«Նիկոլը Ղարաբաղը հանձնեց Ռուսաստանը թուլացնելու համար». Փաշինյանի սև երախտագիտությունը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Երևանում ասուլիսի ժամանակ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովին ուղղվեց հետևյալ բովանդակության շատ սադրիչ հարց. 2022 թվականին Ադրբեջանը հարձակվել է Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի, մասնավորապես Ջերմուկ քաղաքի վրա, ինչո՞ւ Ռուսաստանից համապատասխան արձագանք չեղավ, գրում է EAdaily.com–ը։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության ղեկավարը պատասխանեց իրեն բնորոշ բանականությամբ՝ հստակ և կոնկրետ, մերժելով բոլոր տեսակի ակնարկները. «Չգիտեմ, թե ինչ եք նկատի ունենում «համապատասխան արձագանք» ասելով։ Հետևեց արձագանքը համաձայն Հայաստանի նկատմամբ մեր պարտավորությունների, մասնավորապես ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում։ Անմիջապես ՀԱՊԿ-ը իրավիճակին ծանոթանալու համար գլխավոր քարտուղարի գլխավորությամբ նախապատրաստական խումբ/առաքելություն ուղարկեց դեպքի վայր և անհապաղ ներկայացրեց զեկույց իրավիճակի կայունացման համար ՀԱՊԿ դիտորդական առաքելություն ուղարկելու վերաբերյալ կոնկրետ, գործնական առաջարկներով։
Ճշտվեց դիտորդների թիվը և նրանց մոտ եղած զենքը։ Այդ զեկույցը քննարկվել է 2022 թվականի հոկտեմբերին Երևանում՝ ՀԱՊԿ գագաթնաժողովի շրջանակներում։ Պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների հանդիպման նախօրեին արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարները Ա.Ս.Միրզոյանի նախագահությամբ երկար ժամանակ աշխատել են խմբագրելով ՀԱՊԿ քարտուղարության կողմից ներկայացված առաջարկները։ Վերջիվերջո, մենք համաձայնության եկանք ամբողջ տեքստի վերաբերյալ։
Հաջորդ առավոտյան այն ներկայացվեց պետությունների և կառավարությունների ղեկավարներին քննարկման համար։ Սակայն այդ իրավիճակում, տարբեր պատճառներով, հայկական կողմը առաջարկեց հետաձգել համաձայնեցված տեքստը, այսինքն «կոնսենսուս չեղավ»։ Մենք համաձայնվեցինք, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ արդեն 2022 թվականի նոյեմբերին, հայտարարվեց ԵՄ առաքելության մասին։ Պրահայում էլ հայտարարվեց, որ Լեռնային Ղարաբաղի պատկանելության վերաբերյալ դիրքորոշումն այժմ փոխադարձ հիմունքներով է, և որ այն հաստատվել է և՛ Բաքվի, և՛ Երևանի կողմից և կորոշվի 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի հիման վրա, որի համաձայն Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը Ադրբեջանի մաս է կազմում։ Դա բավականին անսպասելի էր։ Քանի որ 2020 թվականի նոյեմբերին՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև ռազմական գործողությունների պիկին, Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը, Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը գիշերը իրենք են խմբագրել կրակի դադարեցման մասին հայտարարությունը, իսկ այդ փաստաթղթով Լեռնային Ղարաբաղի պատկանելության հարցը միտումնավոր «բաց էր թողնված»։ Դա մի տեսակ «ջենտլմենական» համաձայնագիր էր, որը նշանակում էր, որ Ղարաբաղի կարգավիճակը ենթակա էր կողմերի միջև հետագա համաձայնեցման։
Բայց ինչ պատահեց, այն պատահեց։ Հետևաբար, ես չեմ վիճարկում մեր հայ ընկերների կողմից այդ ժամանակահատվածում որևէ մեկի զբաղեցրած դիրքորոշման վերաբերյալ քննադատություն արտահայտելու հնարավորությունը։ Ես պատասխանեցի, թե մենք ինչ ենք արել։
Իրավիճակն ավելի խորը հասկանալու համար հիշեցնեմ տասնամյակներ տևած բանակցությունները, որոնք անցկացվել են Երևանի նախորդ վարչակազմերի մասնակցությամբ։ Մի քանի անգամ թվում էր, թե համաձայնության են հասել, բայց հետո այն «քանդվում» էր։ Այնպես որ քննադատել կարելի է։ Չեն քննադատում նրան, ով ոչինչ չի անում։ Մենք մեր լավագույնը արեցինք»,– ասել է արտգործնախարարը։
Իսկ ահա թե ինչ էր գրել «Կոմսոմոլսկայա պրավդա»-ի հատուկ թղթակից Ալեքսանդր Կոցը 2023 թվականի սեպտեմբերին.
«Ստեփանակերտը ստիպված էր համաձայնել այնպիսի պայմանների, որոնք կարելի է անվանել կապիտուլյացիա՝ տեխնիկայի դուրսբերում և լիակատար զինաթափում։ Դա նշանակում է, որ Ղարաբաղը փաստացի ամբողջությամբ անցնում է Ադրբեջանի իրավասության տակ՝ որպես իր շրջաններից մեկը։
Ինչո՞ւ դա տեղի ունեցավ։ Որովհետև ներկայիս Հայաստանի իշխանությունները, ըստ երևույթին, որոշել են զոհաբերել Արցախը հանուն նոր արևմտյան ուղու։ Անցյալ աշնանը հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Պրահայում ստորագրեց փաստաթուղթ, որով ճանաչվում էին Ադրբեջանի 1991 թվականի սահմանները՝ բոլոր 86,000 քառակուսի կիլոմետրերը, և դա նշանակում է Ղարաբաղի հետ միասին։
Նա այն ժամանակ հանձնեց, այլ ոչ թե հիմա։ Նա չսակարկեց պահանջելով առնվազն ինքնավարություն՝ թեկուզ մշակույթային, տարածաշրջանի համար Ադրբեջանի կազմում։ Նա պարզապես վերցրեց և վաճառեց Ղարաբաղը ապագայի պատասխանատվությունը դնելով բացառապես Ռուսաստանի վրա։
Դե, ուրեմն մի զարմացեք, որ հիմա ղարաբաղի ճակատագիրը որոշում է առանց ձեզ։ Մոսկվայի դեմ բողոքները բացարձակապես անտեղի են։ Վրդովված հայերը կարող են իրենց բողոքի ակցիաները անցկացնել Ֆրանսիայի դեսպանատան կամ ԵՄ ներկայացուցչության մոտ, ովքեր մեկ տարի առաջ Փաշինյանին դրդեցին այդ որոշմանը։ Գուցե նրանք նույնիսկ ինչ-որ բան խոստացել էին, բայց ինչպես միշտ խաբեցին։
Ինչևէ, Ադրբեջանը գործողություն իրականացրեց իր սեփական հողի վրա ոչ թե նույնիսկ 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի տեսանկյունից, այլ պաշտոնական Երևանի տեսանկյունից, որն ինքն էլ հանձնեց Արցախը իր բնակիչների հետ միասին։ Այսօր նրանց տարհանում, տեղավորում և կերակրում են ռուս խաղաղապահները։ Այս իրավիճակում մենք քիչ բան կարող ենք անել»։
Իր հերթին, «Ընկեր գեներալ» Telegram ալիքի հեղինակը վրդովված ընդգծել է. «Ադրբեջանական քարոզչության արձագանքը Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար Սերգեյ Լավրովի Երևանում արված հայտարարություններին. ամեն ինչ հրաշալի է։
–Ռուսաստանը 1990-ականներից ի վեր միտումնավոր հետաձգել է Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը տարածաշրջանի նկատմամբ հավասարակշռությունը և վերահսկողությունը պահպանելու համար։
–2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրում (պատերազմի ավարտի մասին) Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը հետաձգվել է հենց Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ։
–Ղարաբաղի ճանաչումը որպես Ադրբեջանի մաս խախտել է Ռուսաստանի կողմից կառուցված «հավասարակշռությունը», քանի որ չեզոքությունը, միջնորդությունը կամ ռուս խաղաղապահների ներկայությունը այլևս անհրաժեշտ չէին։
Եզրակացություն. եթե որոշումը կայացներ Ռուսաստանը, ապա Ղարաբաղի կարգավիճակը կմնար անորոշ, ռուս խաղաղապահները կլինեին տեղում, և հակամարտությունը կմնար սառեցված։
Եվ հիմա մեր եզրակացությունը, որը բազմիցս է հնչեցվել. Նիկոլ Փաշինյանի Արցախի ադրբեջանական պատկանելիությունը ճանաչելու որոշումը լիովին հակասում էր այդ ժամանակ գործող եռակողմ համաձայնագրերին, թուլացնում էր Հայաստանի դիրքերը, ամրապնդում Ադրբեջանի դիրքերը և խաթարում Ռուսաստանի դիրքերը տարածաշրջանում։
Սա ևս մեկ անգամ հաստատում են նաև ադրբեջանական քարոզիչները։ Սակայն Փաշինյանի խոսնակները շարունակում են գոռալ, որ հենց Ռուսաստանն է Արցախը հանձնել թշնամուն։ Եվ ինչպե՞ս կարող ենք այստեղ չհիշել, որ 2022 թվականի սեպտեմբերին Փաշինյանը խոստովանել էր, որ նա ուզում է ստորագրել մի փաստաթուղթ, որի համար իր թիմը «կքննադատվի, կհանդիմանվի, կկոչվի դավաճան, ժողովուրդը կարող է նույնիսկ որոշել մեզ հեռացնել իշխանությունից»։
Եվ նրանք մեզ դավաճանեցին, և ոչ միայն Հայաստանին ու Լեռնային Ղարաբաղին, այլ նաև Ռուսաստանին։ Որովհետև Փաշինյանի թիմը իշխանության գալու առաջին օրվանից անում է ամեն ինչ (Լոնդոնի և Բրյուսելի հրահանգով) Հարավային Կովկասում Մոսկվայի դիրքերը թուլացնելու համար։ Սա մի տեսակ սև երախտագիտություն է ի պատասխան ողջամիտ և անկեղծ քաղաքականության, բարեկամ հայ ժողովրդին օգնելու և արյունահեղությունը դադարեցնելու ցանկության»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
