«Խաղաղության պայմանագիրը պատրաստ է. Երևանի և Բաքվի միջև վեճերը շարունակվելո՞ւ են»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Լուրը, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի տեքստը վերջապես համաձայնեցվել է, լուրջ իրադարձություն է։ Սակայն շատերն են կասկածում, որ համաձայնագիրը շուտով կստորագրվի, գրում է dw.com–ը։
Խաղաղության պայմանագիրը բաղկացած է 17 կետից, որոնցից երկուսի շուրջ կողմերը երկար ժամանակ չէին կարողանում համաձայնության գալ։ Դրանցից մեկը վերաբերում էր հայ-ադրբեջանական սահմանից երրորդ ուժերի դուրսբերմանը, որով Բաքուն առաջին հերթին նկատի ունի ԵՄ քաղաքացիական դիտորդական առաքելությունը։ Ադրբեջանական կողմը կտրականապես դեմ է դիտորդների ներկայությանը և նրանց մեղադրում է «հետախուզական գործունեության մեջ»։ Խաղաղության պայմանագրի բանակցությունների ավարտի մասին հայտարարությունից հետո հայ փորձագիտական և քաղաքական շրջանակներում ակտիվորեն քննարկվում է այդ առաքելության ապագան։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մարտի 13-ի ճեպազրույցում չի բացառել ԵՄ դիտորդներին սահմանից դուրս բերելու հնարավորությունը։ Հաջորդ օրը երկրի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն ասել է, որ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումից հետո կգտնվեն «ընդունելի և փոխշահավետ լուծումներ ԵՄ քաղաքացիական առաքելության հետ համագործակցության համար»։
Հարավկովկասյան հակամարտությունների հարցով վերլուծաբան Օլեսյա Վարդանյանը կարծում է, որ առաքելության հարցը արդիական է Բաքվի համար, և Երևանը տեսականորեն կարող է համոզել Բրյուսելին փոխել առաքելության լիազորությունները, «որպեսզի, օրինակ, դիտորդների փոքր խումբը ունենա սահմանափակ գործառույթներ»։ «Այդպես էր հենց սկզբում, երբ Եվրամիությունը դիտորդների փոքր խումբ ուղարկեց Հայաստան, ովքեր մանդատի սահմանափակության պատճառով նույնիսկ մարտական դիրքեր չէին այցելում»,- dw.com-ի հետ զրույցում ասել է Վարդանյանը։
Երկրորդ վիճելի հարցը վերաբերում էր միջազգային դատարաններում, մասնավորապես Հաագայի միջազգային դատարանում, որտեղ Հայաստանն ու Ադրբեջանը երկար ժամանակ մեղադրում են միմյանց ռասայական խտրականության մեջ, հայցերի փոխադարձ հետ կանչմանը։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կարևոր իրադարձություն է անվանել Ադրբեջանի հետ բանակցությունների ավարտը։ Նրա խոսքով, փաստաթուղթը փոխզիջումային է, քանի որ երկու կետով զիջումներ է պարունակում. Ըստ Փաշինյանի խաղաղության համաձայնագրի տեքստում որևէ ձևակերպում չկա Հայաստանում ներկա ԵՄ դիտորդների մասին, սակայն կա դրույթ երրորդ երկրների ուժեր չտեղակայելու մասին։ «Դա նշանակում է, որ փաստաթղթի ուժի մեջ մտնելուց հետո և՛ Հայաստանը, և՛ Ադրբեջանը չպետք է երրորդ երկրների ուժեր տեղակայեն սահմանի ողջ երկարությամբ»,- պարզաբանել է նա։ Փաշինյանը նաև ընդգծել է, որ «համաձայնագրի նախագծում չկա դրույթ, որը կվերաբերի միայն Հայաստանին կամ Ադրբեջանին, ամեն ինչ հավասարապես վերաբերում է երկու երկրներին»։
Չնայած համաձայնագրի տեքստի շուրջ պայմանավորվածությանը, դեռ կասկածելի է, որ այն շուտով կստորագրվի։ Երևանը հայտարարել է Բաքվի հետ ստորագրման ժամկետի եւ վայրի շուրջ խորհրդակցություններ սկսելու պատրաստակամության մասին։ Այնուամենայնիվ, որպես խաղաղության ծրագրի մաս, Ադրբեջանը պահանջում է փոփոխություններ կատարել Հայաստանի Սահմանադրության մեջ և բացառել 1990 թվականին ընդունված Անկախության հռչակագրի հղումը Սահմանադրության 1-ին հոդվածից: Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս է խոսել սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտության մասին ընդգծելով դրանց ներքաղաքական նշանակությունը, սակայն դա կտրականապես մերժվում է ընդդիմության կողմից։ Այսպես, «Հայաստան» ամենամեծ ընդդիմադիր խորհրդարանական խմբակցության պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանը կարծում է, որ Ադրբեջանի հետ համաձայնեցված փաստաթուղթը չի լուծում առանցքային խնդիրները: «Որպեսզի այս «թղթի կտորը» ուժի մեջ մտնի, Բաքուն պահանջում է, որ Հայաստանի Սահմանադրությունը փոխվի իր հայեցողությամբ, բայց դա տեղի չի ունենա, Հայաստանում ոչ ոք դա չի ընդունի»,- dw.com-ի հետ զրույցում ասել է Խաչատրյանը։
Բացի դա Հայաստանի Արդարադատության նախարարության ղեկավար Սրբուհի Գալյանը ավելի վաղ հայտարարել էր, որ նոր սահմանադրության տեքստը պետք է պատրաստ լինի մինչև 2026 թվականի ընտրությունները։ Այդ առնչությամբ, APRI Armenia վերլուծական կենտրոնի հայ քաղաքագետ Բենիամին Պողոսյանը չի ակնկալում, որ խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի մինչև 2026 թվականի կեսերը։ Նրա կարծիքով սահմանադրության նախագիծը կհայտնվի միայն 2026 թվականի ամառ-աշնանը։ Պողոսյանը ենթադրում է, որ ընտրություններում իշխանություններն ընտրողներին կներկայացնեն խաղաղության պայմանագրի համաձայնեցված տեքստը և նոր սահմանադրության նախագիծը։ «Իշխանությունները դա կփորձեն ներկայացնել որպես ընտրություն խաղաղության և պատերազմի միջև, այսինքն եթե իրենք ընտրվեն և հետո ընդունվի նոր Սահմանադրությանը, ապա կլինի խաղաղության հնարավորություն, թեև ոչ 100%–ով: Բայց եթե մեկ այլ ուժ հաղթի, ապա պատերազմի հավանականությունը շատ ավելի մեծ կլինի»,- ասել է փորձագետը dw.com-ին տված հարցազրույցում։
Բաքվի մեկ այլ պայմանը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի (Ֆրանսիա, ԱՄՆ, Ռուսաստան) լուծարումն է, որը զբաղվում է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմամբ։ Երևանի դիրքորոշումն այստեղ ճկուն է, Փաշինյանը նախկինում էլ չէր բացառում խմբի լուծարումը, սակայն չէր էլ հստակեցնում՝ համաձայնագրի ստորագրումից առա՞ջ, թե՞ հետո։ Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավար Միրզոյանն էլ նշել է, որ հարաբերությունների կարգավորումից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անհրաժեշտությունը կվերանա։
Հայաստանի ընդդիմադիր դաշինքի «Պատիվ ունեմ» խմբակցության ղեկավար Հայկ Մամիջանյանը կարծում է, որ Բաքվի հավակնությունները Հայաստանի նկատմամբ շատ ավելին են, քան պայմանավորվածությունները և նախապես հայտարարված նախապայմանները։ «Ադրբեջանը կարմիր գծեր չունի, նրա պահանջները չեն ավարտվելու, դրանք շարունակվելու են և շոշափելու են Հայաստանի ավելի ու ավելի կենսական շահերը»,- dw.com-ի հետ զրույցում ամփոփել է Մամիջանյանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
