Ինչու է Երուսաղեմի հայ համայնքը «հալվում»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջին տարիներին Երուսաղեմի հայ համայնքը կրճատվում է ռազմական գործողությունների պատճառով։ Նման կարծիք է Sputnik Armenia-ին տված հարցազրույցում հայտնել է Երուսաղեմի Հին քաղաքի հայկական թաղամասի Սուրբ Հրեշտակապետաց վանքի վանահայր, վարդապետ Ղևոնդ Հովհաննիսյանը, գրում է dzen.ru–ն։ «1948 թվականի պատերազմից հետո մեծ արտահոսք է եղել։ Մինչ այդ Երուսաղեմում 30-40 հազար հայ կար։ Արտագաղթի մեկ այլ ալիք գրանցվել է 1967 թվականից հետո (Վեցօրյա պատերազմը մի կողմից՝ Իսրայելի, մյուս կողմից՝ Եգիպտոսի, Սիրիայի, Հորդանանի և Իրաքի միջև) և այժմ այդ արտահոսքը դեռևս շարունակվում է», - ասել է նա։
Համայնքի կրճատման մեկ այլ նշանակալի գործոն, նրա կարծիքով, այն է, որ հայի համար շատ դժվար է, եթե ոչ անհնար, հաստատվել Իսրայելում զբաղեցնելով բարձր պաշտոններ տարբեր ոլորտներում, զբաղվելով խոշոր բիզնեսով և այլն: «Այստեղի հայերը հիմնականում վարում են փոքր հուշանվերների խանութներ կամ ոսկերչական խանութներ: Մենք ունենք նաև բժիշկներ, փաստաբաններ, ուսուցիչներ: Սակայն նրանք շատ չեն», - ասում է վարդապետը:
Անդրադառնալով վերջին տարիներին հայ համայնքում առաջացած խնդիրներին, Ղևոնդ վարդապետը նշել է, որ «Կովերուն Պարտեզի» դեպքում համայնքը կոնֆլիկտ չունի պետության հետ, դա վարձակալի հետ է, մասնավորապես գործարար Դանիել Ռուբինշտեյնի հետ: Հիշենք, որ սկանդալը բռնկվեց մի քանի տարի առաջ, երբ Հայ Առաքելական Եկեղեցու Երուսաղեմի պատրիարքարանի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Նուրհան Մանուկյանը պայմանագիր ստորագրեց 99 տարով վարձակալության տալու մասին Հայկական թաղամասի հարավ-արևմուտքում գտնվող «Կովերուն Պարտեզ» անունով հայտնի տարածքը՝ յոթաստղանի հյուրանոց կառուցելու համար:
Ըստ վարդապետ Ղևոնդի, այս դեպքում գործընթացը դանդաղել է ռազմական գործողությունների պատճառով։
Մեկ այլ հակամարտություն կապված է պետական հարկի հետ, որը Երուսաղեմի քաղաքային իշխանությունները մտադիր են գանձել Հայ պատրիարքարանից։ Այս թեմային անդրադառնալով՝ հոգևորականը պարզաբանում է, որ նրանք ցանկանում են հարկը գանձել ոչ թե վանական համալիրներից, այլ այն կառույցներից, որոնցից պատրիարքարանը շահույթ է ստանում։ «Այստեղ բոլոր քրիստոնյաները միլիոնավոր դոլարների հարկային պարտքեր ունեն», - ասել է նա։
Հստակեցնենք, որ Երուսաղեմի ղեկավարությունը սպառնում է բռնագրավել Հայ պատրիարքարանի ունեցվածքը պնդելով, որ եկեղեցական կառույցը 1994 թվականից ի վեր չի վճարել իր տարածքի վարձակալության հարկը։ Սակայն պատրիարքարանը և տեղի հայերն այս պահանջները համարում են անհիմն և անարդար՝ արդեն դատական հայց ներկայացնելով գույքի բռնագրավումը կանխելու համար։ Փաստն այն է, որ պարտքի զգալի մասը կապված է անշարժ գույքի հետ, որն իրականում վարձակալության է տրված հենց Երուսաղեմի քաղաքապետարանին։ Երուսաղեմի հայ համայնքը ներկայացնող միջազգային իրավական խմբի անդամ Արման Թաթոյանի խոսքով քաղաքապետարանի պահանջներն անհիմն են, քանի որ Երուսաղեմի քրիստոնեական եկեղեցիներն ազատված են հարկերից Օսմանյան կայսրության ժամանակներից։ Երուսաղեմում հայկական ներկայության կարևորության հարցով։
Ղևոնդ վարդապետը ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ 1700 տարի շարունակ Սուրբ Երկրում գտնվող Հայ եկեղեցին եղել է հայոց պետականության խորհրդանիշ։ «Մեր եկեղեցին այստեղ տեսել է բյուզանդական, հռոմեական, պարսկական, արաբական, սելջուկյան, թաթարական, մոնղոլական, օսմանյան, անգլիական և հրեական տիրապետությունը և կարողացել է պահպանել իր հայկական ինքնությունը», - ասում է նա։
7-րդ դարում հայ համայնքն ուներ 80 վանք, այսօր հազիվ 20-ը։ Համայնքում կա մոտ 20 հոգևորական և մոտ 30 ուսանող՝ ճեմարանում, բայց այդ փոքր համայնքը պայքարում է Սուրբ Երկրում իր ներկայության և ինքնության պաշտպանության համար։
«Երբեմն մեզ հարցնում են, թե ինչու ենք մենք այդքան շատ ծառայություններ և պատարագներ անցկացնում։ Այդ ամենն անհրաժեշտ է, որպեսզի կարողանանք «մրցակցել» կաթոլիկների և ուղղափառների հետ։ Այո, մենք պետք է արթնանաք առավոտյան ժամը երեքին և պատարագ մատուցեք Սուրբ Գերեզմանի մոտ։ Դա մեր ներկայությունը պահպանելու միակ միջոցն է», - նշել է քահանան։ Նա ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ համաշխարհային տերությունների կողմից այս հողի համար միշտ էլ կատաղի պայքար է եղել։ Նրանք բոլորը ցանկանում էին այստեղ ունենալ իրենց սեփականությունը. «Ի դեպ, 1853 թվականի Ղրիմի պատերազմի պատճառը Բեթղեհեմի բանալու շուրջ վեճն էր։ Այդ բոլոր վեճերն ու անհամաձայնությունները, ի վերջո, հանգեցրին պատերազմի։ Օտարերկրացիները, մտնելով Սուրբ Հարության եկեղեցի և այնտեղ տեսնելով հայերեն տառեր, հաճախ զարմանում են և հարցնում, թե ի՞նչ կապ ունենք մենք դրա հետ։ Ինչպես թե ի՞նչ կապ, պատասխանում եմ ես։»։ Հայկական թաղամասը, որտեղ գտնվում են պատրիարքարանի շենքերը, զբաղեցնում է Երուսաղեմի Հին քաղաքի զգալի մասը։ Դրանց թվում են Սուրբ Հակոբոսի վանքը, եկեղեցական շենքերը, թարգմանիչների դպրոցը և հայկական տպարանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
