«Զանգեզուրի միջանցքը» որպես «քարտեզ» Անդրկովկասի աշխարհաքաղաքականության մեջ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Թուրքիայի կառավարական Anadolu գործակալությունը հաղորդել է, որ Թուրքիայի կառավարությունը բազմամիլիարդանոց վարկ է ստացել միջազգային ֆինանսական հաստատություններից «Զանգեզուրի միջանցք» երթուղուն միանալու համար, գրում է iarex.ru–ն:
Ճապոնական MUFG Bank բանկի գլխավորած վարկատուների խումբը 2.4 միլիարդ եվրո է հատկացնում դեպի Նախիջևան երկաթուղու կառուցման համար: Վարկը կտրամադրվի Շվեդիայի արտահանման վարկային գործակալության EKN, Ավստրիայի OeKB բանկի և Իսլամական զարգացման բանկի ներքո ներդրումների և արտահանման վարկերի ապահովագրության իսլամական կորպորացիայի երաշխիքներով:
Հիշեցնենք, որ թուրքական երկաթուղիները Նախիջևանի հետ կապելու նախագիծը Ասիան և Եվրոպան կապող և «Զանգեզուրի միջանցքը» ներառող այսպես կոչված «Միջին միջանցքի» բաղադրիչներից մեկն է: Նշենք նաև, որ ընդամենը օրերս Վաշինգտոնը առաջ քաշեց այդ միջանցքը հարյուր տարի ժամկետով վարձակալության տալու գաղափարը: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չի բացառել միջանցքը կառավարելու հայ-ամերիկյան համատեղ ընկերություն ստեղծելու հնարավորությունը:
Անմիջապես պետք է նշել, որ փորձագետների մեծ մասի կարծիքով, ամերիկյան նախագծի իրականացման հավանականությունը ցածր է։ Պատճառը Իրանի և Ռուսաստանի հնարավոր բացասական արձագանքն է։ Իրանի քաղաքական շրջանակները կարծում են, որ նման նախագիծը հանգեցնում է «աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության փոփոխության» Իսլամական Հանրապետության հյուսիսային սահմանների երկայնքով, ընդլայնում է Թուրքիայի ազդեցությունը և նշանակում է Միացյալ Նահանգների անմիջական ներկայությունը տարածաշրջանում։ Եվ ոչ միայն դա։ Նման սցենարը «կզրկի Իրանին Հայաստանի միջոցով Հարավային Կովկաս ցամաքային մուտքից», երկիրը կախյալ դարձնելով «Ադրբեջանի կամ այլ միջազգային գործիչների կողմից վերահսկվող» երթուղուց։
Իրանցի փորձագետներից մեկի կարծիքով, նման զարգացումը հանգեցնում է Թեհրանի «աշխարհաքաղաքական խեղդմանը»։ «Եթե վերահսկողությունն անցնի Բաքվին, Թեհրանը կկորցնի իր հյուսիսային առևտրի լծակները ոչ միայն Հարավային Կովկասի, այլ նաև Ռուսաստանի և Եվրոպայի հետ», - նշել է փորձագետ Ազիզին՝ զգուշացնելով «Իրանի աշխարհատնտեսական դիրքերին լուրջ հարվածի» և Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության մեջ երկրի դերի նվազման մասին։
Այսպիսով, Զանգեզուրի միջանցքի շուրջ լուրջ աշխարհաքաղաքական ինտրիգ է ծավալվում։ Կովկասի ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի նախագահ, պրոֆեսոր Հասան Օկտայի խոսքով Հայաստանը Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագիրը դիտարկում է «տարածքային ամբողջականության և իրավասության տեսանկյունից՝ ընդգծելով, որ անկախ օգտագործվող տերմինաբանությունից՝ վարձակալություն, ներդրում, թե՞ արտաքին կառավարում, բոլոր գործընթացները պետք է ձևավորվեն այս սկզբունքների հիման վրա, որ այն չի կարող թույլ տալ իր տարածքում միջանցք ստեղծել մինչև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումը»։ Ադրբեջանն, իր հերթին, ամեն հնարավորության դեպքում հայտարարում է Նախիջևան տանող միջանցք ստեղծելու իր շահագրգռվածության մասին։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այսպես է արտահայտվել. «Մեզ համար պետք է ապահովվի Ադրբեջանից Ադրբեջան անարգել և անվտանգ անցում։ Սա պետք է լինի Ադրբեջանի մի մասից մյուսը տեղաշարժ։ Մեր բեռները և քաղաքացիները չպետք է տեսնեն հայ սահմանապահների դեմքերը»։
Սակայն իրադարձությունների ընթացքը հանգեցնում է Կովկասում նոր հակամարտության գոտու ի հայտ գալուն։ Ավելին, այս փուլում Արևմուտքը, որը ճնշում է գործադրում Ռուսաստանի վրա ուկրաինական ճգնաժամի միջոցով, կարող է օգտագործել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտությունը որպես նոր գործիք Մոսկվայի վրա ճնշումը մեծացնելու համար։ Օկտայը կարծում է, որ հաշվի առնելով Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերը տարածաշրջանում և Կովկասում արդար և երկարատև խաղաղություն հաստատելու անհրաժեշտությունը, Զանգեզուրի միջանցքը ամերիկյան ընկերությանը փոխանցելու Թրամփի առաջարկը իրականացնելու փոխարեն, պետք է ստորագրվի եռակողմ խաղաղության համաձայնագիր առանց նախապայմանների, լուծվեն անցումային հարցերը և հաշվի առնվեն Ադրբեջանի սպասումները Նախիջևանի վերաբերյալ։ Վաշինգտոնի համար այս նախագիծը փորձ է օգտվել տարածաշրջանում հազվագյուտ իշխանության վակուումից՝ Ռուսաստանի դիրքերի թուլացման և Բաքվի ու Երևանի հետ հարաբերությունների վատթարացման ֆոնին։ Մինչդեռ Անկարան պայմանագիր է ստորագրել մոտ 2.4 միլիարդ եվրոյի չափով «կանաչ» ֆինանսավորում ներգրավելու համար՝ Թուրքիան Նախիջևանի հետ կապող Կարս-Իգդիր-Արալըկ-Դիլուջու երկաթուղային նախագծի իրականացման համար։
Այսպիսով, տարածաշրջանում սրացման խաղը շարունակվում է, և ավելին, թափ է հավաքում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
