Լայնածավալ էմբարգո կամ լիակատար արգելք հազիվ թե լինի, սակայն որոշակի «կետային հարվածներ» լիովին հնարավոր են. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

dw.com–ն «Արգելքի եզրին. Ռուսաստանը կարող է դադարեցնել հայկական ծաղիկների ներմուծումը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ «Ռոսսելխոզնադզորը», վկայակոչելով կարանտինային վնասատուների կրկնակի դեպքերը, մտադիր է 2025 թվականի հունիսի 16-ից կասեցնել ծաղկային արտադրանքի ներմուծումը Հայաստանից: Արդյո՞ք այդ միջոցառումը Մոսկվայի կողմից ճնշման գործիք է, և ինչպե՞ս են կողմերը լուծելու խնդիրը:

Հունիսի 3-ին «Ռոսսելխոզնադզորի» կայքում հայտնվել է հաղորդագրություն «Հայաստանից բուսական արտադրանքի մատակարարման ավելի ու ավելի հաճախակի խախտումների» մասին: Գործակալությունը նշում է, որ 2025 թվականի սկզբից ի վեր Ռուսաստան է ներմուծվել 52 միլիոն ծաղիկ, ինչը 49,7 %-ով ավելի է, քան 2024 թվականի նույն ժամանակահատվածում (34,7 միլիոն): Այդ ֆոնին գրանցվել է արևմտյան ծաղկային թրիպսներով ծաղիկների վարակման 13 դեպք, ինչպես նաև այլ տեսակի ապրանքների հետ կապված այլ միջադեպեր։ «Ռոսսելխոզնադզորը» հայտարարել է, որ նման դեպքերը վկայում են «Հայաստանի կողմից արտահանվող ապրանքների վերահսկողության համակարգի անարդյունավետության մասին», որի կապակցությամբ պաշտոնական նամակ է ուղարկվել Հայաստանի սննդի անվտանգության տեսչությանը՝ «համալիր միջոցառումներ ձեռնարկելու և վերահսկողությունը ուժեղացնելու» խնդրանքով։ «Անհրաժեշտ քայլերի բացակայության և կարանտինային օբյեկտների շարունակական հայտնաբերման պայմաններում Ռուսաստանը մտադիր է հունիսի 16-ից ժամանակավոր սահմանափակումներ մտցնել հայկական բուսասանիտարական վկայականներով ուղեկցվող ծաղկային արտադրանքի վրա, այդ թվում՝ երրորդ երկրներից ներմուծված», - ասվում է «Ռոսսելխոզնադզորի» նամակում, և փաստորեն բացահայտորեն մատնանշվում է հայկական բիզնեսի կողմից ռուսական շուկա ծաղիկների վերաարտահանման փաստը։ Միևնույն ժամանակ, Երևանը համաձայն չէ այդ խնդրի վերաբերյալ ռուսական տեսլականի հետ։ Հայաստանի ՍԱՏՄ–ի հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պետ Անուշ Հարությունյանը լրատվամիջոցներին հայտնել է, որ կողմերը կապի մեջ են, ներքին հետաքննություն է ընթանում, հարցը քննարկվում է ռուս գործընկերների հետ։ Ըստ նրա, ռուսական կողմը սխալմամբ է ենթադրում, որ երրորդ երկրներից Հայաստան ներմուծված ծաղիկները հետո վերաարտահանվում են Ռուսաստան։ «Ներմուծման ծավալները բավարար չեն նման գործողությունների համար, և արտասահմանից ներմուծված ծաղիկների մեծ մասը մնում է ներքին շուկայում», - բացատրել է նա։

Այս աշխույժ քննարկումների ֆոնին հնչում են նաև տարբեր փորձագիտական գնահատականներ։ Ըստ հայ գյուղատնտես Հարություն Մնացականյանի, հնարավոր արգելքի վերաբերյալ Ռուսաստանի որոշումը անակնկալ չէ, քանի որ ռուսական կողմը հետևողականորեն կրճատում է այն ապրանքների ներմուծումը, որոնք կարող է արտադրել ներքին շուկայում։ «Դա ստեղծում է և՛ մարտահրավերներ, և՛ հնարավորություններ Հայաստանի համար, մասնավորապես, դա կարող է խթանել տեղական ջերմոցային ծաղկաբուծության զարգացումը», - dw.com-ի հետ զրույցում ասել է նա՝ նշելով երկրում առկա ծաղիկների վերաարտահանման բավականին նշանակալի տարրը: Միևնույն ժամանակ, գյուղատնտեսը չի ժխտում Հայաստանում այդ ճյուղի առաջընթաց զարգացման փաստը՝ նշելով, որ Ռուսաստանում ծաղկային արտադրանքի պահանջարկը մեծանում է, և դա ստիպում է Հայաստանի շատ ֆերմերային տնտեսությունների վերակողմնորոշվել բանջարեղենից և մրգերից դեպի ծաղիկներ:

Այստեղ առաջին հայացքից խոսքը մատակարարումների որակի վերաբերյալ տեխնիկական վեճի մասին է: Սակայն հայ-ռուսական հարաբերությունների վատթարացման համատեքստում այս դրվագը ստանում է ավելի լայն քաղաքական իմաստ: Վերջին տարիներին Ռուսաստանի հետ աճող լարվածության ֆոնին Հայաստանը հետևողականորեն ամրապնդում է կապերը ԵՄ–ի ու ԱՄՆ–ի հետ, ինչը Մոսկվան համարում է աշխարհաքաղաքական շրջադարձ։ Այս ֆոնին էլ սանիտարական պահանջները հաճախ Հայաստանի կողմից ընկալվում են որպես ճնշման գործիք, քանի որ նմանատիպ նախադեպեր նախկինում նկատվել են Մոլդովայի, Վրաստանի և Բելառուսի հետ, նշում են հայ մեկնաբանները։

Իրավիճակն ավելի է սրվում այն փաստով, որ հայկական արտահանումն արդեն իսկ լուրջ դժվարությունների է բախվում։ Վերջին շաբաթներին Վրաստանի տարածքով ալկոհոլային խմիչքների տարանցման հարցը մնացել է չլուծված, սահմանին արգելափակվել են կոնյակով և գինիով տասնյակ հայկական բեռնատարներ, իսկ արտադրողները զգալի վնասներ են կրում։ Սակայն հունիսի սկզբին կարգավորման հույսի շողեր են հայտնվել, վրացական կողմը, ըստ հայկական կողմի, թույլատրել է 52 հայկական բեռնատարի տեղաշարժը Ռուսաստանի ուղղությամբ։ Միևնույն ժամանակ, հունիսի 6-ին հայտնի է դարձել, որ Հայաստանից արտահանված 11 հազար ծաղիկների խմբաքանակ է արգելափակվել վրաց-հայկական սահմանին։ Ավելի ուշ հայկական կողմը պարզաբանել է, որ բեռի մեծ մասը հաջողությամբ հատել է Վրաստանի սահմանը, որը, պաշտոնական տվյալներով, հայկական ծաղկային արտադրանքի ամենամեծ շուկաներից մեկն է։ 2024 թվականին այդ երկիրը ներմուծել է 11,4 միլիոն դոլար արժողությամբ ծաղիկ, որից Հայաստանից՝ 3,23 միլիոն դոլարի, ինչը Հայաստանը Էկվադորի և Թուրքիայի հետ միասին դարձնում է նրա հիմնական մատակարարներից մեկը։ «Այս միջադեպերը ցույց տվեցին Հայաստանի արտաքին առևտրի խոցելիությունը տարածաշրջանային և քաղաքական գործոնների նկատմամբ», - dw.com-ի հետ զրույցում նշել է հայ տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանը՝ մատնանշելով նախորդ դեպքերը, երբ Ռուսաստանը Հայաստանի հետ վատթարացող հարաբերությունների ֆոնին սահմանափակել էր հայկական կաթնամթերքի, ալկոհոլային խմիչքների մատակարարումը և խստացրել մաքսային վերահսկողությունը։ Միքայել յանը կարծում է, որ ռուսական շուկայի լիակատար փակումը հայ արտադրողների համար քիչ հավանական է, բայց չեն բացառվում որոշակի ոլորտներում նպատակային սահմանափակումները։ «Ես չեմ սպասում լայնածավալ էմբարգո կամ լիակատար արգելք: Սակայն որոշակի տարածքներում կետային հարվածներ լիովին հնարավոր են: Նրանց նպատակն է ճնշում գործադրել ձեռնարկատերերի վրա, որպեսզի նրանք էլ իրենց հերթին լոբբինգ անեն Երևանում Մոսկվայի հետ հարաբերությունները բարելավելու և հետագա սրումը կանխելու համար», - նշել է Միքայելյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում