Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Գրովերի տափողակ

Մեզանից յուրաքանչյուրը կյանքում գոնե մեկ անգամ բախվել է այս փոքրիկ, բայց չափազանց օգտակար դետալին։ Հնարավոր է դուք այն օգտագործել եք հեղյուսային՝ բոլտային, միացումն ամրացնելու համար նույնիսկ չմտածելով, որ նման նպատակի համար հարթ տափողակը բավարար չէ, և այդ կտրվածքով տափողակը՝ շայբան է նախատեսված հատուկ այդ նպատակի համար: Եվ, այո, այն ունի իր սեփական անունը, որի իմացությունը նոր հորիզոններ կբացի շինարարական խանութներում խորհրդատուների հետ շփվելու համար: Պատկերացրեք նրանց շփոթությունը, եթե հարցնեք՝ «Որտե՞ղ են ձեր Գրովերի տափողակները»: Սկզբում նրանք կշփոթվեն, բայց հետո իմանալով ամեն ինչ անպայման հարգանքով կնայեն ձեզ։ 

Հետաքրքիրն այն է, որ այդ տափողակն անվանվել է ի պատիվ մի մարդու, ով իր հետքն է թողել ճարտարագիտության մեջ: Դրա գյուտարարը Ջոն Ուիլյամ Գրովերն է, ինժեներ և շինարար Անգլիայից, ծնված 1836 թվականին։ Մարլբորո քոլեջում և Գերմանիայում սովորելուց հետո նա առանձնահատուկ կարիերա է ունեցել։ Տարիների ընթացքում մասնակցել է Ռոչեսթերում կամրջի կառուցմանը, Էլթվիլ Ամ Ռեյնում երկաթուղու կառուցմանը, ինչպես նաև ուսումնասիրել է երկաթուղային գծերն այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Իսպանիան, Պորտուգալիան և Վենեսուելան։ Վերադառնալով հայրենիք Գրովերն աշխատանքի է ընդունվել գիտության և արվեստի բաժնում, որտեղ արագ դարձել է ճարտարագիտության և դիզայնի բաժնի վարիչ։ Նրա նախագծերից ուշագրավ են կռած երկաթյա կառամատույցը Կլիվեդոնում և տպավորիչ երկաթե կամուրջը Քինգսլենդում՝ 200 ոտնաչափ բացվածքով:

Բացի այդ, Ջոն Ուիլյամ Գրովերը հիշվում է որպես «Աշխատավոր դասակարգի կրթությունը» գրքույկի հեղինակ, որը գրվել է Կրթության խորհրդի կոմիտեի խնդրանքով։ Այդ աշխատանքի համար նա մրցանակ է ստացել, իսկ հնաոճ իրերի նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը միայն հաստատում է, որ ինժեների կյանքը հարուստ ու բարեկեցիկ է եղել։ Ավելի ուշ նա փոխել է իր ուշադրությունը ջրամատակարարման վրա: Նրա ջանքերով այն ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի շատ քաղաքներ են ձեռք բերել ժամանակակից ջրամատակարարման համակարգեր։

Միայն այս բոլոր ձեռքբերումները բավական կլինեին Գրովերի անունը պատմության մեջ թողնելու համար։ Բայց զավեշտն այն է, որ նրա անունն առավելապես հայտնի է տափողակի հորինմամբ, որն օգտագործվում է միացումների հուսալիությունը բարելավելու համար: Այն ստեղծվել է երկաթուղային արդյունաբերությունում նրա աշխատանքի ընթացքում։ Նրա գաղափարն էր օգտագործել այդ տափողակը ռելսերի հեղյուսային միացման ամրությունն ավելացնելու համար: Այդ սկզբունքն այնքան արդյունավետ էր, որ նման տափողակները հիմա էլ  դեռ օգտագործվում են երկաթուղիներում, ինչպես նաև ավտոմոբիլային և գյուղատնտեսական մեքենաների արդյունաբերության մեջ:

Այնուամենայնիվ, չնայած իր բազմակողմանիությանը, Գրովերի տափողակն ունի նաև իր թույլ կողմերը: Ժամանակի ընթացքում դրա կտրվածքով հատվածը թուլանում է այն վերածելով սովորական հարթ տափողակի, քանի որ դրա սկզբնական լարվածությունը նվազում է: Այն կարող է նաև մետաղի վրա հետքեր թողնել: Մյուս թերությունն այն է, որ մեկ անգամ օգտագործելուց հետո Գրովերի տափողակը հաճախ կորցնում է իր հատկությունները և չի կարող կրկին օգտագործվել:

Գրովերի տափողակն աստիճանաբար փոխարինվում է նոր լուծումներով։ Դրանց թվում են պլաստիկ ներդիրներով ինքնափակվող տափողակները, որոնք կլանում են թրթռումները, զսպանակային տափողակները, որոնք ժառանգել են Գրովերի տափողակի գործառնական սկզբունքի մի մասը, ատամնաձև տափողակը, որը ֆիքսում է ամրացման մանեկը՝ գայկան:  Հանրաճանաչ են նաև բեղիկներով տափողակները և նույնիսկ այնպիսի ավանդական մեթոդները, ինչպիսիք են գամելը կամ եռակցումը: Այս լուծումներից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու թերությունները կախված կիրառման ոլորտից: 

Կ. Խաչիկյան