Կարծիք. Ո՞ւմ է պետք Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև նոր պատերազմը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Մարտի 16-ից 18-ը Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը մեղադրել է հայկական զինուժին ադրբեջանական դիրքերը յոթ անգամ գնդակոծելու մեջ։ Պաշտոնական Բաքվի մեղադրանքների նման անսպասելի հաճախականությունը հարևան երկրի հասցեին, որի ղեկավարությունը մտադիր է զիջումների միջոցով հասնել խաղաղության, որոշակի մտորումների տեղիք է տալիս, գրում է Eadaily.com–ը։
Եվ առաջինը, որից պետք է սկսել, պատասխանն է այն հարցին, թե ո՞ր երրորդ երկիրն է շահագրգռված երկու անդրկովկասյան պետությունների միջև նոր պատերազմով։ Եթե հաշվի առնենք աշխարհագրական գործոնը և Իրանի հարևանությունը Հայաստանին և Ադրբեջանին, ապա առաջին երկիրը, որի մասին պետք է մտածել` Իսրայելն է։ Սակայն, պարադոքսալ կերպով, չնայած պաշտոնական Բաքվի և Իսրայելի սերտ կապերին և այն փաստին, որ վերջերս պաշտոնական այցով հրեական պետությունում էր Ադրբեջանի էկոնոմիկայի նախարար Միքայել Ջաբբարովը, հազիվ թե Թել Ավիվը կանգնած լինի Երևանի և Բաքվի միջև սրացման հետևում:
Անդրկովկասում իրավիճակի սրման հետևում, ամենայն հավանականությամբ, կանգնած է այն երկիրը, որին Ռուսաստանի Արտաքին հետախուզական ծառայությունը անվանել է գլոբալ հակամարտության գլխավոր «սադրիչը»՝ Մեծ Բրիտանիան։ Հարկ է հիշեցնել, որ այս ամսվա սկզբին բրիտանա-իրանական հարաբերությունների վատթարացում է նկատվել, որը համընկել է Իգդիր-Նախչըվան գազամուղի բացման հետ, որը թույլ է տալիս Նախչըվանի Ինքնավար Հանրապետությանը նվազեցնել իր կախվածությունը Իրանից: Բացի այդ, մարտի 14-ին Բաքվում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատունը սոցցանցում հայտնել է. «Մենք ուրախ ենք հայտարարել փոխհրամանատար Գևին Թարբարդի՝ որպես բրիտանական առաջին պաշտպանական կցորդի, Ադրբեջան ժամանման մասին։ Այս պատմական քայլն արտացոլում է Միացյալ Թագավորության և Ադրբեջանի միջև ամրապնդվող գործընկերությունը և կնպաստի պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում համագործակցության զարգացմանը»:
Եվ բրիտանացի առաջին ռազմական կցորդի Բաքու ժամանելուց ընդամենը երկու օր անց Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը սկսեց Հայաստանին մեղադրել Ադրբեջանի տարածքը գնդակոծելու մեջ։
Հատկանշական է նաև մարտի 14-ին Միացյալ Թագավորության Եվրոպայի, Հյուսիսային Ամերիկայի և անդրծովյան տարածքների հարցերով նախարար Սթիվեն Դաութիի գրառումը սոցցանցում. «Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ բանակցությունների ավարտը պատմական պահ է, որը վերջ կդնի տասնամյակների հակամարտություններին։ Երկարատև խաղաղության ցանկությունը պարզ է, երկու կողմերին էլ կոչ եմ անում ստորագրել համաձայնագիրը որքան հնարավոր է շուտ՝ դրա իրականացումն ապահովելու համար»:
Սակայն, չգիտես ինչու, խաղաղության փոխարեն Բաքվից սկսեցին մեղադրանքներ հնչել Հայաստանի հասցեին... Կասկածելի է նաև այն, որ մինչ այդ մեղադրանքների շարքը՝ մարտի 14-ին, Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովն ընդունել էր թուրքական «Բայկար» ընկերության գլխավոր տնօրեն Հալուք Բայրաքթարին, ում հետ քննարկել է Ադրբեջանի և Թուրքիայի ռազմատեխնիկական համագործակցությունը։ Միաժամանակ Բայրաքթարը Հասանովից ստացել էր «Ռազմական համագործակցության ոլորտում վաստակի համար» մեդալ։
Բայց սա դեռ ամենը չէ: Թուրքիայի տրանսպորտի նախարար Աբդուլքադիր Ուրալօղլուն մարտի 15-ին, ելույթ ունենալով Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանում, հայտարարել էր առաջիկա ամիսներին Զանգեզուրի միջանցքի 224 կիլոմետրանոց հատվածի աշխատանքների մեկնարկի մասին։ Նրա խոսքով, Ադրբեջանը նույնպես աշխատում է միջանցքի իր հատվածում։ Ի վերջո, մարտի 17-ին Էրդողանի «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության խոսնակ Օմեր Չելիքը կոչ է արել վերացնել Լեռնային Ղարաբաղի հարցով ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և փոփոխություններ կատարել Հայաստանի Սահմանադրության մեջ: Ապացույցներ կան բրիտանա-թուրքական դաշինքի համակարգված գործողությունների մասին, որոնք ձգտում են շրջափակել Իրանը:
Իսկ ի՞նչ է անում Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը: Բաքվի կոշտ հռետորաբանության նախօրեին՝ մարտի 14-ին, Հայաստանի արտգործնախարարության գլխավոր քարտուղար Դավիթ Կարապետյանը բրիտանական հողի վրա հանդիպում է Միացյալ Թագավորության արտաքին գործերի, համագործակցության և զարգացման գրասենյակի մշտական քարտուղար Օլիվեր Ռոբինսի հետ։ Բացի երկկողմ հարաբերություններից, նրանք քննարկել են նաև տարածաշրջանում կայունությունն ու անվտանգությունը։ Նույն օրը Կարապետյանը հանդիպում է ունեցել բրիտանական փորձագիտական հանրության ներկայացուցիչների հետ։ Տարօրինակ չի՞ թվում այն, որ Փաշինյանի կողմնակիցները Մառախլապատ Ալբիոնի հետ կապվում են գրեթե Ադրբեջանի հետ միաժամանակ։
Երևանի և Բաքվի գործողությունների սինխրոնիզացիան պատահականություն չէ, այլ իրականություն, քանի որ Մեծ Բրիտանիան է, որ միաժամանակ աշխատում է և՛ Փաշինյանի կողմնակիցների, և՛ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Փաստացի, Երևանի և Բաքվի համաժամանակյա աշխատանքը հնարավորություն տվեց մեծապես զրոյացնել 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի եռակողմ հայտարարությունը, որը պարունակում է դրույթ Ռուսաստանի ԱԴԾ–ի կողմից հաղորդակցություն ուղիների վերահսկողության մասին։
Ներկայումս Փաշինյանին հաջողվել է հասնել ռուս սահմանապահների դուրսբերմանը «Զվարթնոց» օդանավակայանից և հայ-իրանական սահմանից։ Ավելին, այս տարվա փետրվարի 28-ին Փաշինյանը հայտարարել է հայ-թուրքական սահմանին տեղակայված Մարգարայի անցակետից ռուս սահմանապահների դուրսբերման մասին։ Այսինքն բրիտանա-թուրքական դաշինքը և Փաշինյանի կողմնակիցները պայմանավորվել են Զանգեզուրի միջանցքի բացման բոլոր նախադրյալների շուրջ, քանի որ ռուսական օգնությունից զրկված Հայաստանը չի կարող խանգարել Բաքվի, Անկարայի և Լոնդոնի ծրագրերին։ Բացի այդ, անհնար է զեղչել Ֆրանսիային, որի նախագահը, ուրան ստանալու և Ռուսաստանին Կենտրոնական Ասիայից դուրս մղելու համար, սկսել է ուզբեկերեն խոսել։ Եվ քանի որ ուզբեկական ուրանը Ֆրանսիա կարող է հասնել միայն Ադրբեջանի տարածքով, Հինգերորդ Հանրապետությունը դժվար թե իրական քայլեր ձեռնարկի Զանգեզուրի միջանցքի բացումը կանխելու համար, հատկապես որ, ըստ Թուրքիայի էներգետիկայի նախարար Ալփարսլան Բայրաքթարի, Եվրոպան հետաքրքրված է Զանգեզուրի միջանցքով։
Չի կարելի անտեսել նաև այն փաստը, որ Ադրբեջանը խստացրել է իր հռետորաբանությունը հենց այն պահին, երբ Հայաստանում Ռոբերտ Քոչարյանի ասուլիսից հետո սկսեց փլուզվել ղարաբաղյան միասնական կլանի՝ որպես Փաշինյանի հակառակորդի, միֆը։ Ադրբեջանական քարոզչությունը մեծապես հիմնված էր նաև Ռոբերտ Քոչարյանի 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» ժամանակ իշխանությունը Մեծ Բրիտանիայի շահերից ելնելով Փաշինյանին փոխանցած Սերժ Սարգսյանի հետ Ռոբերտ Քոչարյանի մտերմության և միասնության միֆի վրա։
Այս բացահայտումը չափազանց անբարենպաստ է ոչ միայն Վատիկանում Հայաստանի նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանի, Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության, այլ նաև արտաքին խաղացողների համար։ Որպեսի թույլ չտրվի Հայաստանի բնակչությանը գիտակցել, որ Փաշինյանի կողմնակիցների աղետալի քաղաքականությունը Սարգսյանի և նրա ՀՀԿ-ի կուրսի շարունակությունն է, Ադրբեջանը՝ Մեծ Բրիտանիայի և Թուրքիայի աջակցությամբ, խստացնում է իր հռետորաբանությունը և պատրվակ ստեղծում ռազմական գործողություններ սկսելու համար, որի վերջնական նպատակը պետք է լինի Իրանի հյուսիս-արևմուտքի շրջափակումը։ Նման մի բան եղել է նաև նախկինում, երբ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-20-ը Երևանի ավագանու ընտրություններում Փաշինյանի կողմնակիցների ոչ համոզիչ հաղթանակից հետո Ադրբեջանը ռազմական գործողություն իրականացրեց Ղարաբաղում։ Եվ քանի որ Փաշինյանի իշխանության պահպանումը երաշխավորում է Զանգեզուրի միջանցքի բացումը, Բաքուն, Անկարան, Լոնդոնը և Փարիզը կարող են օգնել Փաշինյանի կողմնակիցներին դիմանալ կազմակերպելով ռազմական սրացում հայ-ադրբեջանական սահմանին, հատկապես, որ «թավշյա» իշխանությունները նվազեցրել են Հայաստանի զինված ուժերի մարտունակությունը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
