Հայաստանը սառեցրել է իր անդամակցությունը ՀԱՊԿ–ին
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
2024 թվականին Հայաստանը կասեցրել է իր անդամակցությունը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ), իսկ անվտանգության ոլորտում շարունակում է հեռու մնալ Ռուսաստանից։ Առայժմ անհնար է ամբողջությամբ խզել հարաբերությունները, սակայն ակնհայտ է, որ 2025 թվականին հանրապետությունը շարունակելու է շարժվել նույն ուղղությամբ։ Դրան զուգահեռ Երևանը փորձում է դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի հետ, գրում է ng.ru-ն իր 2024 թվականի արդյունքներն ամփոփող հոդվածում։
Փետրվարին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը France24-ին տված հարցազրույցում ասել էր, որ իր երկիրը որոշել է դադարեցնել իր անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին, քանի որ կազմակերպությունը չի կատարում իր պարտավորությունները Երևանի հանդեպ։ Նրա խոսքով, դա հատկապես ակնհայտ է եղել 2021 և 2022 թվականներին։ Այն ժամանակ ադրբեջանական զորքերը, օգտվելով Հայաստանի հետ հաստատված սահմանի բացակայությունից, որոշ գնահատականներով օկուպացրել են մինչև մի քանի հարյուր քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Դրանից հետո Երևանն ընդունել է եվրոպական դիտորդական առաքելություն, որը պարբերաբար շրջում է հայ-ադրբեջանական շփման գծով հուսալով կասեցնել հակամարտության հետագա սրումը։ Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունները կարծում են, որ ԵՄ ներկայացուցիչները բացառապես ապակառուցողական ներդրում ունեն հակամարտության կարգավորման գործում։ Նրանց նույնիսկ կասկածում են լրտեսության մեջ։
Ապրիլին ի հայտ եկավ նոր խզման գիծ: Ռուսաստանը սկսեց դուրս բերել իր խաղաղապահներին Լեռնային Ղարաբաղից: Հայ փախստականների համար դա ցավալի իրադարձություն էր, քանի որ ռուսների դուրս գալու հետ միասին վերացավ հայրենիք վերադառնալու հույսը։ Հատկանշական է այն, որ 2020 թվականի նոյեմբերին ձեռք բերված համաձայնությունը տարածաշրջանում խաղաղապահ առաքելություն էր սահմանում հինգ տարով, բայց ստացվեց այնպես, որ այն դադարեցվեց նախատեսվածից շատ ավելի շուտ։ Ռուս զինվորականները վերջնականապես լքեցին Ադրբեջանի տարածքը հունիսի առաջին կեսին։
Հայաստանի իշխանությունները դրա վրա չկենտրոնացան, սակայն հուլիսի 31-ին ռուս սահմանապահները պաշտոնապես լքեցին նաև Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանը։ Փաշինյանը շնորհակալություն հայտնեց ուժայիններին 32 տարվա ծառայության ընթացքում կատարած աշխատանքի և հայ գործընկերներին փոխանցած փորձի համար։
Բացի այդ, հոկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ 2025 թվականի հունվարի 1-ից ռուս սահմանապահները կլքեն Իրանի հետ սահմանի անցակետը, որն անցնում է Հայաստանի հսկողության տակ։ Նաև հայ զինվորականներն իրենց ռուս գործընկերների հետ համատեղ հերթապահություն են իրականացնելու Իրանի և Թուրքիայի հետ սահմանին։ Հավանաբար, ապագայում Մոսկվայի ներկայությունն այնտեղ անհարկի կդառնա։
Դեկտեմբերին Փաշինյանը հաստատեց Հայաստանի դիրքորոշումը, որը նա հայտարարել էր տարեսկզբին. հանրապետությունն իրեն համարում է ՀԱՊԿ-ից դուրս և չի տեսնում, թե ինչպես կարող է այդ հարցում ինչ-որ բան փոխվել դեպի լավը։ «Թող իրենք որոշեն, թե ինչ են ուզում։ Մենք չենք խառնվում նրանց գործերին և չենք պնդում, չնայած դե յուրե վետոյի իրավունք ունենք»,- ասել էր Փաշինյանը։
Դրան զուգահեռ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի հետ։ Երկու երկրների արտգործնախարարները պարբերաբար բանակցություններ են վարում, սակայն Անկարան պահանջում է, որ Երևանը նախ կարգավորի իր հարաբերությունները Բաքվի հետ։ Բայց չնայած Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունների բազմաթիվ հուսադրող հայտարարություններին, այդ գործընթացը դեռ հեռու է ավարտից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
