«Հայաստանը կանգնած է ընտրության առաջ՝ Թեհրանի զորքերի մուտք, թե՞ Բրյուսելի «երաշխիքներ»»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Մերձավորարևելյան մեծ ճգնաժամի ցունամիի ալիքները սկսում են հասնել Անդրկովկաս, գրում է svpressa.ru-ն։ Իրանի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Աքբար Ահմադիանն այցելել է Բաքու և Երևան։ Նա բանակցություններ է վարել Ադրբեջանի և Հայաստանի բարձրագույն ղեկավարության հետ։ Այցն ուղղակիորեն կապված էր Մերձավոր Արևելքում և, մասնավորապես, Սիրիայում տեղի ունեցող բուռն իրադարձությունների հետ։ Թեհրանին սկսել է անհանգստացնել Երևանի հասցեին Բաքվի սուր հռետորաբանությունը, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքի իրականացման հեռանկարը, որը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանը կապում է Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ։ Իրանը կասկածում է, որ հայկական Մեղրիի շրջանը կարող է բռնագրավվել հօգուտ Ադրբեջանի, և դա դիտարկում է որպես իր անվտանգության սպառնալիք։ Թեհրանը զգուշանում է նաև Երևանին արևմտյան շեղումից՝ ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունների «սառեցման» և Արևմուտքի հետ ռազմատեխնիկական համագործակցության ընդլայնման ֆոնին։
Իհարկե, Թեհրանը տեսնում և հասկանում է տարածաշրջանում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի բարդ «շախմատային խաղը»։ Բայց նա կասկածում է, որ դա ընդամենը քող է Արևմուտքի ավելի գլոբալ նախագծերի իրականացման համար ոչ միայն Անդրկովկասում, այլ նաև Իրանում։
Միևնույն ժամանակ, Թեհրանն ունի Բաքվի վրա զսպող ազդեցություն գործադրելու ավելի մեծ հնարավորություն, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ Ադրբեջանը Ռուսաստանի հետ միասին հանդիսանում է Հյուսիս-Հարավ գլոբալ աշխարհատնտեսական նախագծի մասնակից և շահագրգռված է Կովկասում աշխարհաքաղաքական կայունությամբ։ Բացի այդ, Բաքուն հանդես է գալիս տարածաշրջանային պետությունների կողմից տարածաշրջանային խնդիրների լուծման օգտին և աջակցում է 3+3 ձևաչափին (Ռուսաստան, Իրան, Թուրքիա, Ադրբեջան, Հայաստան և Վրաստան) վիճելի հարցերի լուծման համար: Այստեղ Թեհրանի ու Բաքվի շահերը համընկնում են, քանի որ դա ամրապնդում է նրանց երկրների ռազմավարական խորությունը։
Հայաստանն այլ հարց է։ Այսպիսով, ըստ Caliber. Az-ի ստացած բացառիկ տեղեկությունների, Ահմադյանը Երևան կատարած այցի ժամանակ առաջարկել է Հայաստանին հրաժարվել սահմանամերձ շրջաններում ԵՄ առաքելությունից, որի լիազորությունները վերջերս երկարաձգվել են ևս երկու տարով։ Հասկանալով, որ Երևանն այս կերպ փորձում է Բրյուսելից «իր անվտանգության երաշխիքները» ստանալ Ահմադյանն առաջարկել է Հայաստանին ռազմական պայմանագիր կնքել իր տարածք իրանական զորքեր մտցնելու հնարավորությամբ։ Դա, ըստ Թեհրանի, չի համարվի «երկրի տարածքում արտաքին ռազմական ուժերի առկայություն և միայն կկայունացնի իրավիճակը»։ Այսպիսով, Հայաստանը հայտնվել է պատրաստի լուծումներով երկու կենտրոնների արանքում, և ստիպված է լինելու իր համար դժվար քայլեր ձեռնարկել։
Իրավիճակից դուրս գալու երկու ելք կա: Առաջինը հաշտություն կնքել Ադրբեջանի հետ, վերականգնել հարաբերությունները Թուրքիայի հետ և դրանով իսկ պաշտպանվել հետագա բացասական զարգացումներից։ Երկրորդը կրճատել ԵՄ առաքելության գործունեությունը, թեև Հայաստանի կառավարությունը հավանություն է տվել Եվրամիությանը հանրապետության միանալու մասին օրենքի նախագծին։
Փաստն այն է, որ այդ առաքելությունը երբեք չի կատարել իր պաշտոնապես հայտարարված գործառույթները, այն է նվազեցնել ռիսկերը և կայունություն հաստատել Հայաստանի և Ադրբեջանի պայմանական սահմանին։ Եղել են կրակոցներ ու կրակահերթեր, սակայն առաքելությունը երբեք չի արձանագրել այդ փաստերը: Խնդիրներ է ստեղծել նաև այն, որ առաքելության աշխատանքում փոփոխությունները Հայաստանի կողմից կատարվել են միակողմանիորեն՝ առանց Ադրբեջանին ծանուցման, նրա հետ քննարկման կամ համաձայնեցման։
ԵՄ առաքելությունը միայն ավելացրել և մեծացրել է ոչ միայն լարվածությունը տարածաշրջանում, այլ նաև Բաքվին և Թեհրանին է մղել որոշակի գործողությունների։ Մերձավոր Արևելքում իրադարձությունների հետ կապված Հայաստանում եվրոպացի դիտորդների աշխատանքի կարգավիճակն ու ձևաչափը սկսել է փոխվել, ինչը հուշում է Սիրիայից հետո Իրանի և Ռուսաստանի դեմ նոր, ավելի խորը և լայն աշխարհաքաղաքական խաղի սկզբի մասին։
Պատահական չէ, որ ՌԴ ԱԳՆ-ն կարծում է, որ Հայաստանում ԵՄ առաքելության լիազորությունները երկարաձգելու ԵՄ որոշումը «ունի հստակ աշխարհաքաղաքական ֆոն և չի նպաստում տարածաշրջանում հարաբերությունների կարգավորմանը»։
Եվրոպան, որը Ֆրանսիայի միջոցով Հայաստանի տարածքով մտնում է Անդրկովկաս, կիրառում է ապացուցված ռազմավարություն, երբ լարվածության կետ է ստեղծվում, իսկ հետո հակամարտությունը տասնամյակներով չի լուծվում։ Այժմ զգացվում է, որ եվրոպացիներն իրենց գործողություններով փորձում են «մեկ կրակոցով երկու թիրախ խոցել». տարածաշրջանը պահել աշխարհաքաղաքական անորոշության մեջ՝ Մերձավոր Արևելքի հետ պոտենցիալ կապով, և հետաձգել Հյուսիս-Հարավ նախագծի իրականացումը, և դրանով իսկ աստիճանաբար Ռուսաստանին դուրս մղել Անդրկովկասի տարածքից։
Դեռ երեկ քչերն էին պատկերացնում Մերձավոր Արևելքի և Անդրկովկասի զարգացումների սերտ կապերը, սակայն այժմ Իրանն առաջինն է, որ շտապում է բեկում մտցնել այդ հարցերում։ Հայաստանն իսկապես ստիպված է լինելու լուրջ պատմական ընտրություն կատարել։ Եվ որքան շուտ նա հասկանա դա, այնքան լավ կլինի իր և մյուսների համար:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
