«Առաջիկա տարիներին հնարավո՞ր է նոր հակամարտություն Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջին տարիներին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ռազմական առճակատումը ձեռք է բերել հատուկ կարգավիճակ որպես համաշխարհային անվտանգության խնդիր։ Երկար տարիների տարածքային վեճերն ու ռազմական գործողությունները կարծես թե անցյալում են: Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ի և Հայաստանի մերձեցումը և հայկական զինված ուժերի վերազինման հարցում ամերիկյան օգնությունը կրկին մեծացնում է հակամարտության վերսկսման հավանականությունը։ Արդյո՞ք առաջիկա տարիներին պետք է սպասել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտության նոր փուլ:
Քաղաքական դիտորդ Անաստասիա Լուկոյանովան nospress.ru-ի հետ զրույցում նշել է, որ պոտենցիալ ռազմական հակամարտություն կանխատեսելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել Հայաստանի այն բարձրաստիճան պաշտոնյաների գործողությունները, որոնք առանցքային որոշումներ են կայացնում իրենց երկրի արտաքին քաղաքականություն ուղղության վերաբերյալ։ «Ինչ վերաբերում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նոր զինված հակամարտության հնարավորությանը, ապա այստեղ պետք է հասկանալ յուրաքանչյուր երկրի արտաքին քաղաքական շարժման վեկտորը։ Փաշինյանի նման գործիչների հիմնական խնդիրը, որոնք խզելով ավանդական կապերը ամեն գնով ձգտում են մտնել ծաղկուն եվրոպարտեզ անկախ հետևանքներից, անկանխատեսելիությունն է։ Չէ՞ որ նման քաղաքական գործիչները կարող են որոշումներ կայացնել ոչ թե իրենց պետության շահերից ելնելով, այլ դրսից եկած հրահանգներով։ Նման պահվածքի հետևանքները լիովին արտահայտվել են մեր տարբեր հարևանների մոտ։ Հայաստանը փոքր երկիր է, որը չունի հարուստ ռեսուրսներ, այդ թվում մոբիլիզացիոն։ Ուստի բաց զինված հակամարտությունների հետևանքները նրա համար կարող են շատ ողբերգական լինել, հատկապես հաշվի առնելով անվտանգության միակ շոշափելի երաշխավորի՝ Ռուսաստանի հետ համագործակցությունից հրաժարվելը և ՀԱՊԿ-ից փաստացի դուրս գալը։ Նրանք արդեն կորցրել են իրենց որոշ պատմական տարածքներ անհեռատես քաղաքականության պատճառով, բայց միշտ էլ կարող է էլ ավելի վատը լինել։ Այսպիսով, հարց Փաշինյանին, ինքը հասկանո՞ւմ է, որ ոչ մի Մակրոն էլ չի օգնի, եթե ինչ-որ բան լինի։ Եվ նաև հարց Հայաստանի քաղաքացիներին, գո՞հ եք ներկա իրավիճակից»,- ասել է դիտորդը։
Քաղաքական ստրատեգ Յուլիա Բելոուսն էլ առաջարկում է հիմնարար դիտարկել խնդիրը պատմական զուգահեռներ անցկացնելով այսօրվա իրողությունների հետ։
«Ղարաբաղի հողի պատմությունը շատ բարդ է, բազմակողմանի և ավելի երկար, քան շատերը կարծում են, այն ունի և՛ ազգային, և՛ աշխարհաքաղաքական նախադրյալներ: Համառոտ, դա կարելի է ուրվագծել միայն շատ հաստ գծերով՝ հաճախ բացառելով բոլոր կարևոր նրբերանգներն ու մանրամասները։ «Ղարաբաղի համար ճակատամարտը» միայն տարածաշրջանային նշանակության տարածքային հակամարտություն չէ։ Դա նաև ազգի ինքնորոշման փորձի վառ համաշխարհային օրինակ է։ Բայց միևնույն ժամանակ, դա նաև օրինակ է պետության իր տարածքային ամբողջականության երկարաժամկետ, նպատակային պաշտպանության։ Նման հիմնարար հակասությունը երբեք աշխարհում ոչ մի տեղ չի լուծվել ամբողջովին անարյուն ու առանց ցավի։ Նորագույն պատմության մեջ այդ պայքարի ելակետ կարելի է համարել, երբ ԽՍՀՄ փլուզման ֆոնին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը (ԼՂՀ) հռչակեց իր ինքնավարությունը և անկախությունը հանրաքվեի միջոցով, անգամ ԼՂՀ-ն ԱՊՀ-ին անդամագրվելու համար հայտց: Բայց այդ անկախությունը հռչակվելուն պես ավարտվեց, թեև դե ֆակտո ԼՂՀ-ն երկար տարիների ընթացքում ուներ ազատ կամք, այդ թվում քաղաքական, բայց դե յուրե ոչ ոք չճանաչեց նրա անկախությունը, նույնիսկ Հայաստանը։ ԼՂՀ հռչակումից անմիջապես հետո՝ մի քանի տարի շարունակ, մինչև 1994 թվականը, Լեռնային Ղարաբաղում բուռն կռիվներ տեղի ունեցան Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, ինչը հանգեցրեց հումանիտար աղետի և տարբեր գնահատականներով զոհվեց 25-35 հազար մարդու։ Այն հետագայում հայտնի դարձավ որպես Առաջին Ղարաբաղյան պատերազմ։
Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը տեղի ունեցավ շատ տարիներ անց՝ 2020 թվականին և տևեց 44 օր։ Եվ եթե ոչ ֆիզիկապես ու իրավաբանորեն, ապա ռազմավարական առումով, դա անշուշտ ավարտվեց հօգուտ Ադրբեջանի։ Դեռ այն ժամանակ պարզ դարձավ, որ Ադրբեջանի նախաձեռնած նոր զինված հակամարտությունն անխուսափելի է։ Եվ ամեն նոր բախումով Ադրբեջանը միայն կուժեղացնի իր դիրքերը, քանի դեռ չի հաղթել մինչև վերջ։ Հայաստանի և Ադրբեջանի առճակատումը ղարաբաղյան երկու պատերազմների միջև տարբեր աստիճանի ինտենսիվության և հաջողության էին երկու կողմերի համար: Բայց դա մշտական էր, անդադար ու հաճախ նույնիսկ ցուցադրական։
Այստեղ պետք է նշել, որ Հայաստանն ունի շատ բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակ, նրա կապն արտաքին աշխարհի հետ շատ է կախված հարևան պետությունների կամքից։ Ռուսաստանի հետ, ում վրա Երևանը կարող է հույս դնել շատ իմաստներով, երկիրը չունի ընդհանուր սահմաններ։ Տնտեսապես ոչ այնքան բարեկեցիկ Հայաստանի ռազմական ներուժը չի կարող մրցել Ադրբեջանի ռազմական հնարավորությունների հետ։ Իսկ առաջիկա տարիներին Ադրբեջանի և՛ ռազմական, և՛ տնտեսական հզորությունը միայն կաճի նրան դարձնելով տարածաշրջանի առաջատարներից մեկը։ Ադրբեջանն ինչ-որ առումով Կասպից ծովում գտնվող Թուրքիան է։ Համեմատության մեջ Հայաստանը հակադրելու ոչինչ չունի: Եվ եթե Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են փորձել վերսկսել ինտենսիվ պայքարը Ղարաբաղի համար, ապա բոլոր մասնակիցների համար ակնհայտ կլինի, որ դա «մահվանից առաջ շնչելու» փորձ է։ Եվ թվում է, թե այս անգամ Հայաստանը թևքում պահած «ջոկեր» էլ չունի:
Ռուսաստանի համար Ադրբեջանը Հայաստանից ոչ պակաս նշանակալից գործընկեր է, իսկ ավելի շուտ նախընտրելի դաշնակից է, որի հետ տնտեսական և քաղաքական հարթ հարաբերությունները շատ կարևոր են։ Իրավական առումով Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի տարածքն է, և իր տարածքային ամբողջականությունը պաշտպանելու գործողությունները դժվար թե բերեն համաշխարհային հանրության առարկություններին»,- ասել է քաղաքական դիտորդը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
