Ռուս-հայկական փոխգործակցությունը ներկա փուլում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները պատմության մեծ մասի ընթացքում աչքի են ընկել առանձնահատուկ բացությամբ, վստահության բարձր մակարդակով և ջերմությամբ, ինչը պայմանավորված է երկու ժողովուրդների միջև եղած մտերմությամբ։ Սակայն, 2022 թվականից ի վեր երկկողմ հարաբերություններում նկատվում է սառեցում։ Մի կողմից, Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմը և դրա արդյունքներն են որոշակի հետք թողել, մյուս կողմից` դեր է խաղացել այն փաստը, որ Ռուսաստանի համար արտաքին քաղաքական մարտահրավերներն են ավելացել։ Երկու գործոններն էլ էական ազդեցություն են ունեցել ռուս-հայական հարաբերությունների վիճակի և ընդհանուր առմամբ Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակի վրա, գրում է Russiancouncil.ru–ն։
Ներկայիս համաշխարհային քաղաքական գործընթացները ստիպել են Ռուսաստանին և Հայաստանին վերանայել երկկողմ համագործակցության նկատմամբ իրենց մոտեցումները։ Մոսկվան սկսել է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել տնտեսական կապերի զարգացմանը այլ տարածաշրջանային խաղացողների՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, նաև պահպանելով կառուցողական հարաբերություններ։ Միևնույն ժամանակ, Երևանը առաջնահերթություն է տալիս անվտանգության ամուր երաշխիքների ձեռքբերմանը։
Այս փուլում Մոսկվան և Երևանը միմյանց առաջարկելու ոչինչ չունեն այնպիսի կարևոր հարցերում, ինչպիսիք են քաղաքական հավատարմությունը և ռազմական աջակցությունը։ Աշխարհաքաղաքական անկայունությունը բացահայտել է Ռուսաստանի և Հայաստանի փոխադարձ սպասումները բավարարելու ունակության հետ կապված խնդիրներ, ինչը հանգեցրել է երկու երկրների միջև հարաբերությունների լուրջ քայքայման։ Սկզբում այն դիտարկվում էր առանձին ոլորտում՝ ռազմաքաղաքական, սակայն «ՀՀ-ի Եվրոպական Միությանը անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրինագծի ընդունմամբ առկա է դրա տարածման վտանգ երկկողմ հարաբերությունների ողջ համալիրի վրա։ Միևնույն ժամանակ, նույնիսկ ներկայիս ճգնաժամի պայմաններում, Ռուսաստանի ներկայացուցիչները բազմիցս հայտարարել են, որ շարունակում են Հայաստանին դիտարկել որպես դաշնակից Հարավային Կովկասում և որ հանձնառու են Երևանի հետ կառուցողական երկխոսությանը։
Երկու երկրների միջև փոխգործակցությունը վերականգնելու համար նախ անհրաժեշտ է սկսել վստահության վերականգնումից։ Դա որոշիչ գործոն է և բացակայող տարր ժամանակակից ռուս-հայական հարաբերություններում, առանց որի կողմերը կպահպանեն որոշակի սկեպտիցիզմ միմյանց գործողությունների նկատմամբ։
Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները նախկին մակարդակին վերադարձնելու համար միայն Մոսկվայի ցանկությունն ու հնարավորությունները բավարար չեն։ Երևանից փոխադարձ քայլեր են պահանջվում։ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև առճակատման համատեքստում Հայաստանի անընդհատ մանևրները խոչընդոտում են առկա կապերի համապարփակ վերագործարկմանը։ Ինչ-որ պահի Երևանը կարող է հայտնվել այնպիսի իրավիճակում, երբ ստիպված կլինի ընտրել, թե որ ուղղությամբ գնալ հաջորդիվ։ Հայաստանի միաժամանակյա անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին և ԵՄ-ին, ինչպես նաև Արևմուտքի հետ Երևանի ռազմաքաղաքական փոխգործակցության ընդլայնումը, որի նպատակն է հասնել Ռուսաստանի ռազմավարական պարտությանը, տեխնիկապես անհնար են և անընդունելի Մոսկվայի համար։
Հնարավոր է, որ ապագայում Հարավկովկասյան հանրապետության համար բացվի հնարավորությունների պատուհան, և Հայաստանը կարողանա ստանձնել Եվրասիական և Եվրոպական տնտեսական տարածքների «շփման գոտու» դերը։ Իհարկե, միջազգային ներկայիս իրողություններում նման տարբերակ անհնար է։ Միևնույն ժամանակ, անկախ քաղաքական ֆոնից, անփոփոխ է մնում այն, որ Հայաստանը Ռուսաստանի կարևոր դաշնակիցն է տարածաշրջանում։ Տարիների ընթացքում երկու կողմերն էլ իրավական հիմքեր են դրել բազմաթիվ ոլորտներում։ Այս ամենը պետք է ոչ միայն պահպանվի և ընդլայնվի, այլ նաև հարմարեցվի փոփոխվող միջազգային իրավիճակին։ Երկու երկրների միջև դաշնակցային հարաբերությունների նոր բովանդակությունը պետք է համապատասխանի միջազգային իրողություններին և համապատասխանի փոխադարձ սպասումներին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
