Westinghouse–ը միջուկային վառելիք ունի Հայաստանի համար. ամերիկացիները կհեռացնե՞ն «Ռոսատոմ»–ին
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ամերիկյան Westinghouse ընկերության պատվիրակությունն է այցելել Հայաստան։ Նույն օրը ամերիկացի դեսպանը հանդիպել է կառավարության փոխվարչապետի հետ։ Երկու կողմերն էլ չեն խորացել մանրամասների մեջ, բայց ցանցերում սկսել են քննարկել, որ ամերիկացիները գուցե արդեն որոշակի աշխատանքներ են կատարում Հայաստանի համար նոր ռեակտորների հարցում։ Սակայն դա երկար գործընթաց է, և այցը, ամենայն հավանականությամբ, վերաբերում էր բոլորովին այլ բանի` այն վառելիքին, որը Westinghouse-ը կարող էր մատակարարել Հայկական ԱԷԿ-ին «Ռոսատոմ»–ի փոխարեն, գրում է EAdaily.com–ը:
«Դեսպան Քուինը հանդիպել է Westinghouse–ի հետ քննարկելու Հայաստանի ատոմային էներգետիկան: Ամերիկյան ընկերություններն ունեն խորը գիտելիքներ և նորարարական տեխնոլոգիաներ, որոնք օգուտ կբերեն և՛ Հայաստանին, և՛ Միացյալ Նահանգներին», - ասվել է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան հաղորդագրության մեջ:
Միաժամանակ ՀՀ կառավարության մամուլի ծառայությունը հայտնել է ԱՄՆ դեսպանի և փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի հանդիպման մասին։ «Հանդիպման ընթացքում զրուցակիցները քննարկել են Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև երկկողմ հարաբերությունների օրակարգային հարցերը, ինչպես նաև համագործակցության ընդլայնման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվել տարածաշրջանային իրադարձություններին, մասնավորապես մտքերի փոխանակում է տեղի ունեցել տարածաշրջանում կայունության և խաղաղություն հաստատելու հայկական կողմի ջանքերի վերաբերյալ։ Այդ համատեքստում փոխվարչապետը ընդգծել է «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության նշանակությունը», —հայտարարել են հայկական կառավարությունից:
Կողմերից ոչ մեկը այլ մանրամասներ չի հայտնել, մինչդեռ ամերիկյան ընկերության ներկայացուցիչների այցը հետաքրքրություն է առաջացնում։ Հայաստանի իշխանությունները նախատեսում են նոր ռեակտորներ կառուցել, և հայտնի է, որ հայտեր են ներկայացրել ընկերություններ մի քանի երկրներից, այդ թվում Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից։ «Շարունակում ենք ուսումնասիրել նոր ատոմակայանի կառուցման առաջարկները: Խոսքը տարբեր առաջարկների մասին է, այս պահին չեմ ցանկանում նշել երկրների ցանկը, քանի որ որոշումը դեռ կայացված չէ»,- փետրվարին կառավարության նիստում ասել էր ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը։ Դրանից առաջ էլ Հայաստանի կառավարությունը ստեղծել էր ձեռնարկություն, որը կզբաղվի նոր ատոմակայանով։ «Կառավարությունը ստեղծել է փակ բաժնետիրական ընկերություն, որը կզբաղվի ԱԷԿ-ի նոր մոդելի առաջարկով, այնուհետև տեխնիկական բնութագրերի մշակմամբ և վերահսկողությամբ։ Հետագայում օբյեկտը կփոխանցվի օպերատորներին։ Առաջիկայում կհաստատվի հաստիքացուցակը»,- ասել էր Դավիթ Խուդաթյանը։ Երկրի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն էլ հայտարարել է փոքր մոդուլային ատոմակայան կառուցելու ռազմավարական որոշման մասին։ Դրանք ամբողջ աշխարհում ակտիվորեն գովազդվում են ամերիկյան ընկերությունների, այդ թվում Westinghouse–ի կողմից։
Հենց այդ ընկերության ներկայացուցիչների Հայաստան այցի մասին տեղեկատվության բացակայության պատճառով էլ սոցիալական ցանցերում շահարկումներ են սկսվել։
«Կապալառուն Հայաստանում չէր հայտնվի ԱՄՆ կառավարության համապատասխան ստորաբաժանման՝ Միջուկային կարգավորող հանձնաժողովի թույլտվությունից առաջ: Այդպիսին են ամերիկյան իրողությունները: Իսկ թույլտվությունն իր հերթին անհնար է առանց Հայաստանի իշխանությունների պաշտոնական հաստատման»,- գրել է, օրինակ, «Ընկեր գեներալ» հեռագրային ալիքը:
«ԱտոմԻնֆօ–Կենտրոն»-ի տնօրեն Ալեքսանդր Ուվարովը նշել է, որ Westinghouse-ը հաճախորդներին ակտիվորեն առաջարկում է AP300 ռեակտորների նախագիծը՝ հիմնված AP1000 ռեակտորի տեխնոլոգիայի վրա։ «Կա երկու խնդիր: AP1000 ռեակտորներն իրենց լավ են դրսևորում, բայց Չինաստանում: Իսկ ահա ինքնուրույն, ամերիկացի միջուկային գիտնականները մեծ դժվարությամբ կարողացան երկու ռեակտոր գործարկել, և դա նրանց վրա թանկ արժեցավ: Այսպիսով, առանց չինացիների, Westinghouse-ի համար դժվար կլինի: Բացի այդ, AP300 նախագիծը մնում է թղթային փուլում, այն չի ստեղծվել և անգամ չի սերտիֆիկացվել նույնիսկ ԱՄՆ-ում», —նշել է փորձագետը:
Ավելին, Հայաստանում ամերիկյան ռեակտորների վերաբերյալ բոլոր կոնկրետ քննարկումները հնարավոր կդառնան միայն այն բանից հետո, երբ երկու երկրները կստորագրեն խաղաղ ատոմ համագործակցության մասին միջկառավարական «123» համաձայնագիրը։ Դրա համար Երևանը հայտ է ներկայացրել, որը հաստատել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը նշելով, որ առայժմ փաստաթուղթը քննարկման փուլում է։ Այս իրավիճակում ամերիկյան ընկերության այցի նպատակը կարող էր լինել բոլորովին այլ, բայց ոչ պակաս, ակնհայտորեն, տհաճ «Ռոսատոմ»–ի համար։ Westinghouse–ը կարող է գործնական շահագրգռվածություն ունենալ Հայկական ԱԷԿ-ի VVER-440 ռեակտորով գործող էներգաբլոկի նկատմամբ։ «Նրանք վերակենդանացրին VVER-440-ի համար վառելիքի արտադրության գիծը, բայց շատ հաճախորդներ չկան՝ երկու ագրեգատ Ուկրաինայում և մի շարք ագրեգատներ Արևելյան Եվրոպայում, որտեղ ֆրանսիական Framatome-ն է ակտիվորեն մրցում Westinghouse-ի հետ: Իհարկե, Westinghouse-ը վառելիքի իր ծառայությունները կառաջարկի Հայկական ԱԷԿ-ին, մանավանդ որ այդ ընկերությունն ունի վառելիքի կայացած բիզնես»,- ասել է Ալեքսանդր Ուվարովը։
Այցի վառելանյութային վարկածը հիմնավորում է այն փաստը, որ, դատելով ամերիկյան դեսպանատան հրապարակած լուսանկարից, ամերիկյան ընկերության պատվիրակությունը գլխավորում է Տարիկ Չոհոն։ Նա Westinghouse-ի նախագահներից է և գլխավորում է միջուկային վառելիքի բաժինը։ Հենց նրա օրոք Westinghouse-ը վերականգնեց VVER-440 ռեակտորների համար այլընտրանքային վառելիքի արտադրությունը։ Բացի դա Տարիկ Չոհոն է 2022 թվականին կնքել ֆիննական Loviisa, չեխական Dukovany և սլովակական Bohunice և Mochovce ատոմակայանների վառելիքի մատակարարման պայմանագրերը։
Այսօր ընկերությունը ղեկավարում է խորհրդային-ռուսական VVER-440 և VVER-1000 ռեակտորները այլընտրանքային վառելիքի (APIS) փոխակերպելու ծրագիրը, որը մասամբ ֆինանսավորվում է Եվրամիության կողմից: «APIS նախագիծը լիովին համահունչ է մատակարարների և կայանների միջև ԵՄ-ի կողմից խրախուսվող համագործակցությանը, որը ուղղված է փոխհատուցելու VVER վառելիքի մատակարարումների վրա բացասական ազդեցությունը և սահմանափակելու կախվածությունը ներկայիս մատակարարներից: Որոշ երկրներ արդեն սկսել են դիվերսիֆիկացման այդ ճանապարհը ցույց տալով, որ այլընտրանքներ հնարավոր են VVER շուկայում», - ասել էր Թարիկ Չոհոն Ուկրաինային VVER-ի վառելիքի մատակարարման մասին պայմանագրի ստորագրման ժամանակ: Հայկական ԱԷԿ-ի միակ գործող էներգաբլոկը՝ 448 ՄՎտ հզորությամբ, գործում է «Ռոսատոմ» ընկերության VVER-440 ռեակտորի թրթռումակայուն վառելիքով։ Հայտնի է, որ վառելիքի մատակարարման պայմանագրային փաստաթղթերը ստորագրվել են 2022 թվականին, իսկ ռուսական ընկերության առևտրի և միջազգային բիզնեսի գծով ավագ փոխնախագահ Օլեգ Գրիգորիևը հայտարարել է, որ կայանը վառելիքով կշարունակի մատակարարվել մինչև ներկայիս ռեակտորի շահագործման ժամկետի ավարտը, այն է մինչև 2026 թվականը: Արդյո՞ք կերկարացվի այդ պայմանագիրը ևս 10 տարով, անհայտ է: EAdaily.com–ը կապ է հաստատել Ռոսատոմի հետ մեկնաբանություն ստանալու համար, սակայն հրապարակման պահին պատասխան չի ստացվել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
