Հայաստանը կորցնում է տարածք և ինքնիշխանություն. Ի՞նչ է Փաշինյանը բերելու Վաշինգտոնից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Երևան և Բաքուն Վաշինգտոնում ստորագրել են հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ հռչակագիր։ Ստորագրման արարողության բացման ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ երկրները վերջ են դրել 35 տարվա թշնամանքին և այժմ «կապրեն որպես ընկերներ», գրում է rg.ru–ն։ «Միշտ էլ առաջանում են որոշ փոքր խնդիրներ, – ասել է նա, – մեծ, հսկայական խնդիրներ լուծվել են»։ Թրամփը խոստացել է, որ եթե դժվարություններ լինեն, Ալիևն ու Փաշինյանը «միշտ կարող են զանգահարել իրեն և ամեն ինչ կարգավորել»։
Ըստ Թրամփի խաղաղ կարգավորման հիմնական խոչընդոտը Զանգեզուրի միջանցքն էր՝ Հայաստանով անցնող երթուղի, որը կապում է Ադրբեջանը Նախիջևանի շրջանի հետ։ «Մենք լուծել ենք այս հիմնական հարցը, որը խաթարել էր նախորդ բանակցությունները», – ասել է ամերիկացի նախագահը։ Ձևականորեն սա կլինի «բացառիկ գործընկերություն» Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև, իսկ բովանդակային առումով 99 տարով՝ նույն ժամանակահատվածով երկարաձգման հնարավորությամբ երթուղու կառավարում ամերիկյան ընկերության կողմից։ Նախագծի անվանումը ընտրվել է Սպիտակ տան սեփականատիրոջ համար ամենագովեստական ձևով՝ «Թրամփի ուղին միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար»։ Ավելին, դա առաջարկել է հայկական կողմը, որը միշտ ասել է, որ երբեք չի համաձայնի ինքնիշխան տարածքը փոխանցել երրորդ երկրների վերահսկողությանը։ Փաշինյանը, որի կառավարությունը նախկինում բացահայտորեն ստել էր իր ժողովրդին և հայերից թաքցրել Վաշինգտոնի բանակցությունների բովանդակությունը, փորձել է արդարանալ, չնայած նրա խոսքերը համոզիչ չեն հնչում։ Նա նույնիսկ չի հիշատակել Զանգեզուրի միջանցքը, ասելով, որ «տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների բացման մասին համաձայնագիրը» իբր «կհիմնվի երկրների ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավասության սկզբունքների վրա»։ Նա նաև լռել է այն մասին, որ միջանցքի հարցը չի վերացնում շատ այլ խնդիրներ։ Վերլուծաբան Բենիամին Մաթևոսյանը ընդգծել է, որ «միջանցքը չի չեղարկի Ադրբեջանի մյուս պահանջները՝ Սահմանադրության փոփոխություն, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարում, ապառազմականացում, ատոմակայանի փակում, ինչպես նաև հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների վերաբնակեցում Հայաստանում»։ Երևանում ասում են, որ «Թրամփի ուղի» նախագիծը զուտ տնտեսական է։ Այն նախատեսում է երկաթուղու և ճանապարհի, նավթատարի, գազատարի և օպտիկամանրաթելային գծերի կառուցում։ Աշխատանքները կիրականացնի ամերիկյան ընկերությունը «առանց որևէ ռազմական բաղադրիչի»։ Ոչ ոք ոչինչ չի ասել մասնավոր ռազմական ընկերությունների և անվտանգության կառույցների մասին։
Վաշինգտոնում Փաշինյանը Թրամփին չի ծանրաբեռնել տարածաշրջանի խնդիրներով և իր երկրի ու ժողովրդի շահերով։ Նրա ամբողջ ելույթը բաղկացած է եղել միայն շողոքորթությունից և քծնանքից։ «Ես ուրախ եմ, որ Հայաստանը կաշխատի Միացյալ Նահանգների հետ՝ Թրամփի կողմից մշակված խաղաղության և բարգավաճման ծրագիրը իրականացնելու համար, – ասել է նա, – այսօրվա հայտարարությունները, որոնք նախագահ Թրամփը անձամբ կստորագրի որպես վկա, վստահություն են ներշնչում, որ մենք բացում ենք խաղաղության, բարգավաճման, անվտանգության և տնտեսական համագործակցության գլուխ Հարավային Կովկասում»։ Եվ, իհարկե, Հայաստանի վարչապետը չէր կարող չառաջարկել Թրամփին առաջադրվել Նոբելյան խաղաղության մրցանակի և խոստացել «ջանք գործադրել այդ ուղղությամբ»։ Ադրբեջանի նախագահը աջակցել է իր հայ գործընկերոջը այդ հարցում հայտնելով իր պատրաստակամությունը Փաշինյանի հետ միասին դիմում ներկայացնել Նոբելյան կոմիտեին։
Վաշինգտոնում Փաշինյանի կողմից ստորագրված փաստաթղթերի մանրամասն բովանդակությունը հայտնի կդառնա ավելի ուշ։ Սակայն քիչ հավանական է, որ հայ ժողովուրդը տեսնի, որ իր վարչապետը պաշտպանել է իր երկրի ազգային շահերը։ Փաշինյանը միայն խոսքերով է խոստանում խաղաղություն և բարգավաճում, և Վաշինգտոնի միջոցառումը կդառնա նրա գլխավոր դրոշը խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Բայց այդ գեղեցիկ կարգախոսների հետևում թաքնված է տխուր իրականություն. Հայաստանը կորցնում է իր տարածքները, իր ինքնիշխանությունը և իր ապագան։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
