Ի՞նչ սպառնալիք է ներկայացնում Զանգեզուրի միջանցքը ամերիկյան մասնավոր ռազմական ընկերությանը փոխանցելը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանը, Ադրբեջանը և Միացյալ Նահանգները համաձայնության են եկել Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծման վերաբերյալ հուշագրի շուրջ: Հայաստանի Սյունիքի մարզում գտնվող 42 կմ երկարությամբ տարածքը, որի շուրջ Բաքուն և Երևանը վիճում են տարիներ շարունակ, նախատեսվում է 99 տարով վարձակալության տրամադրել մասնավոր ամերիկյան ընկերության: IMEMO RAS-ի հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի Կենտրոնական Ասիայի բաժնի ղեկավար Ստանիսլավ Պրիտչինը ura.news-ին տված հարցազրույցում բացատրել է, որ դա, հավանաբար, որևէ կերպ չի ազդի Ռուսաստանի տնտեսական շահերի վրա, սակայն Երևանն ու Բաքուն կհայտնվեն ԱՄՆ լուրջ վերահսկողության տակ:
- 2020 թվականին, երբ Ռուսաստանը փորձեց դադարեցնել Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտությունը, Մոսկվայի, Երևանի և Բաքվի համատեղ հայտարարության մեջ ասվում էր, որ Զանգեզուրի նկատմամբ վերահսկողությունը փոխանցվում է ԱԴԾ սահմանապահ ծառայությանը: Այդ ժամանակից ի վեր կողմերը չեն կարողացել համաձայնության գալ այդ հատվածի բացման հարցում: Ռուսաստանի համար ի՞նչ է նշանակում Զանգեզուրի հանձնումը ամերիկացիներին։
- Հայաստանի միջով միջանցք տրամադրելու հարցի լուծման ճարտարապետությունը կառուցվել է ռուսական միջնորդության ժամանակ։ Եվ ընդհանուր առմամբ, այժմ իրականացվող ճանապարհային քարտեզը պարզապես կլինի այլ խաղացողների հետ։ Սկզբունքորեն, Ռուսաստանի համար այդ միջանցքի ստեղծման գործում միջնորդ լինելու գլխավոր խոչընդոտն այն էր, որ Հայաստանը չէր ցանկանում որևէ պարագայում կորցնել Զանգեզուրի միջանցքի նկատմամբ ինքնիշխանությունը։
Հիմա պարզվում է, որ Հայաստանը պարզապես չէր ցանկանում, որ Ռուսաստանը վերահսկի այս երթուղին։ Եվ թե ով կվերահսկի այն, Հայաստանի համար հարց չէ։ Գլխավորն այն է, որ դա Ռուսաստանը չէ։ Իսկ Միացյալ Նահանգների համար, պարզվում է, որ Հայաստանը պատրաստ է բացառություն անել։ Եթե Երևանը և Բաքուն պատրաստ են նման քայլի և պատրաստ են (հատկապես Ադրբեջանի համար սա հիմնարար հարց է, որը կապված է Ադրբեջանի և Նախիջևանի Հանրապետության միջև ներքին հաղորդակցության հետ) վերահսկողությունը հանձնել տարածաշրջանում շահեր չունեցող ամերիկյան ընկերությանը, որը, բնականաբար, այնտեղ կաշխատի բոլորովին այլ նպատակների և այլ շահերի համար, որքանո՞վ է սա համապատասխանում Հայաստանի և Ադրբեջանի ազգային շահերին։ Ինձ համար դա մեծ հարց է։ Եթե նրանք ցանկանում են, որ Ամերիկան ստանա վերահսկողություն միջանցքի նկատմամբ 100 տարով, դա նրանց ընտրությունն է։
- Զանգեզուրի միջանցքի վերաբերյալ որոշման հետ կապված Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման ֆոնին, արդյո՞ք եղել են որևէ ռիսկեր Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի նախագծի համար։ Արդյո՞ք մենք ինչ-որ բան ենք կորցնում տնտեսական առումով։
- Հյուսիս-Հարավ նախագծի վերաբերյալ հայտարարություններ չեն եղել [ի հայտ եկող հակասությունների ֆոնին]։ Եվ եթե նայեք, մեր մշակութային կապերը կրճատվել են, մեր քաղաքական շփումները սահմանափակվել են։ Բայց ոչ ոք չի կրճատում որևէ տնտեսական նախագիծ։ Ոչ ոք չի հրաժարվում Հյուսիս-Հարավից, ոչ ոք չի սահմանափակում առևտուրը։ Այսինքն մեր առևտրատնտեսական հարաբերությունները մնացել են նույնը, ոչ ոք ոչինչ չի փակում։ Այստեղ, ինձ թվում է, բոլորը առավելագույնս պրագմատիկ մոտեցում են ցուցաբերում և փորձում են պահպանել տնտեսական զարգացման այն հնարավորությունները, որոնք հայտարարվել և իրականացվում են։
- Ադրբեջանին Զանգեզուրը պետք է որպես Նախիջևանի հետ կապող օղակ և որպես միջազգային միջանցք։ Բայց եթե ամերիկացիները ստանձնեն վերահսկողությունը, դա կնվազեցնի՞ Ռուսաստանի և Իրանի տարանցիկ հնարավորությունները, թե՞ գուցե նույնիսկ նրանք ընդհանրապես կփակե՞ն դրանք։
- Այն փաստը, որ Զանգեզուրի միջանցքը կլինի ԱՄՆ վերահսկողության տակ, սկզբունքորեն ոչ մի կերպ չի նվազեցնում ռուսական շահերը և ռուսական լոգիստիկ հնարավորությունները: Փաստն այն է, որ Զանգեզուրի միջանցքը առաջին հերթին կարևոր է Ադրբեջանի համար, քանի որ այն ցամաքային կապ է Նախիջևանի Հանրապետության հետ: Որևէ լուրջ միջանցք կառուցելու ծրագրերը հավակնոտ են, բայց օբյեկտիվորեն դրա համար նախադրյալներ չկան, քանի որ դա չափազանց երկար պատմություն է, և չափազանց շատ սահմաններ պետք է հատվեն: Օրինակ Թուրքիայում [որտեղ, ի վերջո, նախատեսվում է այս միջանցքը տանել] դեռևս չկա երկաթուղի, որը կկապի Թուրքիան Նախիջևանի հետ:
Միլիարդավոր, միլիարդավոր դոլարներ դեռ պետք է ներդրվեն, որպեսզի առնվազն ֆիզիկական ենթակառուցվածք ի հայտ գա: Եվ որպեսզի այն աշխատի, անհրաժեշտ են շատ ժամանակ, ռեսուրսներ և համաձայնություններ: Եվ այդ միջանցքը, անշուշտ, մրցակից չի լինի որևէ այլ նախագծի համար, այդ թվում Ռուսաստանի տարածքով:
- Չե՞ք զգում այն տպավորությունը, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը աստիճանաբար միասին դուրս են մղում Ռուսաստանին Անդրկովկասից՝ հաշվի առնելով մեր երկրների միջև վերջերս առաջացած բոլոր հակասությունները: Կարո՞ղ է արդյոք Ռուսաստանը հիմա ինչ-որ բան անել այդ հարցում, ինչ-որ կերպ ազդել իրավիճակի վրա։
- Անհավանական է, որ կարող է խոսել լինել Ռուսաստանին այստեղից դուրս մղելու մասին։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև գոյություն ունեցող հակասությունների համալիրն այնքան ընդգրկուն է, որ նրանց համար համաձայնվելը և Ռուսաստանի դեմ գործելը ինչ-որ ֆանտաստիկ սցենար է։ Մյուս կողմից, նրանց համար իմաստ չունի Ռուսաստանին դուրս մղելը։ Դա նշանակում է տնտեսական կապերի խզում և իրենց համար թշնամի ստեղծել՝ Ռուսաստանի տեսքով։ Ինչո՞ւ է դա պետք Հայաստանին և Ադրբեջանին։
Ռուսաստանի մասշտաբներն ու ռազմաքաղաքական կարողությունները, ինչպես նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի կարողությունները միասին վերցրած, համեմատելի չեն։ Դրանով նրանք չեն բարձրացնում իրենց պաշտպանական ներուժը։ Կարծում եմ քիչ հավանական է, որ նման սցենար նույնիսկ քննարկվի։
- Ձեր կարծիքով, որքանո՞վ կարող են ուժեղ լինել Զանգեզուրի վերաբերյալ համաձայնագրերը։
- Դա մեծ հարց է, քանի որ դա շատ տարօրինակ կոնֆիգուրացիա է ամերիկյան մասնավոր ընկերության մասնակցությամբ։ Եվ այստեղ կարևոր է, թե ինչպես է իրականացվելու անձնագրային և մաքսային վերահսկողությունը։ Ի վերջո, նա մասնավոր խաղացող է, որը կվերահսկի անհատների և ադրբեջանական ապրանքների տեղաշարժը Հայաստանի տարածքում։ Որքանո՞վ է Ադրբեջանը պատրաստ դա անել, և արդյոք Հայաստանը կհամաձայնի այն փաստին, որ իր տարածքում իրականում գոյություն կունենա էքսկլավ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
