Պատմության մեջ ոչնչության դերը. Փաշինյանը Հայաստանը Ռուսաստանից հեռացրեց Զանգեզուրի միջանցքով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Երեքի համաձայնագիրը, որը Վաշինգտոնում ստորագրվել է Ադրբեջանի և Հայաստանի առաջնորդների կողմից՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ, բաղկացած է յոթ կետից։ Դրանք ընդգծում են կողմերի խաղաղության ցանկությունը, բայց չեն արձանագրում դրա մանրամասները, գրում է svpressa.ru–ն։
Այսինքն, սա խաղաղության պայմանագիր չէ, այլ, ըստ էության, միայն այն ստորագրելու մտադրության հռչակագիր։ Հետագայում կարող ենք ասել, որ Բաքուն և Երևանը համաձայնել են բանակցել։
Դա է նաև վկայում փաստաթղթի պաշտոնական վերնագիրը. «Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի և Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի համատեղ հայտարարությունը Վաշինգտոնում կայացած հանդիպման արդյունքների վերաբերյալ»։ Հենց դրա տակ էլ ստորագրել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Թրամփը՝ որպես վկա։
Այսպիսով, կողմերը նախաստորագրել են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության հաստատման և հարաբերությունների վերականգնման մասին համաձայնագրի նախապես համաձայնեցված տեքստը և ջանքեր կգործադրեն դրա վերջնական վավերացման համար։ ԵԱՀԿ-ին ուղարկվել է համատեղ կոչ՝ լուծարելու ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և դրան կից կառույցները։ Հիշենք, որ Մինսկի խումբը ստեղծվել է 1992 թվականին ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղիներ գտնելու համար։ Դրա համանախագահներն էին Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան։
Ընդգծվել է տարածաշրջանում հաղորդակցությունների բացման կարևորությունը, մասնավորապես Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև հաղորդակցությունը միաժամանակ ապահովելով, որ Հայաստանն ինքը օգտվի այդ երթուղու շահերից։
Խոսքը այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի մասին է, որի ստեղծման վրա պնդել է Ադրբեջանը։ Այն 99 տարով փոխանցվում է ԱՄՆ վարչակազմին և կկոչվի «Թրամփի երթուղի՝ միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP)։
Նաև նշվում է, որ Հայաստանը կաշխատի ԱՄՆ-ի և որոշակի երրորդ կողմերի հետ Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանի հետ կապող տրանսպորտային միջանցքի նախագիծ մշակելու և իրականացնելու համար։
Վերահաստատում է սահմանների անձեռնմխելիությունը՝ հիմնված 1991 թվականի Ալմաթիի հռչակագրի վրա։ Կողմերը հայտարարել են, որ «կտրականապես մերժում և բացառում են վրեժխնդրության ցանկացած փորձ ներկայում և ապագայում»։
Եվ վերջապես, կողմերը նշում են Վաշինգտոնում հանդիպման կարևորությունը Հարավային Կովկասում խաղաղություն հաստատելու համար և շնորհակալություն հայտնում Թրամփին միջնորդական ջանքերի համար։
Ադրբեջանի ղեկավարը նաև նախաձեռնություն է ցուցաբերել ամերիկացի առաջնորդին Նոբելյան խաղաղության մրցանակի առաջադրելու համար։
svpressa.ru-ն խնդրել է քաղաքագիտության դոկտոր, Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի միջազգային անվտանգության ամբիոնի պրոֆեսոր Ալեքսեյ Ֆենենկոյին գնահատել, թե ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ Ադրբեջանի հետ ներկայիս համաձայնագիրը Հայաստանի համար ապագայում։
— Նախ, 2020 թվականի պատերազմում Հայաստանի ռազմական պարտությունը վերջապես արձանագրվեց արդեն իրավաբանորեն։ Փաստաթղթի համաձայն, Հայաստանը ճանաչում է Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ցանկացած պահանջից հրաժարվելը և, համապատասխանաբար, համաձայնվում է Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծմանը, որը կրում է էքստրատերիտորիալության շատ մեծ հետք։ Այսինքն, Ադրբեջանը հնարավորություն է ստանում Նախիջևանի տարածքի հետ կապվել Հայաստանի տարածքով։ Եվ այսպես, այստեղ ի հայտ է գալիս երկրորդ կետը։ Մասնավորապես, եթե հանկարծ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները սրվեն, և Հայաստանը փորձի փակել Զանգեզուրի միջանցքը, Ադրբեջանն ունի օրինական իրավունք զորքեր ուղարկել այնտեղ, ինչպես դա արեց Խորհրդային Միությունը 1929 թվականին՝ գրավելով Չինական Արևելյան Երկաթուղին։ Հիմա, ճիշտ նույն Զանգեզուրի միջանցքի տեսքով գոյություն ունի Հայաստանի տարածքում։ Եվ նման ուրվագծված սցենարի դեպքում, ամբողջ Հայաստանից կարող է մնալ միայն որպես մի փոքր Երևանի շրջան։ Եվս մեկ կարևոր կետ։ Հայերը հույս ունեն, որ երախտագիտությունից ելնելով ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան, ՆԱՏՕ-ն կվերազինեն իրենց բանակը։ Բայց դրանք ապարդյուն հույսեր են։ Ոչ ոք չի պատրաստվում Հայաստանը ընդունել ՆԱՏՕ կամ Եվրամիություն, կամ վերազինել նրա բանակը։
Փաշինյանը կխրախուսվի, կասեն, որ նա լավ մարդ է, եթե հակառուսական դիրքորոշում ընդունի, բայց ոչ ավելին։ Ո՛չ ԱՄՆ-ը, ո՛չ էլ եվրոպական երկրները լրջորեն չեն վիճելու Թուրքիայի հետ։
svpressa.ru.- Պարզվում է, որ Ռուսաստանին իրականում դուրս են մղում Անդրկովկասից։
-
Ռուսաստանին չի կարելի դուրս մղել Անդրկովկասից այն պարզ պատճառով, որ մենք այնտեղ չկանք։ Անհնար է վերանորոգել այն, ինչը չի կոտրվել։ Հայաստանը վաղուց ՆԱՏՕ-ի գործընկերն է, ոչ թե մեր։
Կային հույսեր Ադրբեջանի հետ բարեկամության համար, բայց վերջին իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ այդ հույսերը խարխլվել են։ Իսկ Վրաստանի հետ մենք նույնիսկ դիվանագիտական հարաբերություններ չունենք։
svpressa.ru.- Բայց կա՞ Աբխազիա և Հարավային Օսիա։
-
Դրանք մեր տարածքին հարակից դիրքեր են։ Եվ նույնիսկ այդ դեպքում, ինչպես ցույց տվեց այս տարվա փորձը, Աբխազիայի հետ ամեն ինչ այնքան էլ անամպ չէ, որքան թվում է։
svpressa.ru.- Եվ ինչպե՞ս պատահեց, որ մենք բաց թողեցինք ՀԱՊԿ անդամ երկրին։
-
2002 թվականից ի վեր Հայաստանը նայում է միայն դեպի Արևմուտք՝ իր ապագան տեսնելով միայն նրա հետ սերտ կապերի մեջ։ Եվ նա հիմա բացահայտ է խոսում իր եվրոպական ընտրության մասին։ Նայեք ՆԱՏՕ-ի կայքէջին։ Հայաստանը երբեք այնքան շատ ռազմական ծրագրեր չի ունեցել ՀԱՊԿ որևէ երկրի հետ, որքան ունի Հյուսիսատլանտյան դաշինքի հետ։ Տարածքային առումով, իհարկե, մենք իրականում չէինք ուզում, որ ՆԱՏՕ-ն ամբողջությամբ փակի շրջապատման օղակը։ Մենք հույս ունեինք, որ դա կլինի Կովկասի առաջապահ դիրքը։ Սակայն մեր հույսերը անհիմն դուրս եկան այն պարզ պատճառով, որ հայկական վերնախավը նայում էր դեպի Արևմուտք։ Ի դեպ, Հայաստանը հիանալի օրինակ է, որը հերքում է տնտեսության գերակայության մասին տեսակետը։ Ինչքա՞ն հույսեր կային, որ Հայաստանը պրագմատիկորեն կգործի Ռուսաստանի հետ միասին Ղարաբաղը պահպանելու համար։ Սակայն հակառակը ստացվեց։ Հայաստանը չէր պատրաստվում պահպանել Ղարաբաղը և համագործակցել Ռուսաստանի հետ դրա համար։ Հայկական վերնախավը տարված էր այն մտքով, որ նրանք գնում են Եվրոպա, և քանի որ նրանք գնում են Եվրոպա՝ պատրաստ են խզել կապերը Ռուսաստանի հետ։
svpressa.ru.- Կարո՞ղ ենք ասել, որ Կովկասն այժմ արդյունավետորեն անցել է Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի վերահսկողության տակ։
-
Ես այստեղ ընդհանրապես չեմ տեսնում Իսրայելին։ Նահանգները և Թուրքիան՝ այո։ Բայց, ըստ էության, այս կոնֆիգուրացիան ձևավորվել է վաղուց, ինչ-որ տեղ 2002-2007 թվականներին։ Կա՞ արդյոք մեզ համար սպառնալիք։ Ուղղակիորեն, կարծում եմ՝ ոչ։ Որովհետև մենք այնտեղ չենք։ Ավելի շուտ, մենք պարզապես արձանագրում ենք ձևավորված իրականությունը, այդքանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
