Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Բրեստի ամրոց

Բրեստի ամրոցը Բելառուսի եզակի ամրաշինական կառույց է, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենակարևոր հուշարձանը, նրա պաշտպանների հերոսական դիմադրության և ակնառու քաջության խորհրդանիշը։ 1965 թվականին՝ ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակի 20-ամյակի տոնակատարության ժամանակ, ամրոցին շնորհվել է «Հերոսական ամրոց» կոչումը, իսկ 1971 թվականին այն դարձել է հուշահամալիր։ Բրեստի ամրոցը գտնվում է Մուխավեց և Արևմտյան Բուգ գետերի կողմից ձևավորված 4 կղզիների վրա։ Ամրոցի ամենակարևոր պաշտպանական հանգույցը Ցիտադելն է՝ կղզի փակ, երկհարկանի զորանոցով և պարիսպներով՝ երկու մետր լայնությամբ և գրեթե երկու կիլոմետր երկարությամբ։ Բրեստ ամրոցի մյուս կղզիների հետ այդ միջնաբերդը կապված է բարձրացող կամուրջներով։

Բրեստի ամրոցի պատմությունը սկիզբ է առել դեռ 13-րդ դարից։ Այն ժամանակ կառուցվել էր դիտաշտարակ՝ Բերեստյա քաղաքը պաշտպանելու համար, ինչպես Բրեստն էր կոչվում «Անցած տարիների հեքիաթում»։

Պաշտպանական կառույցի հիմնարար կառուցումը սկսվել է 1830-ական թվականներին, և արդեն 1842 թվականին Բրեստ-Լիտովսկի ամրոց կոչվող բաստիոնը պատրաստ էր պաշտպանել Ռուսական կայսրությունը։ Այնուամենայնիվ ամրոցի արդիականացման և ամրապնդման աշխատանքները շարունակվել են մինչև 1914 թվականը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Ռուսաստանն այդ տարածքը զիջել էր Գերմանիային, որն էլ, Ռիգայի պայմանագրի համաձայն, 1918 թվականին ամրոցը հանձնել էր Լեհաստանին: Սակայն 1939 թվականին, գերմանացիների հետ համաձայնագրով, ամրոցը և շրջակա տարածքը նորից դարձավ ԽՍՀՄ մաս:

Բրեստի ամրոցի հերոսական պատմությունը սկսվել է 1941 թվականի հունիսի 22-ին, երբ Բրեստ ամրոցն առաջին հարվածն է ստացել նացիստական զորքերի կողմից։ Ուժերի հավասարակշռությունը կրիտիկական անհավասար է եղել. 9000 Կարմիր բանակի զինվորներ թշնամու կրկնակի մեծ ուժերի դեմ, որոնց ծրագիրը նույն օրվա կեսօրին ամրոցը գրավելն էր։ Բայց խորհրդային զինվորներին հաջողվեց ստեղծել դիմադրության օջախներ, որոնք խափանեցին գերմանական հրամանատարության բոլոր ծրագրերը, այն է պատերազմը կայծակնային արագությամբ սկսել։ Գերմանացիները ստիպված էին այդտեղ կենտրոնացնել զգալի ռազմական ուժեր։ Արդյունքում նրանք Բրեստ ամրոցը վերջնականապես վերահսկողության տակ են վերցրել միայն օգոստոսի վերջին։

Ամրոցի պաշտպանությունը բազմաթիվ գրքերի և ֆիլմերի թեմա է եղել։ Առավել խորհրդանշական ֆիլմերն են «Անմահ կայազորը», «Ես ռուս զինվոր եմ», «Մոսկվայի համար ճակատամարտը» և «Բրեստի ամրոցը»։ Հիտլերի մահից հետո նրա գրասենյակում գտել են մի քար, որը նա վերցրել էր ամրոցի ավերակներից 1941 թվականի օգոստոսին Բրեստ կատարած այցելության ժամանակ։
 
Կ. Խաչիկյան