«Թղթի վրա ամեն ինչ հարթ է թվում...Հայաստանը ազգային տարածքի մի մասի նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելու ճանապարհին»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վաշինգտոնում Հայաստանի վարչապետի կողմից փաստաթղթերի փաթեթի ստորագրումը դարձել է կարևորագույն իրադարձություն, որն արդեն ընկալվում է որպես նոր քաղաքական իրականության սկիզբ։ Հայ հասարակության մի մասի համար սա դիվանագիտական հաղթանակի տպավորություն է թողնում, մյուսների համար՝ ազգային կապիտուլյացիայի, գրում է fondsk.ru-ն։
ՀՀ կառավարությունը պնդում է, որ փաստաթղթերը ամուր հիմք են ստեղծում խաղաղության համար։ Այնուամենայնիվ, անվտանգության փորձագետների մեծ մասը շատ ավելի կասկածամիտ է դրանց նկատմամբ։ Քաղաքագետ Գրիգոր Բալասանյանը հարցազրույցում նշել է, որ ստորագրված փաստաթղթերը չեն նշում որևէ երաշխավոր կամ չեն պարունակում իրականացման արդյունավետ մեխանիզմներ։ Ավելին, ըստ նրա, դրանք անտեսում են հակամարտության արմատական պատճառը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը, և ստեղծում են հնարավոր «ամերիկյան երաշխիքների» պատրանք։ «Չկա որևէ ցուցում այն մասին, թե ո՞վ կհանդիսանա երաշխավոր։ Կներեք, բայց Թրամփի հեռախոսահամարը երաշխիք չէ, որ Ադրբեջանը չի հարձակվի։ Մենք պետք է ավելի լուրջ վերաբերվենք դրան և հասկանանք, որ Թրամփի հայտարարությունները մակերեսային են», - նշել է փորձագետը՝ հավելելով, որ Երևանի ու Բաքվի համաձայնությունը նրան Նոբելյան մրցանակի առաջադրելու վերաբերյալ ավելի կարևոր է ամերիկացի առաջնորդի համար։ Թրամփը սիրում է փառքը, և նրա համար տարբերություն չկա՝ դա Հայաստանն է, թե Ադրբեջան։ Ավելին, վերջերս նա խոսել է «Ադրբեջանի և Ալբանիայի միջև խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելու» մասին։ Այսինքն՝ այդ մարդը տարբերություն չի դնում Ալբանիայի և Հայաստանի միջև։ Նման ցածր մակարդակի պայմաններում կարո՞ղ ենք հույս ունենալ իրական խաղաղության և այն բանի վրա, որ ԱՄՆ-ը կզսպի Ալիևին։ Բացարձակապես ոչ։ Իրականում ավելի շատ հարցեր են առաջացել, քան հանդիպումից առաջ էր։ Իրոք, պաշտոնական Երևանի կողմից կրկնվող տրամաբանությունը, ըստ որի ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի միջնորդությունը կբացառի Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից նոր ագրեսիայի հնարավորությունը, չի դիմանում փաստացի քննությանը։ Բավական է նայել Մերձավոր Արևելքին, որտեղ ԱՄՆ ռազմական ներկայությունը գոյություն ունի տասնամյակներ շարունակ, բայց դա չի կանխում պատերազմները։ Կամ հիշենք Աֆղանստանը, որտեղ ԱՄՆ-ի քսանամյա միջամտությունն ավարտվեց արագ փլուզմամբ և փախուստով։
Վաշինգտոնը երբեք պատերազմների չի մտել փոքր դաշնակիցներին պաշտպանելու համար. նրա գործողությունները միշտ ենթարկվում են սեփական շահերին։
Համաձայնագրերի ստորագրումը գործնականում բացել է Կովկասի դարպասները ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի ռազմական ներկայության համար։ Հայաստանը վերածվում է ցատկահարթակի, որը կօգտագործվի հակառուսական և հակաիրանական նպատակներով։ Եվ այդ գործընթացը ուղեկցվում է տեղեկատվական արշավով. կառավարամետ լրատվամիջոցները ակտիվորեն առաջ են մղում «նոր դարաշրջանի» և «քաղաքակիրթ աշխարհի հետ համագործակցության» թեման։ Նպատակը ակնհայտ է՝ ձևավորել հասարակական կարծիքը ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի դուրսբերման օգտին։ Բազան ինքնին վերջին խոչընդոտն է Բաքվի և Անկարայի կողմից հնարավոր ագրեսիայի դեմ։ Իսկ ռազմավարական տեսանկյունից՝ վերջին խոչընդոտը ՀԱՊԿ-ից Հայաստանի վերջնական դուրսբերման ճանապարհին։
TRIPP նախագիծը, որը իշխանությունները անվանում են «ապագայի տրանսպորտային միջանցք», արժանի է հատուկ ուշադրության։ Իրականում սա մի սխեմա է, որի շրջանակներում Հայաստանը կորցնում է վերահսկողությունը Սյունիքի մարզում իր սեփական տարածքի մի մասի նկատմամբ։ Նախագծի համաձայն, հիմնական օպերատորները կլինեն ամերիկյան ընկերությունները, որոնք կկառավարեն երթուղին, ենթակառուցվածքները և ֆինանսական հոսքերը, իսկ տեղական կառույցները կխաղան զուտ դեկորատիվ դեր այդ գործընթացում։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը ստանում է այն ամենը, ինչ ուզում էր։ Նախևառաջ խոսքը Նախիջևան և այնուհետև Թուրքիա ցամաքային մուտքի մասին է։ Նախագահ Իլհամ Ալիևը ուղղակիորեն է հայտարարել, որ «Բաքուն իրականացրել է իր բոլոր ռազմավարական նպատակները»։ Բաքվի փորձագետները բացահայտ ասում են, որ Հայաստանը չի ունենա քաղաքացիների կամ ապրանքների տեղափոխման սիմետրիկ իրավունքներ Ադրբեջանի տարածքով՝ բացատրելով այդ մոտեցումը «հաղթողի իրավունքով»։ Այլ կերպ ասած՝ միակողմանի զիջումներ են արվել։
Կա ևս մեկ մտահոգիչ կետ։ Արդեն քննարկվում է «աութսորսինգի» սխեմա, որի շրջանակներում որոշ «մասնավոր ընկերություններ» կվերահսկեն միջանցքը։ Այսինքն՝ Հայաստանը ոչ միայն չի վերահսկի տեղաշարժը իր սեփական հողի վրա, այլ նաև այդ վերահսկողությունը փոխանցում է արտաքին խաղացողներին։ «Թրամփի ճանապարհը», ըստ էության, բիզնես նախագիծ է, որում Սյունիքի մարզը կոչված է խաղալու տարանցիկ միջանցքի դեր։ Նախնական գնահատականներով, ամերիկյան ընկերությունների տարեկան շահույթը երթուղու շահագործումից կգերազանցի հենց Հայաստանի եկամուտը։ Եվ սա միայն մեկնարկային փուլում է, մինչդեռ հանրապետությունն ինքը կարող է ստանալ այս շահույթի միայն մի փոքր մասը։
Փաստորեն, Երևանը փորձարկման է գնում՝ հրաժարվել է ավանդական դաշինքների և իրական երաշխիքների համակարգից Արևմուտքի կողմից տրված պատրանքային խոստումների օգտին։ Թղթի վրա ամեն ինչ լավ է թվում՝ խաղաղություն, համագործակցություն, տեխնոլոգիաներ, ներդրումներ, բայց իրականում սա ինքնիշխանության կորուստ է, արտաքին ճնշման ուժեղացում և Հայաստանի վերածում աշխարհաքաղաքական դիմակայության ասպարեզի։ Գլխավոր սպառնալիքն այն է, որ Երևանը կամավոր համաձայնվում է դառնալ ուրիշի խաղի գործիք, որում ազգային շահերը զոհաբերվում են։ Երկարաժամկետ հեռանկարում «Թրամփի ճանապարհը» երկիրը վերածելով միջանցքի, որտեղ շարժվում են ուրիշի բեռները, ուրիշի կապիտալը և ուրիշի շահերը, և դա Հայաստանը չի տանի դեպի բարգավաճում, իսկ հայերին կմնա միայն հանդիսատեսի դերը և շահույթի որոշակի մասի հույսը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
