Զանգեզուրի միջանցք. ԱՄՆ-ն շոշափում է հողը Հայաստանից համեղ հողակտոր խլելու համար
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վաշինգտոնը պատրաստ է ստանձնել Զանգեզուրի միջանցքի կառավարումը, եթե դա օգնի առաջ մղել Բաքվի և Երևանի միջև փակուղում գտնվող բանակցությունները, լրագրողներին ասել է Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան Թոմ Բարաքը: Դրա համար նա առաջարկել է միջանցքը 100 տարով վարձակալության տալ ԱՄՆ-ին, գրում է svpressa.ru–ը: Պաշտոնական Երևանն արդեն իսկ մերժել է առաջարկը: Հայաստանը չի քննարկում իր տարածքի նկատմամբ վերահսկողությունը, որը կապում է Ադրբեջանը Նախիջևանի ինքնավարության հետ, երրորդ կողմին փոխանցելու հնարավորությունը, ասել է ՀՀ վարչապետի մամուլի քարտուղար Նազելի Բաղդասարյանը: Իսկ ընդհանուր առմամբ, հետաքրքիր է դիտել չսպանված արջի կաշվի բաժանումը: Ի վերջո, 2020 թվականի նոյեմբերի եռակողմ համաձայնագրերի համաձայն, Ռուսաստանի Դաշնության ԱԴԾ-ն պետք է վերահսկողություն իրականացներ միջանցքի նկատմամբ: Հիմա, տեսնելով այս ամբողջ խառնաշփոթը, ամերիկացիները որոշել են գաղտագո՞ղի միջամտել:
«Զանգեզուրի միջանցքի վարձակալությունը ձեռնտու է Միացյալ Նահանգներին, — կարծում է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը կից ֆինանսական համալսարանի դոցենտ Գևորգ Միրզայանը,– նախ, նրանք դրանով փաստացի ստանում են Հարավային Կովկասում ռազմական բազա, քանի որ միջանցքը պաշտպանելու համար անհրաժեշտ են ռազմական ուժեր։ Այդ բազայի շնորհիվ նրանք կարողանում են վերահսկել Իրանի սահմանը և ազդել Ռուսաստանի, մասնավորապես ռուսական Հյուսիսային Կովկասի վրա։ Բացի այդ, ԱՄՆ–ը փաստացի կգտնվի տարածաշրջանի կենտրոնում»։
svpressa.ru.– Եվ թուրքերը կթողնե՞ն նրանց մտնել։
— Թուրքիան ընդհանրապես չի ցանկանում որևէ մեկին թույլ տալ մտնել Հարավային Կովկաս։ Դա Անկարայի պաշտոնական դիրքորոշումն է։ Թուրքերը կարծում են, որ կովկասյան հարցերը պետք է լուծեն կովկասյան երկրները՝ Հարավային Կովկասի երեք պետությունները, ինչպես նաև Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը։ Բայց այս դեպքում ԱՄՆ–ն ունի իր սեփական շահերը։ Ես չեմ կարծում, որ Անկարան, եթե ԱՄՆ–ը լրջորեն ցանկանա վերահսկել այդ միջանցքը, ինչ-որ կերպ կդիմադրի ամերիկացիներին։
svpressa.ru.–Իսկ ի՞նչ կասեք Բաքվի և Երևանի մասին։ Վերջիններս արդեն պաշտոնապես մերժել են նախաձեռնությունը։
— Երևանը կարող է մերժել ամեն ինչ, բայց հիշենք, որ միջանցքի գաղափարը քննարկվել է Աբու Դաբիում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բանակցություններում, և այդ ժամանակ Հայաստանի արտգործնախարարը չի հերքել նման հնարավորությունը։ Իհարկե, պաշտոնապես խոսքը վարձակալության մասին չէր, այլ տրանսպորտի նկատմամբ վերահսկողության իրականացման մասին հարգելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը։ Բայց այստեղ, պարզ է, ձևակերպումները կարող են բոլորովին այլ լինել։
svpressa.ru.– Ինչպե՞ս Ռուսաստանը պետք է արձագանքի։
— Մենք պետք է հասկանանք, որ որոշումն այն մասին, թե ո՞վ կվերահսկի միջանցքը, արդյո՞ք որևէ մեկը կվերահսկի, Հայաստանի ինքնիշխան որոշումն է, մենք չենք կարող ազդել դրա վրա։ Այդ առումով Հայաստանը մեզ ոչինչ պարտական չէ, և այն փաստը, որ մի ժամանակ խոստացել էր, որ միջանցքը կվերահսկվի Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի կողմից, անցյալում է, իրավիճակը փոխվել է: Հետևաբար, ֆորմալ առումով, մենք չենք կարող որևէ կերպ ազդել դրա վրա: Չնայած, իհարկե, պետք է չափազանց կոշտ արձագանքել, քանի որ ամերիկացիներին Հարավային Կովկաս հրավիրելը մեծ սպառնալիք է ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ, ի դեպ, Իրանի համար: Մոսկվան չափազանց մեղմ է Փաշինյանի նկատմամբ, ուստի եթե մեծ խոսքերից բացի որևէ կոշտ արձագանք լինի, ես շատ ուրախ կլինեմ, բայց առայժմ հնարավոր չէ հույս դնել նման սցենարի վրա:
«Արժե հաշվի առնել այն, որ Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան Թոմաս Բարաքի մամուլի ասուլիսի ելույթը, որտեղ նա խոսեց «32 կմ ճանապարհ 100 տարով վարձակալելու» մասին, ոճով շատ է հիշեցնում Դոնալդ Թրամփի ելույթները, - կարծում է քաղաքական վերլուծաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,- այսինքն՝ թեմայից թեմա կտրուկ անցումներ, թվերի և փաստերի՝ հաճախ ոչ միշտ ճշգրիտ, բավականին մեծ քանակություն, և հնարավոր սցենարներ, որոնք պարտադիր չէ, որ արդեն համաձայնեցված լինեն: Բարաքը, ինչպես և Թրամփը գործարար աշխարհից է, մինչդեռ կարիերային դիվանագետները սովորաբար ուշադիր են ընտրում իրենց ելույթի յուրաքանչյուր արտահայտություն, գործարար կամ պետական քաղաքականության ներկայացուցիչները միշտ չէ, որ պատրաստ են գործել նման խիստ սահմաններում։ Ավելին, Թոմաս Բարաքի ելույթում շատ քիչ կոնկրետություններ կային։ Միևնույն ժամանակ, նա վերապահում է արել, որ «ազգային տեսակետներն այդքան հեշտությամբ չեն անհետանում», ինչը նրա ելույթի համատեքստում կարելի է հասկանալ որպես այդ գաղափարի իրական իրականացման համար ոչ այնքան մեծ հույս։ Այսինքն առայժմ սա ավելի շատ նման է «ոտքերի տակի հողի շոշափման», քան նախագծի, որն ԱՄՆ-ն արդեն իսկ լրջորեն որոշել է առաջ մղել»։
svpressa.ru.– Ինչո՞ւ է դա պետք։ Ի՞նչ կտա դա ԱՄՆ-ին։ Ռուսաստանին դուրս մղելո՞ւ համար։ Իրանի սահման գնալո՞ւ համար։
- Եթե ԱՄՆ-ն իրականում իրականացնի նման սցենար, դա կարող է նոր հնարավորություններ ստեղծել նրանց համար Իրանի սահմանին գործել։
Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, Թոմաս Բարաքը կարող էր պարզապես խոսել Թրամփի սիրելի ուղերձներից մեկի՝ «եկեք լավ գործարքներ կնքենք և փող աշխատենք» ոգով։ Միևնույն ժամանակ, կրկնեմ, հաստատ չէ, որ այդ գաղափարը համաձայնեցված է եղել անձամբ Թրամփի հետ։
svpressa.ru.– Իսկ Թուրքիա՞ն, նա այս միջանցքի հիմնական շահագրգիռ կողմն է։ Պատրա՞ստ է արդյոք այն ներս թողնել արտաքին ուժերին։
- Ինչքան մենք գիտենք, Ռեջեփ Էրդողանի վարչակազմն արդեն հայտարարել է, որ «տեղյակ չէ դրա մասին»։ Հնարավոր է դա նշանակում է, որ նրանք նույնպես Թոմաս Բարաքի դիտողությունն ընդունել են որպես իրավիճակային իմպրովիզ, որն ավելի լավ է անտեսել։ Հարավային Կովկասում ԱՄՆ ուղղակի ակտիվության աճը, ընդհանուր առմամբ, օբյեկտիվորեն ձեռնտու չէ Անկարային, քանի որ դա կնվազեցներ տարածաշրջանի հետ աշխատելու նրա սեփական հնարավորությունները։
svpressa.ru.–Հայաստանը, ով, ընդհանուր առմամբ, ունի վերջնական խոսքի իրավունք, մերժել է նախաձեռնությունը։
— Իրոք, մերժել է: Սակայն այստեղ կարևոր է նաև քաղաքական և գաղափարախոսական ասպեկտը: Երևանը մերժել է իր ինքնիշխանությունը սահմանափակելու հնարավորության մասին ցանկացած ակնարկ այն տարածքի նկատմամբ, որով կանցնի նման երթուղին։ Մամուլը սկսել է խոսել այդ նախաձեռնության մասին հենց որպես «Զանգեզուրի միջանցք» նախագծի նոր տարբերակի, և այդ պատճառով էլ Երևանը հնարավորինս արագ հեռացել է այդ գաղափարից։ Բաքուն ևս դժվար թե օգտվի ԱՄՆ-ի ուղղակի ազդեցությունից Ադրբեջանի համար կարևոր տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հարցում։ Ավելին, ԱՄՆ Կոնգրեսի անդամների շրջանում կան Բաքվի ակտիվ քննադատներ։
svpressa.ru.– Ոչինչ, որ համաձայնագրի համաձայն միջանցքը պետք է վերահսկվի ՌԴ ԱԴԾ-ի կողմից, որը, ի դեպ, Հայաստանն անտեսում է։ Մի՞թե դա չէ պատճառը, որ ուրիշներն են փորձում սողոսկել այնտեղ:
- Ռուսաստանի սահմանապահների կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունների ապաշրջափակումից հետո «տրանսպորտային հաղորդակցությունների վերահսկողության» մասին թեզն իսկապես արձանագրվել է 2020 թվականի եռակողմ հրադադարի հայտարարության 9-րդ կետում։ Հիմա նման ձևաչափի ներդրման հավանականությունը նվազել է։
Հնարավոր է, որ եթե ընդդիմությունը հաղթի 2026 թվականին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում Մոսկվայի կարողությունն ազդելու տարածաշրջանում իրավիճակի վրա կարող է ընդլայնվել։ Այդ թվում այս նախագծի շրջանակներում ռուս սահմանապահների դերը վերադարձնելու հարցում։ Սակայն դեռ վաղ է խոսել այդ ընտրությունների արդյունքների մասին, կան տարբեր հնարավոր սցենարներ։
svpressa.ru.– Արդյո՞ք Մոսկվայի և Թեհրանի համար կարևոր կլինի, եթե միջանցքը տրվի ամերիկացիներին։ Արդյո՞ք մեր երկրները պետք է համակարգեն իրենց գործողություններն այդ ուղղությամբ։
- Եթե նման նախագիծ իրականացվեր, դա կլինի պատճառ, որ Ռուսաստանը և Իրանը զգուշանան։ Բայց առայժմ, կրկնեմ, կան լուրջ կասկածներ, որ նման նախագիծն իրականացվում է միայն Թոմաս Բարաքի գլխում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
