Ինչ է ասում Փաշինյանը Ռուսաստանի մասին և ինչպես է դա համընկնում Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև առևտրաշրջանառության տվյալների հետ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր յոթ տարվա իշխանության ընթացքում պատկերացումները Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ կտրուկ փոխել է։ Վարչապետի իր կարիերայի սկզբում Մոսկվան ընկալում էր որպես կարևոր միջազգային գործընկեր, բայց 2023 թվականին նրա հայտարարությունների տոնը կտրուկ փոխվեց։ Այժմ Փաշինյանը մտադիր է զարգացնել հարաբերությունները եվրոպական երկրների և Միացյալ Նահանգների, բայց ոչ Ռուսաստանի հետ։ fedpress.ru-ն վերհիշել է, թե ինչպես է Երևանը վերանայել իր հարաբերությունները Մոսկվայի հետ։
Լրագրող և ակտիվիստ Նիկոլ Փաշինյանը դարձավ Հայաստանի վարչապետ այսպես կոչված թավշյա հեղափոխությունից հետո՝ 2018 թվականին Երևանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերից հետո։ Այնուհետև ցուցարարները ստիպեցին վարչապետ Սերժ Սարգսյանին հրաժարական տալ, և Փաշինյանը ընտրվեց նոր վարչապետ մի քանի օր անց։ Դեռևս այս պաշտոնի թեկնածու լինելով Փաշինյանը շեշտեց, որ Ռուսաստանը մնում է երկրի ռազմավարական գործընկերը։ Ավելի ուշ, վարչապետ դառնալուց հետո, քաղաքական գործիչը հաստատեց, որ Մոսկվայի հետ հարաբերությունները Երևանի համար առաջին տեղում են։
2018 թվականի հունիսին և սեպտեմբերին քաղաքական գործիչը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ քննարկեց Ռուսաստանից Հայաստան գազի մատակարարումը, ինչպես նաև Հայկական ատոմակայանի կյանքի երկարաձգումը Մոսկվայից ստացված վարկերի միջոցով։ Փաշինյանը շեշտեց, որ երկրների միջև հարաբերությունները դինամիկ զարգանում են։ Նա նաև ընդգծեց Ռուսաստանի մասնակցության կարևորությունը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտության կարգավորման գործում։ ՀՀ նախկին պաշտպանության նախարար Արշակ Կարապետյանը 2024 թվականի հուլիսին Փաշինյանի Ռուսաստանի նկատմամբ այդ վերաբերմունքի մասին ասել է հետևյալը. «2018-2021 թվականներին նա չհամարձակվեց փչացնել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, նա ոչինչ չասաց Ղարաբաղը լքելու մասին»։
Փաշինյանի հռետորաբանությունը Ռուսաստանի նկատմամբ սկսեց փոխվել 2022 թվականի վերջին՝ Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի վատթարացման ֆոնին։ Հայաստանի վարչապետը մեղադրեց ռուս խաղաղապահներին Լաչինի միջանցքը վերահսկելու իրենց պարտավորությունները չկատարելու մեջ, իսկ ավելի ուշ հայտարարեց, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև ռազմավարական գործընկերությունը բավարար չէ երկրի անվտանգությունն ապահովելու համար։
2023 թվականի սեպտեմբերին էլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ ռազմավարական անվտանգություն կառուցելու հարցում Երևանը չպետք է հույսը դներ Մոսկվայի օգնության վրա։ «Երբ գալիս է այն պահը, երբ ինչ-որ մեկը պետք է ապահովի մեր անվտանգությունը, պարզվում է, որ ինչ-որ մեկը կամ չի ուզում, կամ չի կարող ապահովել մեր անվտանգությունը», - ասել է Հայաստանի վարչապետը։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը նրա խոսքերը անընդունելի անվանեց և ընդգծեց, որ Փաշինյանը փորձում է իր սեփական սխալների պատասխանատվությունը բարդել Մոսկվայի վրա։ Ավելի ուշ Հայաստանի վարչապետը հայտարարեց, որ Ռուսաստանը, իբր, չի կատարել իր դաշնակցային պարտավորությունները, ինչպես նաև ընդգծեց, որ ռուս խաղաղապահները, իբր, ոչինչ չեն արել 2022 թվականին Ղարաբաղում հակամարտության սրման ժամանակ։
Փաշինյանի արտաքին քաղաքականության հռետորաբանության ամենադրամատիկ փոփոխությունը Եվրամիության հետ ակտիվ համագործակցության շրջադարձն էր։ 2023 թվականի հոկտեմբերին, Ստրասբուրգում Եվրախորհրդարանի առջև ելույթ ունենալով, Փաշինյանն ասաց, որ «ՀՀ-ն պատրաստ է հնարավորինս մոտ լինել ԵՄ–ին այնքանով, որքանով ԵՄ–ն հնարավոր կհամարի»։ Այսպիսով, 2023 թվականին Փաշինյանը կապված Հայաստանի անվտանգության ապահովման և Լեռնային Ղարաբաղի հարցում իր պարտավորությունների կատարման բացահայտ քննադատության հետ Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերության մասին հռետորաբանությունից անցավ դրա քննադատությանը՝ միաժամանակ փորձելով ակտիվորեն վերակողմնորոշվել Եվրոպայի հետ փոխգործակցությանը։
2024 թվականին Երևանի հեռանալը Մոսկվայից շարունակվեց։ Հունվարին Փաշինյանը հայտարարեց, որ Ռուսաստանը չի կարող լինել Հայաստանի ռազմական գործընկերը։ Քաղաքական գործիչը նաև քննարկեց Հայաստանի համագործակցության հնարավորությունը ՆԱՏՕ-ի հետ, իսկ 2024 թվականի ապրիլին նա նույնիսկ հայտարարեց, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները դժվար ժամանակներ են ապրում։
2024 թվականի հունիսին Փաշինյանը հրապարակավ վիճաբանեց Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հետ վերջինիս Լեռնային Ղարաբաղի մասին խոսքերի պատճառով։ Փաստն այն է, որ Բելառուսի առաջնորդը Լեռնային Ղարաբաղը Բաքվի վերահսկողությանը վերադարձնելու գործողությունը անվանել էր «ազատագրական պատերազմ»։
«Այսուհետ ես այլևս երբեք չեմ գնա Բելառուս, քանի դեռ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն Բելառուսի նախագահն է։ Եվ ընդհանուր առմամբ, ես հայտարարում եմ, որ այս պահից սկսած Հայաստանի ոչ մի պաշտոնական ներկայացուցիչ չի գնա Բելառուս», - ասաց Փաշինյանը։ Հայաստանը նաև շատ նյարդային արձագանքեց եվրոպական երկրների հետ մերձենալու Երևանի ծրագրերի մասին Լուկաշենկոյի խոսքերին։ Բելառուսի առաջնորդը շեշտել էր, որ սխալ է կորցնել կապը հետխորհրդային դաշնակիցների հետ։ Ի պատասխան Երևանում ակտիվիստները կարտոֆիլ նետեցին Բելառուսի դեսպանատան վրա։
2024 թվականին Հայաստանի իշխանությունները սկսեցին ակտիվորեն զարգացնել համագործակցությունը Միացյալ Նահանգների հետ։ Մայիսին Փաշինյանը հանդիպեց ԿՀՎ փոխտնօրեն Դեյվիդ Քոհենի հետ, իսկ ավելի ուշ երկրում անցկացվեցին հայ-ամերիկյան «Արծիվ գործընկեր 2024» զորավարժությունները։ Հուլիսին Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը պատրաստ է լինել Միացյալ Նահանգների ռազմավարական գործընկերը։ Երկրների միջև ստորագրվեց համաձայնագիր անվտանգության ոլորտում համագործակցությունը ամրապնդելու համար։ 2024 թվականի սեպտեմբերին Փաշինյանը մեկնեց Նյու Յորք, որտեղ ելույթ ունեցավ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում։ 2025 թվականի փետրվարին վարչապետը գրեթե մեկ շաբաթ տևողությամբ այց կատարեց Ամերիկա, որը ներառում էր մասնակցություն միջազգային կրոնական ազատության գագաթնաժողովին և ազգային աղոթքի նախաճաշին։ Սակայն այդ այցը շատ հաջող չէր։ Քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանի խոսքով միայն փոխնախագահ Վենսն էր հանդիպել Փաշինյանի հետ, իսկ հանդիպումը «զուտ ներածական բնույթ էր կրել» և տևել ընդամենը 5-7 րոպե։ Ըստ քաղաքագետի չնայած 2025 թվականի հունվարին ստորագրված ռազմավարական համագործակցության մասին փաստաթղթին, ամերիկյան վարչակազմը դեռևս չի ցուցաբերել Հայաստանի հետ հարաբերությունները արմատապես խորացնելու պատրաստակամություն։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան էլ մեկնաբանելով Երևանի և Վաշինգտոնի միջև մերձեցումը, ընդգծել է, որ Արևմուտքը ընկերություն անել չգիտի։ «Միացյալ Նահանգները Հարավային Կովկասը դիտարկում է բացառապես որպես Ռուսաստանի և այնտեղ գտնվող երկրների ու ժողովուրդների խաղաղ համակեցության դեմ ուղղված տարբեր տեսակի գործողություններ իրականացնելու ցատկահարթակ», - ասել է նա։
Երևանի Մոսկվայի նկատմամբ դիրքորոշման փոփոխության մեկ այլ նշան էլ Փաշինյանի հայտարարություններն էին Ռուսաստան–Ուկրաինա հակամարտության վերաբերյալ։ Նրա խոսքով Երևանը Մոսկվայի դաշնակիցը չէ Հատուկ ռազմական գործողության մեջ։ Այդ հայտարարությունը նշանակալից էր, քանի որ պաշտոնապես Հայաստանը մնում է ՀԱՊԿ անդամ և դաշնակցային պարտավորություններ ունի Ռուսաստանի նկատմամբ, ինչը նման հրապարակային հայտարարությունները դարձնում է հատկապես նշանակալից միջազգային իրավունքի և դիվանագիտության տեսանկյունից։
Պետք է նշել, որ չնայած Երևանի Մոսկվայից հեռավորությանը և դեպի եվրոպական երկրներ և Միացյալ Նահանգներ շրջվելուն, Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև առևտրաշրջանառությունը ոչ միայն չի նվազել, այլ նաև զգալիորեն աճել է։ Այսպիսով, 2024 թվականին այն կազմել է 12 միլիարդ դոլար, ինչը բացարձակ ռեկորդ է դարձել երկու երկրների միջև համագործակցության ողջ ժամանակահատվածի համար։ Աճը պայմանավորված է Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում տնտեսական համագործակցության ակտիվ զարգացմամբ, ինչպես նաև ռուսական ընկերությունների կողմից Հայաստանի տնտեսությունում ներդրումների աճով։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
