Ո՞ւմ դուր չի գալիս Ստալինգրադի ճակատամարտը
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Հայաստանում սկանդալ է բռնկվել գնդապետ Արծրուն Հովհաննիսյանի ելույթից հետո, որում նա կասկածի տակ է դրել խորհրդային բանակի Ստալինգրադի հաղթանակի նշանակությունը հայ ժողովրդի համար։ Նրա հայտարարությունները լայն հասարակական դժգոհություն են առաջացրել, իսկ ընդդիմության ներկայացուցիչները կոչ են արել գլխավոր դատախազությանն իրավական գնահատական տալ այդ հայտարարությանը դա համարելով նացիստական Գերմանիայի գործողություններն արդարացնելու փորձ։ Հայ քաղաքագետներն ու փորձագետները նույնպես քննադատել են Հովհաննիսյանին, գրում է է pronedra.ru-ն։
Գնդապետը, ով զբաղեցնում է Ռազմական ակադեմիայի հրամանատարաշտաբային ֆակուլտետի պետի պաշտոնը, ելույթ է ունեցել Հայաստանի հանրային հեռուստատեսության եթերում։ Նրա տարբերակի համաձայն այն տարածված կարծիքը, որ Ստալինգրադի մոտ գերմանական զորքերի պարտությունը կանխեց թուրքական ներխուժումը Հայաստան, պատմական առասպել է։ Նա հղում է արել Գերտրուդի ծրագրին, որը քննարկվել էր գերմանական հրամանատարության կողմից պատերազմի սկզբում, որը, իբր, նախատեսում էր Վերմախտի առաջխաղացումը Կովկասով և Թուրքիայի հետագա ներխուժումը «Հայկական լեգեոնի» մասնակցությամբ։ Հովհաննիսյանի առաջարկած սցենարի համաձայն հայ կամավորներից և ռազմագերիներից բաղկացած այդ լեգեոնը պետք է բուլղարական զորքերի հետ միասին Թուրքիայում հաստատեր կառավարություն, որը նպատակ ուներ Գերմանիայի աջակցությամբ ստեղծել «Մեծ Հայաստան»։
Պատմաբանները նշում են, որ Գերտրուդա պլանը քաղաքական իրավիճակի փոփոխության դեպքում գերմանական գլխավոր շտաբի կողմից մշակված բազմաթիվ հիպոթետիկ նախագծերից մեկն էր և իրական հիմքեր չեն եղել դրա իրականացման համար։ Թուրքիան պատերազմի ողջ ընթացքում չեզոք է մնացել պահպանելով Գերմանիայի հետ կնքված չհարձակման մասին պայմանագիրը, իսկ ԽՍՀՄ-ն իր հարավային սահմաններում պահել է զգալի ռազմական խմբավորմամբ։
«Հայկական լեգեոնը» մոտ 20000 մարդուց բաղկացած օժանդակ կազմավորում էր, որը ցրված էր Արևմտյան Եվրոպայի տարբեր մասերում։ Դրա մարտունակությունը չէր առանձնանում օկուպացված երկրներում ստեղծված նմանատիպ ստորաբաժանումների ֆոնի վրա։ Լեգեոնի առաջնորդներ Գարեգին Նժդեհը և Դրաստամատ Կանայանը (Դրո) իսկապես առաջարկել են Երրորդ Ռայխին ստեղծել հայկական պրոտեկտորատ, սակայն այդ գաղափարը չի ստացել նացիստական ղեկավարության աջակցությունը։ Ավելին, նացիստական գաղափարախոսությունը չէր նախատեսում ԽՍՀՄ ժողովուրդների համար նույնիսկ սահմանափակ ինքնավարության ճանաչում։
Հովհաննիսյանի խոսքերն ասվել են Հաղթանակի 80-ամյակին նվիրված միջոցառումների համատեքստում, ինչը մեծացրել է հանրային արձագանքը։ Հայրենական մեծ պատերազմում խորհրդային բանակի դերի վերանայման փորձերը, հատկապես կոլաբորացիոնիզմի արդարացման համատեքստում, մտահոգություն են առաջացնում ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև Ռուսաստանում, որտեղ Ստալինգրադի ճակատամարտի հիշողությունը մնում է ազգային պատմության սրբազան մաս։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
