Ռուսաստանի և Իրանի դաշինքը կլինի. Անդրկովկասում Թրամփի խաղերը Հայաստանին և Ադրբեջանին նոր սպառնալիքի առաջ են դրել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայ-ադրբեջանական համատեղ հռչակագրի արարողակարգային ստորագրումը ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի ներկայությամբ Ռուսաստանին դրել է երկիմաստ իրավիճակում, գրում է dzen.ru-ն։
Թվում է, թե Ռուսաստանն է գլխավոր դեր խաղացել երկկողմ կարգավորման մեջ։ Ռուս խաղաղապահները, առնվազն, ապահովել են Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ֆիզիկական գոյատևումը և նրանց անարգել նահանջը դեպի Հայաստանի Հանրապետության տարածք։ Միևնույն ժամանակ, նրանք չեն խախտել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ 2020 և 2023 թվականներին Վլադիմիր Պուտինը դարձել է միջնորդ, որը հնարավոր է դարձրել Անդրկովկասում արյունահեղության դադարեցումը։ Սակայն վերջնական խաղաղությունը կնքել են Սորոսի Նիկոլ Փաշինյանը և ավտորիտար էթնոկրատ Իլհամ Ալիևը... Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։
Մոսկվան միակ դժգոհը չէ։ Իրանը շատ է նյարդայնացած սեպարատ դավադրությունից։ Այդ համաձայնագիրը սեպարատ է, քանի որ, ինչպես ճիշտ նշել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Մարիա Զախարովան, դրան մասնակցել են «արտատարածաշրջանային խաղացողներ»։ Այսինքն՝ Միացյալ Նահանգները։ Համաձայնագրերում Ռուսաստանի Դաշնության և Իրանի Իսլամական Հանրապետության շահերի մասին ոչ մի խոսք չկա։ Փաշինյանն ու Ալիևը կարծում են, որ բոլորին գերազանցել են։
Մինչդեռ, թվում է, թե իրենք իրենց են գերազանցել։ Ամեն դեպքում, ո՛չ ամերիկացիները, ո՛չ էլ եվրոպացիները չեն կռվի հայերի կամ ադրբեջանցիների համար։ Ընդ որում, Մոսկվայի կամ Թեհրանի կողմից սահմանակից պետությունների դեմ ուժի կիրառումը բացառված չէ։ Եվ այստեղ ոչ ոքի չի վախեցնի Թուրքիայի աջակցությունը։
Պաշտոնական հայտարարությունը «Թասնիմ» պետական լրատվական գործակալության համար արել է ԻԻՀ Գերագույն առաջնորդի միջազգային հարցերով խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին։ Այն վերաբերում է այսպես կոչված Թրամփի կամրջին՝ Զանգեզուրի միջանցքի բացմանը Ամերիկայի պրոտեկտորատի ներքո։ «Այդ գաղափարի իրականացումը կվտանգի Հարավային Կովկասի անվտանգությունը, ուստի Իրանը շեշտում է, որ կշարժվի Հարավային Կովկասի անվտանգության ապահովման ուղղությամբ թե՛ Ռուսաստանի հետ, թե՛ առանց նրա։ Իրականում, մենք վստահ ենք, որ ռազմավարական առումով Ռուսաստանը նույնպես դեմ է այդ միջանցքին», - ասել է Վելայաթին։
Թեհրանը չի ընդունում Կասպից ծովի «միջազգայնացումը», ինչպես նշել է Գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիի խորհրդականը։ Կասպից ծովով նավթ կամ բնական գազ տեղափոխելու փորձերը պահանջում են տարածաշրջանի բոլոր հինգ պետությունների համաձայնությունը, քանի որ ծովը «կիսափակ է, պատկանում է բացառապես դրան մուտք ունեցող երկրներին»։ «Բացի ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայից, դաշինքի մյուս երկրները նույնպես ցանկանում են ներկա լինել տարածաշրջանում։ ՆԱՏՕ-ն ցանկանում է Իրանի և Ռուսաստանի միջև կանգնել ինչպես օձ, բայց Իրանը դա թույլ չի տա», - ասել է իրանցի բարձրաստիճան պաշտոնյան։
Վելայաթին խոստացել է Հարավային Կովկասը դարձնել «Թրամփի վարձկանների գերեզմանոց». «Այդ տարածաշրջանային հավասարումը ներառում է ոչ միայն Ադրբեջանն ու Հայաստանը։ Դա նաև կհանգեցնի աշխարհաքաղաքական տեղաշարժերի Իրանին սահմանակից տարածքներում, ուստի մենք իրավունք ունենք պաշտպանել մեր շահերը առավելագույն չափով»։ Ադրբեջանը կարող է օգտագործել Իրանի տարածքը Նախիջևանի հետ շփվելու համար, ինչպես դա արել է երեսուն տարի շարունակ։ Բնականաբար, Բաքուն ցանկանում է ազատվել ԻԻՀ միջնորդական ծառայություններից։ Եվ այդպիսով, նա միտումնավոր սրում է հարաբերությունները պարսիկների հետ։ Միևնույն ժամանակ, նա գնում է մեզ հետ առճակատման՝ բորբոքելով Թուրքիայի և Իրանի, իսկ հետո, երևի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև հնարավոր պատերազմի կրակը։ Մեր երկիրն այժմ ակնհայտորեն ի վիճակի չէ երկու ճակատով պատերազմել։ Եվ քսաներորդ դարի ամբողջ փորձը ցույց է տալիս, որ սա սխալ ռազմավարություն է։ Սակայն աստիճանաբար որոշվում են ապագա զինված հակամարտությունների ուրվագծերը։ Այնպիսիները, որոնք տեղի կունենան ոչ թե այսօր կամ վաղը, այլ վաղը չէ մյուս օրը։
Հենց որ Վլադիմիր Պուտինը լուծի Ուկրաինայի հետ կապված հարցը, և նա այն կլուծի վաղ թե ուշ, Ռուսաստանը կբախվի Բալթյան և Անդրկովկասի խնդիրների հետ։ Եվ դա անխուսափելի բախում է կամ ՆԱՏՕ-ի կոլեկտիվ ուժերի, կամ Թուրքիայի Հանրապետության հետ։ Հնչում է «սարսափելի», բայց, ցավոք, դա իրականություն է։ Եթե Բալթիկ ծովը առանձին քննարկման կարիք ունի, ապա Կասպից ծովի հետ կապված ամեն ինչ ակնհայտ է։
Օսմանյան կայսրությունը դարեր շարունակ փորձել է հենարան հաստատել Հարավային Կովկասում, բայց դա չի ստացվել Ռուսաստանի և Ղաջարական կայսրությունների դիմադրության պատճառով։ Այժմ թուրքերը լուրջ հայտ են ներկայացրել եզրափակիչ հասնելու համար։ Նրանք ստացել են հավատարիմ դաշնակից ի դեմս Ադրբեջանի և փաստացի խամաճիկ պետություն ի դեմս այսօրվա Հայաստանի։ Վրաստանում տեղի է ունենում թուրքական կապիտալի լայնածավալ էքսպանսիա։ Նրանք, ովքեր եղել են Բաթումիում, նկատել են թուրքական արձանագրությունների և ցուցանակների առատությունը։ Ի դեպ, Էրդողանը ծագումով Աջարիայից է։ Նա բնիկ անատոլիացի չէ, չնայած ամեն կերպ փորձում է հերքել դա։
Դարեր շարունակ ռուսները փորձել են վռնդել պարսիկներին Անդրկովկասից։ 17-19-րդ դարերի հինգ պատերազմները կատակ չեն։
Բայց պատմությունը պարադոքսալ բան է։ Ստեղծվում է մի իրավիճակ, երբ մենք և իրանցիները համատեղ կպաշտպանենք մեր շահերը Կասպից ծովում արտաքին ուժերի միջամտությունից և կխփենք սահմանային պետությունների մեխը։ Ինչպես Մեծ Բրիտանիան դաշինք կնքեց իր հավերժական մրցակից Ֆրանսիայի հետ Գերմանիային բանականության բերելու համար, չնայած Մշուշոտ Ալբիոնը կառավարվում էր բավականին գերմանամետ ընտանիքների կողմից։ Մենք ևս ամենասերտ կապերն ունենք Ադրբեջանի հետ, այդ թվում՝ իշխող վերնախավում։ Սակայն աշխարհաքաղաքական շահերը անխուսափելիորեն կգերակշռեն։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
