամբ, չի կարելի պնդել, որ Ռուսաստանը վերջնականապես կհեռանա տարածաշրջանից․ «Աշխարհագրությունն է մեզ հուշում, որ Ռուսաստանը կովկասյան պետություն է, և չի կարող լքել տարածաշրջանը, գոնե մոտ ապագայում։ Մեկ այլ հարց է այն, որ նրա ազդեցությունը Հարավային Կովկասում աստիճանաբար նվազում է»։
Թրամփ–Ալիև–Փաշինյան հանդիպումից հետո ռուս քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովն էլ իր Telegram ալիքում անդրադարձել է թեմային։ Նա գրել է․ «Ենթադրենք, Ռուսաստանը լիովին հեռանա տարածաշրջանից։ Արդյո՞ք Բաքվում և Երևանում խնդիրներն անմիջապես կլուծվեն։ Ինչո՞ւ ենք կարծում, որ Մոսկվան այլևս պահանջ չի ունենա ամրապնդվելու Կովկասում։ Անցյալում Ռուսաստանը բազմիցս լքել է Անդրկովկասը։ Իսկ ի՞նչ եղավ հետո։ Վրաստանը, օրինակ, 2008-ին խզեց դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, առաջնորդվեց ԱՄՆ-ի խորհուրդներով, բայց խնդիրները լուծվե՞ցին։ Հարցեր, հարցեր»։
Փաստացի, հարցերն այսօր ավելի շատ վերաբերում են ոչ թե Երևանին, այլ Բաքվին։ Եթե Հարավային Կովկասում կա մի պետություն, որը հետևողականորեն փորձում է դուրս մղել Ռուսաստանին, դա հենց Ադրբեջանն է։ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Բաքվի հրավերով Թուրքիան մտավ Ռուսաստանի ազդեցության դաշտ։ Պատերազմից հետո Ադրբեջանը խախտեց եռակողմ համաձայնագրի մի շարք կետեր և շտապեց փակել Ղարաբաղի հարցը մինչև 2025-ի վերջնաժամկետը։ Կրեմլը դա տեսնում է, բայց այսօր շատ բան չի կարող անել․ Մոսկվան այժմ ավելի շատ է կախված Բաքվից, քան Բաքուն՝ Մոսկվայից։
Գոռ Պետրոսյանի համոզմամբ, ադրբեջանա–ռուսական լարվածության հրապարակային դրսևորումները Հարավային Կովկասում ուժերի հավասարակշռության փոփոխության հետևանք են։ «Եթե 2019-ին դժվար էր պատկերացնել, որ ադրբեջանցիները կարտահայտվեն Ռուսաստանի հասցեին նման կոշտ տոնով, ապա այսօր դա արդեն իրականություն է։ Ադրբեջանը երբեմն հանդես է գալիս սիմետրիկ, երբեմն էլ ասիմետրիկ հարձակումներով Ռուսաստանի դեմ։ Սա նոր իրողության արդյունք է։ Այսօր, երբ Լեռնային Ղարաբաղը որպես սուբյեկտ դադարել է գոյություն ունենալուց, իսկ Ռուսաստանի ներկայությունը տարածաշրջանում նվազագույնի է հասել, Բաքուն իրեն շատ ավելի ազատ է զգում։ Մի կողմից, Ադրբեջանը տնտեսապես կարևոր է Ռուսաստանի համար, մյուս կողմից՝ այն Թուրքիայի դաշնակիցն է, ինչը լրացուցիչ վստահություն է տալիս Բաքվի իշխանություններին։ Հետևաբար, Ադրբեջանը ցանկանում է Մոսկվայի հետ խոսել որպես հավասարը հավասարի հետ»,– նշել է նա։
Այսպիսով, Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական ազդեցության թուլացումը Հարավային Կովկասում այլևս անժխտելի փաստ է։ Արդյունքում ունենք ուժեղացած Բաքու, որը ձգտում է դառնալ տարածաշրջանի թիվ մեկ խաղացողը, և Հայաստան, որը բոլոր հնարավոր միջոցներով փորձում է լրացնել անվտանգության վակուումը։ Թուրքիան այսօր ներկայանում է տարածաշրջանում թե՛ տնտեսական, թե՛ ռազմաքաղաքական մակարդակում, և նրա ձայնը հնչում է ավելի բարձր, քան Իրանի ձայնը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
