«Աշխարհը, որը Ռուսաստանը ստեղծել է «հոգու պարզության պատճառով»»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ի՞նչ ընդհանրություններ ունեն Լեհաստանը, Բալթյան հանրապետությունները, Սերբիան, Բուլղարիան, Ֆինլանդիան, Ուկրաինան, Վրաստանը և Հայաստանը։ Պատասխանը պարզ է, նրանք բոլորն էլ, այս կամ այն չափով, աշխարհի քաղաքական քարտեզի վրա իրենց գոյությամբ պարտական են Ռուսաստանին, մինչդեռ շատ ազգեր, այդ թվում քանակով ավելի շատ, երբեք պետականության չեն հասել, գրում է zvezdaweekly.ru-ը։
Փաստը մնում է փաստ։ Թվարկված երկրներից շատերը Ռուսական կայսրության մաս են կազմել և անկախացել են միայն այն պատճառով, որ ոմանց դա թույլ են տվել բոլշևիկները 1917 թվականից հետո, իսկ մյուսներին, արդեն 1990-ականներին, չափազանց նախանձախնդիր ժողովրդավարականները: Եթե Ռուսական կայսրությունը չմտներ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ, ապա Եռակ դաշինքը կվերացներ Սերբիայի թագավորությունը: Բուլղարիան ընդհանրապես իր պետականությունը ստացել է 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում։ Ինչ վերաբերում է Վրաստանին և Հայաստանին, եթե նրանք չդառնային Ռուսական կայսրության մաս, ապա թուրքերի և պարսիկների ճնշման տակ, ամենայն հավանականությամբ, նրանցից կմնար միայն քաջ ընկերների և ֆիդայինների սխրանքների պատմությունները:
Բայց հանգիստ թողնենք Լեհաստանին ու Բալթյան երկրներին։ Առաջինում ռուսաֆոբիան, սկսած Նապոլեոն Բոնապարտի ժամանակներից, համարվում է լավ վարք, ազատ մտածողության, եվրոպական իդեալներին նվիրվածության և այլ հրաշալի բաների նշան։ Երկրորդում՝ դե, մենք ինքներս ենք մեղավոր։ Թերևս չարժեր հապճեպ «սոցիալիզմի ցուցափեղկ» ստեղծել այդ գավառներից և դրանք բարձրացնել «եվրոպական մակարդակի» ի հաշիվ այլ խորհրդային հանրապետությունների, և առաջին հերթին ՌՍՖՍՀ-ի։ Վրաստանի մասին էլ առայժմ չխոսենք: Կոլեկտիվ Արևմուտքն այդ հանրապետությունում ներկայումս փորձում է ստեղծել փոքր մասշտաբի Մայդան, սակայն կառավարությունը մինչ այժմ արժանապատվորեն է պահում հարվածները:
Բայց Հայաստանը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի օրոք նա արդեն դադարեցրել է իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին և բաց է թողնում ինտեգրացիոն ձևաչափի հանդիպումները։ Եվ ընդհանրապես, Երևանը վերջին տարիներին անընդհատ հայտարարում է, որ Ռուսաստանի հետ մերձեցման սկզբունքն ի սկզբանե սխալ քաղաքականություն էր։ Միաժամանակ այդ երկրի իշխանությունը բազմաչարչար Ղարաբաղի շրջանն ամբողջությամբ հանձնեց Ադրբեջանին։ Հարց է առաջանում, ինչո՞ւ։ Թերևս այն պատճառով, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը չափազանց բարդացնում էր Հայաստանի և ՆԱՏՕ-ի մերձեցման գործընթացը։ Օրերս տեղեկություն հայտնվեց, որ հայկական կողմն ամերիկյան Milliken & Company ընկերության հետ քննարկում է ՆԱՏՕ-ի ոճի նոր զինվորական համազգեստի մշակումն ու մատակարարումը, իսկ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանն արդեն հանդիպել է իր ամերիկացի գործընկեր Օսթին Լլոյդի հետ, քննարկվել են անվտանգության ոլորտում համագործակցելու ապագա ջանքերը: Բայց այդ մերձեցումն ակտիվորեն շարունակելու համար անհրաժեշտ է խելամիտ պատրվակով խզել կապերը ՀԱՊԿ-ի ու Ռուսաստանի հետ։
Այնուամենայնիվ հայ ժողովրդի պատմությունը ցույց է տալիս, որ եվրոպական տերություններն այնքան էլ մտահոգված չեն Կովկասի քրիստոնյաների ճակատագրով։ 18-րդ դարում Հայաստանը բաժանված էր Թուրքիայի և Պարսկաստանի միջև, և հայերը ստիպված էին, բառի բուն իմաստով, համառ գոյապայքար ծավալել։ Եվ նրանք հույս ունեին հյուսիսային քրիստոնյաների, այսինքն ռուսների, աջակցությունը ստանալ: Ալեքսանդր 1-ին կայսեր օրոք 1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմից հետո Արցախը (նույն ինքը Լեռնային Ղարաբաղը) դարձավ Ռուսական կայսրության մաս։ Նիկոլայ 1-ինի օրոք Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրի համաձայն նախկինում Իրանի կողմից գրավված Արևելյան Հայաստանը փոխանցվեց Ռուսաստանին։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական հաղթական պատերազմից հետո Ռուսական կայսրությունը միացվեց Հայաստանի հնագույն մայրաքաղաք Կարսը։ Արդյունքում, աշխարհի բոլոր հայերի գրեթե կեսը դարձավ ռուսահպատակ։ 1915-1923 թվականներին Թուրքիայում տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Ռուսաստանն էր, որ հետևողականորեն խոսում էր հայ բնակչության պաշտպանության մասին, իսկ որոշ եվրոպական պետություններ, որոնք ևս ստանձնել էին հայերի «պաշտպանի» դերը, փաստացի ինքնահեռացան։ Օրինակ բրիտանական կառավարությունը 1916 թվականի սկզբին մերժեց Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության առաջարկը հայ փախստականներին ֆինանսական օգնություն ցուցաբերելու վերաբերյալ։ Կան նաև այլ օրինակներ, երբ հենց Ռուսաստանն է օգնության հասել Հայաստանին։ Ընդհանուր պատկերն պարզ է: Ուստի հայկական վերնախավի՝ վարչապետ Փաշինյանի գլխավորած, Հայաստանը դեպի Ռուսաստան թիկունքով, և դեմքով դեպի Արևմուտք թեքելու փորձերը պատմական ֆարսի է նման։
Ինչո՞ւ է Ռուսաստանը դարեր շարունակ կանգնում նույն փոցխի վրա։ Ժամանակ առ ժամանակ մեր գործընկերները հոգևոր (էթնիկ, կրոնական, մշակութային) կապերի, սեփական քաղաքական-տնտեսական շահերի և այլոց քաղաքական-տնտեսական շահերի միջև ընտրություն կատարելիս ընտրում են վերջինը: Դա իրականություն է, որի հետ պետք է հաշվի նստել։ Ժամանակակից աշխարհում մենք չենք կարող հույս դնել պատմական հիշողության և երախտագիտության վրա։ Քաղաքական վերնախավերը, որոնք հաճախ սնվում են արևմտյան լիբերալիզմի գաղափարներով, լիովին զուրկ են նման արժեքներից։
Այսպիսով, թերևս արժե հաշվի առնել այն միտքը, որը լորդ Փալմերսոնն է արտահայտել. «Անգլիան չունի ոչ մշտական դաշնակիցներ, ոչ մշտական թշնամիներ։ Անգլիան ունի միայն մշտական շահեր: Միայն մեր շահերն են անփոփոխ ու հավերժ, և որոնց հետևելն էլ մեր պարտքն է»։ Այստեղ կարելի է «Անգլիա» բառը փոխարինել «Ռուսաստան» բառով և ստանանք համաշխարհային թատերաբեմում հաջողության հասնելու իդեալական բանաձևը: Եվ այլևս ոչ թե մենք ենք պարտք լինելու «եղբայրներին», «ընկերներին», «սադիկներին», այլ նրանք մեզ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
