Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … ԳԱԶ-66 ավտոմեքենա

ԳԱԶ-66... ​​նույն «վաթսունվեց»–ը, որը լսվում էր մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա, ամենագնաց մեքենա, որի համար անանցելիությունը հարց չէ:

ԳԱԶ-66-ը խորհրդային և ռուսական միջին տոննաժային բեռնատար է՝ բարձրացված տերմինալ երթևեկության ունակությամբ, 4×4 անիվների դասավորությամբ, 2.0 տոննա բեռնատարողությամբ և խցիկի վրա տեղադրված շարժիչով։ Այն ԳԱԶ բեռնատարների երրորդ (ԳԱԶ-ԱԱԱ-ից և ԳԱԶ-63-ից հետո) սերունդն է ավելացված անցումային կարողություններով և մշակվել ու արտադրվել է Գորկու ավտոմոբիլային գործարանում 1964-ից 1999 թվականներին։ Ընդհանուր առմամբ արտադրվել է դրանց 965,941 օրինակ։ Գլխավոր կոնստրուկտորն է Ա.Դ.Պրոսվիրնինը:

ԳԱԶ-66-ը պարզապես անցնում է ձյան, ցեխի, անտառի և կյանքի միջով։ Այնտեղ, որտեղ մյուսները հանձնվում են, նա սկսում է աշխատել։ Բոլորն են ճանաչում նրան՝ զինվորներ, երկրաբաններ, անտառապահներ, շինարարներ։ Ամեն ոք, ով երբևէ երթևեկել է այդ բեռնատարով գյուղական ճանապարհներով կամ գիշերել բեռնատարի հետևի մասում ցրտին, կհասկանա։ Տաք ջեռուցման համակարգ, պարզ վահանակ, շարժիչի բզզոց, և դուք ճանապարհին եք, և կարծես ուրիշ ոչինչ պետք չէ։

Իսկ թվերի մասին ի՞նչ կասեք։ Այն կշռում է գրեթե 3.5 տոննա և տեղափոխում է մինչև 2 տոննա բեռ։ Կոպոտի տակ տեղադրված է 4.25 լիտրանոց բենզինային V8 շարժիչ՝ 115 ձիաուժ հզորությամբ։ Արագացումը մինչև 95 կմ/ժ, բայց հազվադեպ է որևէ մեկը հասնում դրան՝ դա նրա ուժեղ կողմը չէ։ Լիաքարշակ, բլոկիրովկա, գետնից 315 մմ բարձրություն՝ իսկական տանկ անիվների վրա։ Լայն անվադողեր՝ անմիջականորեն փչելու հնարավորությամբ։ Սրահը շարժիչի վրա է թափքն ավելի կարճ դարձնելու և լայնատարած վարման հնարավորությունները բարելավելու համար։

ԳԱԶ-66-ը չի կարող պարծենալ իր հարմարավետությամբ, բայց նրանից չեն բողոքել դրա համար։ Նրան չեն սիրել իր շքեղության համար, բայց հարգել են իր աշխատանքի համար։ Եվ եթե ԳԱԶ-66-ը խրվել է, ապա դա նշանակում է, որ այլևս ճանապարհ չկա, կա միայն մինչև գոտկատեղը հասնող ճահիճ։

ԳԱԶ-66-ի առաջին նախատիպերը ստեղծվել են դեռ 1957 թվականին, սակայն անհրաժեշտ հզորության սերիական շարժիչի բացակայության պատճառով արտադրությունը սկսվել է միայն 1964 թվականի հուլիսին։ 1958-1962 թվականներին 1.2 տոննա քաշով ԳԱԶ-62 բեռնատար է արտադրվել փոքր քանակությամբ՝ ԳԱԶ-69-ից փոխառված խցիկով, հետո արտադրվել է ԳԱԶ-66-ը։ 1967 թվականի հուլիսին բոլոր արտադրվող բեռնատարների առջևի խցիկի կառուցվածքը փոխվել է (առանց հորիզոնական ճեղքերի): 1968 թվականին բոլոր բեռնատարները ստացել են անվադողերի փչման կենտրոնացված կարգավորման համակարգ: 1966 թվականին մեքենան արժանացել է ոսկե մեդալի Մոսկվայում կայացած «Ժամանակակից գյուղատնտեսական մեքենաներ» ցուցահանդեսում, իսկ 1967 թվականին ոսկե մեդալի Լայպցիգի միջազգային գյուղատնտեսական մեքենաների ցուցահանդեսում։ Իսկ 1969 թվականի ապրիլին ԳԱԶ-66-ը առաջին խորհրդային մեքենան էր, որը ստացել էր Պետական ​​որակի նշանը։

ԳԱԶ-66-ը ծառայության է մտել ԽՍՀՄ զինված ուժերում և օգտագործվել է ազգային տնտեսությունում։ Բացի դա այն արտահանվել է սոցիալիստական ​​​​ճամբարի բոլոր երկրներ: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ԳԱԶ-66-ների մեծ քանակություն սկսել է օգտագործվել Ռուսաստանի զինված ուժերում, հիմնականում՝ օդադեսանտային զորքերում և սահմանապահ զորքերում։

1995 թվականին դադարեցվել է ԳԱԶ-66-ի զանգվածային արտադրությունը։ Նրա փոխարեն Գորկու ավտոմոբիլային գործարանը սկսել է ԳԱԶ-3308 «Սադկո» մոդելի արտադրությանը։ Վերջին ԳԱԶ-66–ը հոսքային գծից դուրս է եկել 1999 թվականի հուլիսի 1-ին։

Ներկայումս այդպիսի մեքենաներ այլևս չեն արտադրում։ Չնայած հիմա էլ ինչ-որ տեղ տայգայում կամ Ուրալից այն կողմ, անգամ Հայաստանի անտառային տարածքներում դեռ ապրում է ԳԱԶ-66-ը՝ փքվելով, մռնչալով, քարշ տալով բեռները։ ԳԱԶ-66-ը պարզապես տրանսպորտային միջոց չի եղել։ Այն հիշողություն է։ Այն ժամանակների ոգին է։

Կ. Խաչիկյան