«Զանգեզուրի միջանցքը» կհանգեցնի Հայաստանի դուրս գալուն ԵԱՏՄ-ից և կսպանի երկիրը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջերս Սպիտակ տանը Փաշինյանի, Ալիևի և Թրամփի միջև հանդիպման ժամանակ վերջինս ասաց, որ Հայաստանը մտնում է բացառիկ գործընկերության մեջ Միացյալ Նահանգների հետ այդ երթուղին («Զանգեզուրի միջանցք») զարգացնելու համար, որը կարող է երկարաձգվել մինչև 99 տարի, գրում է eadaily.com–ը: Ինչպես ճիշտ նշել է «Ընկեր գեներալ» տելեգրամ ալիքը, «99 տարով անհասկանալի ինչ-որ բանի վարձակալությունը կամ Զանգեզուրի միջանցքը հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծում ամերիկյան ընկերության համար»: «ԵԱՏՄ տարածքում հայտնվում է ԱՄՆ անկլավ: Լավագույն դեպքում դա հղի է ԵԱՏՄ-ի և Միացյալ Նահանգների միջև հատուկ համաձայնագրի ի հայտ գալով: Վատագույն դեպքում Հայաստանի դուրս գալով ԵԱՏՄ-ից: Դեռևս լիովին անհասկանալի է, թե ինչպե՞ս է «Հայաստանի ինքնիշխանության նկատմամբ լիակատար հարգանքը» համատեղելի «ԱՄՆ-ի հետ Հայաստանի բացառիկ գործընկերության հետ այս միջանցքը զարգացնելու համար» որպես հատուկ տարանցիկ գոտի», - գրել է հեղինակը:
Սակայն արդեն բավականին պարզ է, որ «Զանգեզուրի միջանցքը» մեծ հավանականություն ունի խաթարելու Հայաստանի լիարժեք համագործակցությունը ԵԱՏՄ-ի հետ։ Հայաստանին արդեն զգուշացրել են, որ Երևանի մերձեցումը ԵՄ-ի հետ հակասում է Եվրասիական տնտեսական միության նորմերին, և եթե այն շարունակվի, Ռուսաստանը կքննարկի համապատասխան միջոցներ կիրառելու հարցը։ Մի քանի ամիս առաջ այդ մասին խոսել է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը, և ոչինչ չի խանգարում նրան կրկին դա անել՝ կապված Թրամփ-Փաշինյան համաձայնագրի հետ։ Հնարավոր է, սա հանգեցնի համագործակցության ձևաչափի փոփոխության, բայց դա կարող է նաև հանգեցնել Հայաստանի հնարավորությունների սահմանափակումների ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում։
Սկզբունքորեն, այնպիսի արկածախնդրություն, ինչպիսին է Միացյալ Նահանգներին Կովկաս մղելու փորձը, աննկատ չի մնա Ռուսաստանի Դաշնության կողմից, ուստի լավ կլինի, որ Հայաստանը մտածի այս արկածախնդրությանը հաջորդող հետևանքների մասին։ Մինչ այդ, հիշենք, թե ինչով է հղի երկրի դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից։ Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) կարևոր դեր է խաղում հանրապետության տնտեսության կայունության և զարգացման գործում։ 2024 թվականին Հայաստանի առևտրի ծավալը ԵԱՏՄ երկրների հետ աճել է և հասել 12.7 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։ Միևնույն ժամանակ, Եվրամիության հետ առևտուրը նվազել է 14%-ով և կազմել 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ ԵԱՏՄ-ն ապահովում է Հայաստանի արտաքին առևտրի շրջանառության մեծ մասը, նրա հիմնական առևտրային գործընկերն է և երկրի տնտեսական կայունության հիմքը։ Այսօր Ռուսաստանը Հայաստանի տնտեսության համար էներգիայի հիմնական մատակարարն է։
Գազը և նավթամթերքը մատակարարվում են կայուն, հաստատված խողովակներով՝ Հայաստանի համար բարենպաստ պայմաններով։ Եթե Հայաստանը դուրս գա Եվրասիական տնտեսական միությունից, գների և մատակարարումների կարգավորման միասնական մեխանիզմները կդադարեն գործել, ինչը նշանակում է, որ գազի, նավթամթերքի և էլեկտրաէներգիայի արժեքը կաճի։ Հայաստանի արտաքին առևտրի շրջանառության ծավալը 2024 թվականի վերջին կազմել է 30 միլիարդ դոլար, և այդ ծավալի 42-43%-ը բաժին է ընկել ԵԱՏՄ-ին, և 2022 թվականից մինչև այսօր դինամիկան ցույց է տալիս, որ ԵԱՏՄ-ի բաժինը Հայաստանի արտաքին առևտրի շրջանառության մեջ աճել է, մինչդեռ Եվրոպայի և այլ երկրների բաժինը նվազել է։ Հայաստանի դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից երկրին կարժենա ՀՆԱ-ի 30%-ից 40%-ի կորուստ։
Երևանը ստիպված կլինի անցնել դժվարին անցումային շրջան, և եթե ցանկանում է միանալ մեկ այլ դաշինքի, օրինակ՝ ԵՄ-ին, ապա ստիպված կլինի վերակառուցել արդեն ձևավորված և գործող ինստիտուտները։ Չեն բացառվում ԵԱՏՄ անդամ պետությունների կողմից Հայաստանի նկատմամբ սահմանափակումները, օրինակ՝ հայկական արտադրանքի վրա լրացուցիչ մաքսատուրքեր և սակագներ դնելը, որոնք մեծ պահանջարկ ունեն, հատկապես Ռուսաստանի Դաշնությունում։ Եթե Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, երկրի տնտեսությունը կարող է կորցնել Միության շրջանակներում ձեռք բերված ամեն ինչ՝ ՀՆԱ-ի շատ զգալի մասը (15%-ից մինչև 20%)։ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու տնտեսական հետևանքները կասկադային ազդեցություն կունենան Հայաստանի վրա, չնայած անկումը տեղի չի ունենա մեկ գիշերվա ընթացքում, բայց երկիրը չի կարողանա տնտեսապես աճել մի քանի տարի, կկորցնի մրցունակությունը, քաղաքական և տնտեսական որակները և դիրքը։
Արդյունքը՝ Զանգեզուրի միջանցքը ամերիկացիներին հանձնելու ակնհայտ տնտեսական և քաղաքական հիմարությունն է, այդ քայլը թուլացնում է Հայաստանի ռազմավարական դիրքերը, մեծացնում է նրա համար կենսականորեն կարևոր միությունից դուրս գալու ռիսկը և գործնականում երաշխավորում է երկրի տնտեսական կայունության ոչնչացումը Ռուսաստանի կողմից՝ տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության ուժեղացմանը արձագանքի դեպքում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
