«Հարձակումներ հայկական եկեղեցու վրա. քաղաքական հաշվա՞րկ, թե՞ Փաշինյանի ռազմավարական սխալ»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ՀՀ-ում նոր քաղաքական հակամարտություն է հասունանում, որն այս անգամ չի վերաբերում արտաքին քաղաքականությանը կամ տնտեսական բարեփոխումներին, այլ ազդում է ազգային ինքնության խորը շերտերի՝ պետության և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունների վրա, գրում է fondsk.ru–ն։ 2025 թվականի մայիսին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և նրա թիմի անդամները բացահայտ հարձակվեցին եկեղեցու վրա, ինչը բուռն արձագանք առաջացրեց հայ հասարակության մեջ։ Սակայն, եթե ուշադիր նայենք ժամանակագրությանը և համատեքստին, ապա պարզ է դառնում, որ սա ոչ միայն հուզական պոռթկում է, այլ նաև հաշվարկված քայլ, որն ուղղված է կոնկրետ քաղաքական նպատակների հասնելուն։
Առաջին նպատակը. շեղել ուշադրությունը և գտնել մեկին, ում կարելի է մեղադրել:
Իշխանության յոթ տարիների ընթացքում Փաշինյանի թիմը սպառել է հետհեղափոխական էյֆորիայի վրա կառուցված գրեթե բոլոր քաղաքական ռեսուրսները։ Այսօր հասարակությունը բախվում է բոլորովին այլ պատկերի՝ տնտեսական անկում, սոցիալական դեպրեսիա, տարածքային զիջումներ, լարվածությունը սոցիալական ոլորտում, բնակչության իրական եկամուտների նվազում, մարզերում աղքատության աճ։ Իսկ մինչև 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունները մնացել է ընդամենը մեկ տարի և տարբեր աղբյուրների տվյալներով գործող կառավարության աջակցության մակարդակը կազմում է ընդամենը 10-12 %։ Փաշինյանի թիմի քաղաքական ռազմավարները հասկանում են, որ օրակարգը փոխելու համար անհրաժեշտ են կտրուկ, ոչ ավանդական քայլեր։
Քաղաքականության մեջ ամենաարդյունավետ մեթոդներից մեկը թշնամու կերպար ստեղծելն է, այն ուժի, որին կարելի է մեղադրել սեփական սխալների և անհաջողությունների համար։ Դա էլ այն դերն է, որն այսօր Հայ Առաքելական եկեղեցուն է տրվել իշխանությունների կողմից։ Եկեղեցին դառնում է հարմար թիրախ. այն պահպանողական է, հաճախ քննադատում է իշխանություններին և, ամենակարևորը, հանդես է գալիս որպես բարոյական հեղինակություն միլիոնավոր հայերի համար: Եվ այսպես, հնչեցին տեղեկատվական պատերազմի համազարկերը սկզբում սոցիալական ցանցերում կծու մեկնաբանությունների, ապա Փաշինյանի և նրա կնոջ ուղղակի վիրավորանքների տեսքով, նախարարություններն ու պատգամավորները միացան քարոզչական արշավին սկսելով վարկաբեկել հոգևորականությանը բոլոր մակարդակներում: Այս ամենը ներկայացվում է որպես պայքար «սխալ» հոգևորականության դեմ, բայց իրականում դա ժողովրդական գրգռվածությունը կառավարությունից Հայ Առաքելական եկեղեցուն վերահասցեագրելու փորձ է:
Երկրորդ նպատակը. պոպուլիստական խաղադրույքն է հակակղերական ընտրազանգվածի վրա։ Ուշադրությունը շեղելուց բացի, հարձակումների ակնհայտ նպատակն է մոբիլիզացնել արևմտամետ ընտրազանգվածի մի մասին, որը ավանդաբար քննադատում է հոգևորականներին։ Նման խմբերի տրամաբանության մեջ եկեղեցին ներկայացվում է որպես արխաիզմի խորհրդանիշ, բարեփոխումների արգելակ և «հին մտածելակերպի» կրող։
Սակայն այստեղ Փաշինյանի թիմը, հավանաբար, ռազմավարական սխալ է թույլ տալիս։ Հայ եկեղեցին ոչ միայն ինստիտուտ է, այլ նաև ազգային օրենսգրքի մի մաս։ Նույնիսկ վերը նշված խմբերի մեջ կան մարդիկ, ովքեր ամեն կիրակի եկեղեցի չեն գնում, բայց եկեղեցին ընկալում են որպես ինքնության պահապան, իսկ եկեղեցու վրա հարձակումները դիտարկվում են ոչ թե որպես արդիականացում, այլ որպես սրբության նկատմամբ ոտնձգություն։ Այո, կա բնակչության մի հատված (հատկապես խոշոր քաղաքների երիտասարդների շրջանում), որն աջակցում է հակակղերական տրամադրություններին, բայց դա բավարար չէ ընտրություններում հաղթելու համար։
Երրորդ նպատակը. ինստիտուտների վերաձևակերպում և արտաքին գործընկերների նկատմամբ հավատարմության արտահայտում: Անմիջական մարտավարական նպատակներից բացի, Հայաստանի կառավարության կողմից նախաձեռնված վերջին հակամարտության հետևում կարող է ավելին թաքնված լինել։ Հնարավոր է, որ խոսքը երկրի և հասարակության հետագա խորը վերափոխման մասին է։ Փաշինյանի կառավարությունը և դրա հետևում կանգնած ուժերը վաղուց են ցուցաբերում հայ ժողովրդի ազգային ինքնության ավանդական սյուները քանդելու միտում և, պետք է խոստովանել, մեծ առաջընթաց են գրանցել այդ աղետալի ճանապարհին։ Հարձակման տակ են ոչ միայն հոգևորականները, այլ նաև մշակութային միությունները, մասնագիտական համայնքները և ավանդական բարոյականության նորմերը: Միևնույն ժամանակ, չի կարելի հաշվի չառնել տեղի ունեցողի աշխարհաքաղաքական համատեքստը: Հայաստանի ներկայիս ղեկավարությունն ավելի ու ավելի է մոտենում Արևմուտքին, որտեղ պետության և եկեղեցու միջև հարաբերությունները կառուցված են բոլորովին այլ սկզբունքների վրա: Այդ համակարգում եկեղեցին պետք է լիովին ապաքաղաքականացվի և հեռացվի հանրային ազդեցության ոլորտից: Հավանաբար, ՀԱԵ-ի վրա հարձակումները նաև որոշակի արտաքին գործընկերների նկատմամբ հավատարմության յուրօրինակ ազդանշան են:
Այսպիսով, Փաշինյանի և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հակամարտությունն անձնական թշնամանք չէ, այլ համակարգային քաղաքական և գաղափարախոսական ճգնաժամի արտացոլում։ Այն բացահայտում է կառավարության ռազմավարական սխալ հաշվարկները, կառուցողական օրակարգ առաջարկելու նրա անկարողությունը և ցանկացած գնով իշխանությունը պահպանելու ցանկությունը, այդ թվում ազգային ինստիտուտների վրա հարձակվելով։ Այնուամենայնիվ, այս ռազմավարությունը երկկողմանի սուր է։
«Մարտավարական» տեսանկյունից կարճաժամկետ հեռանկարում այն կարող է շեղել ուշադրությունը տնտեսական և քաղաքական ձախողումներից, իսկ երկարաժամկետ հեռանկարում այն անխուսափելիորեն կխորացնի կառավարության և հասարակության միջև եղած անջրպետը, կառաջացնի անվստահության նոր ալիք և ավելի լուրջ մարտահրավերներ կստեղծի հայկական պետականության համար։ Հնարավոր է, որ Փաշինյանն ու նրա շրջապատը գերագնահատել են իրենց կարողությունները և թերագնահատել եկեղեցու սրբազան կշիռը հայ ժողովրդի համար։ Եվ եթե պատմությունը մեզ ինչ-որ բան է սովորեցնում, ապա դա այն է, որ նրանք, ովքեր չափազանց հեռու են գնում ավանդական հիմքերը քանդելու հարցում, հազվադեպ են երկար մնում իշխանության գլուխ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
