«Մոսկվայի քարոզչությունը Վրաստանում և Հայաստանում»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Հայ քաղաքագետ Էդգար Վարդանյանը «Svoboda.org» ռադիոկայանի հետ զրույցում պատմել է, թե ո՞վ և ինչպե՞ս է քարոզում ռուսական նարատիվները Կովկասում, ինչո՞ւ է այդ քարոզչությունը ոչ թե «կողմ», այլ «դեմ» և ինչո՞ւ է Արևմուտքը արմատական հայկական ընդդիմության համար Թուրքիա։
«Կրեմլն այսօր ունի «ավանդական արժեքների» բավականին արհեստական գաղափարախոսություն, որն ունի ընդգծված հակաարևմտյան բնույթ,- կարծում է Վարդանյանը,- այն փոխարինել է մարքսիզմ-լենինիզմին, և Ռուսաստանը իրեն դիրքավորում է որպես այդ նոր գաղափարախոսության համաշխարհային առաջնորդ»:
– Ինչպե՞ս է գործում ռուսական քարոզչությունը Հայաստանում և Վրաստանում:
– Հայաստանում այն շատ ավելի շատ գործիքներ ունի, քան Վրաստանում։ Դա հասկանալի է։ Վրացական հասարակությունը բացասաբար է վերաբերվում Ռուսաստանին, և այնտեղ քարոզչությունը հիմնականում անուղղակի կերպով է՝ ծայրահեղ աջ խմբերի միջոցով և մեդիա տարածքում: Ինչ վերաբերում է իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությանը, ապա նրա նարրատիվները, որոնց մասին մենք չենք կարող վստահորեն ասել, որ թելադրված են Կրեմլի կողմից, բայց դրանք նույնիսկ բառապաշարի մակարդակով համընկնում են Կրեմլի հետ։ Առաջինը վերաբերում է ավանդական ընտանեկան արժեքների պաշտպանությանը, այսինքն ԼԳԲՏ համայնքը պետք է դուրս մղվի։ Երկրորդ նարրատիվը այն է, որ Արևմուտքն անբարոյական է, լիբերալ ժողովրդավարությունը, գլոբալիզմը չարիք են:
– Ստացվում է, որ նարատիվները ոչ այնքան ռուսամետ են, որքան հակաարևմտյան:
-Այո: Ռուսական քարոզչությունը ներկայումս ստեղծում է ոչ այնքան Ռուսաստանի դրական, որքան Արևմուտքի բացասական իմիջ: Այսինքն, եթե գնանք Արրմուտքի հետ լիակատար մերձեցման, ապա կկորցնենք ինքնությունը և կդադարենք վրացի լինել։
– Հայաստանում ռուսական քարոզչությունն այլ կե՞րպ է աշխատում, քան Վրաստանում։
- Հայաստանում արմատական ընդդիմության մի զգալի մասն ուղղակիորեն է կոչ անում մերձեցնել Ռուսաստանին։ Սկզբունքորեն, Կրեմլի քարոզիչները այստեղ ավելի շատ գործիքներ ունեն։ Բայց պարադոքսն այն է, որ Վրաստանում շատ ավելի են տարածված ռուսամետ նարատիվները, մինչդեռ Հայաստանում, ընդհակառակը, քանի որ իշխանությունները պրոեվրոպական դիրքորոշում են քարոզում:
– Ո՞ւմ եք համարում Հայաստանի արմատական ընդդիմություն։
– Նախ երկու ընդդիմադիր խորհրդարանական խմբակցությունները։ Հայաստանում կան նաև այլ, շատ փոքր պրոռուսական շարժումներ։ Դրանց քարոզչությունն է Հայաստանի միանալը Ռուսաստանի և Բելառուսի միությանը։ Եվ, իհարկե, չի կարելի չասել Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի գլխավորած «Տավուշը հանուն հայրենիքի» փողոցային բողոքի շարժման մասին, որը ներկայումս գտնվում է ճգնաժամային վիճակում։ Նրանք ասում են մոտավորապես նույն բանը, ինչ «Վրացական երազանքը»: Այսինքն Ռուսաստանը հրեշտակ չէ, բայց արևմտյան ազատական արժեքները հակասում են ազգային արժեքներին, և ավելի լավ է Ռուսաստանի հետ լավ լինել։
– Ի՞նչ այլ ռուսական քարոզչական նարրատիվներ կան Հայաստանում:
– Գլխավորը, Արևմուտքը պետական հեղաշրջման միջոցով իշխանության բերեց Նիկոլ Փաշինյանին Ղարաբաղը Ադրբեջանին հանձնելու, հայկական ինքնությունը ոչնչացնելու, Ռուսաստանին Հայաստանից և ամբողջ տարածաշրջանից դուրս մղելու նպատակով։ Հայաստանում, ինչպես և Վրաստանում, ռուսական քարոզչությունը փորձում է վախ սերմանել, եթե դու շարժվես դեպի ազատական աշխարհ, կհրահրես հակամարտություն Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև, և այդ դեպքում դու ես մեղավորը: Դա չի նպաստում Ռուսաստանի հանդեպ սիրո զարգացմանը, բայց մտածելու տեղիք է տալիս, իսկ եթե՞ լինի հարձակում Ռուսաստանի կողմից։ Մեկ այլ կարևոր նարրատիվ էլ այն է, որ եթե Ռուսաստանը լքի տարածաշրջանը, ապա Հայաստանը կգրավեն Թուրքիան և Ադրբեջանը: Այսինքն Հայաստանի համար Արևմուտքը Թուրքիան է։
– Առաջին հայացքից նման քարոզչական սալտոն անսպասելի է թվում:
-Այո: Քարոզչական տրամաբանության մեջ Թուրքիան Արևմուտքն է, քանի որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է։ Եվ, ըստ որոշ արմատական հայ ընդդիմադիրների, Թուրքիան ցանկանում է վերստեղծել Մեծ Թուրանը, ինչը կնշանակի Հայաստանի որպես պետության կործանում։ Սակայն Թուրքիան տարածքային պահանջներ չունի Հայաստանի նկատմամբ, և նրա իշխանությունները չեն հայտարարել, որ ծրագրում են հարձակվել Հայաստանի վրա։ Հենց ՆԱՏՕ-ին Թուրքիայի անդամակցության փաստն արդեն իսկ բացառում է դա։ Սակայն Հայաստանում դա քարոզչական մանիպուլյացիայի հող է, Թուրքիայից մեզ կարող է փրկել միայն Ռուսաստանը, որը մեզ նման քրիստոնյա պետություն է։
– Ռուսաստանում ակտիվորեն շահագործվում են առասպելներն այն մասին, թե որքան հրաշալի է եղել կյանքը ԽՍՀՄ-ում: Արդյո՞ք դրանք օգտագործվում են ռուսական քարոզչության կողմից:
– Այդ առումով ռուսական քարոզչությունը համընդհանուր է։ Իհարկե, նա փորձում է խաղալ հայ և վրաց հասարակությունների մի մասի նոստալգիկ տրամադրությունների վրա, բայց ես քարոզչական այդ գիծը արդյունավետ չեմ համարում։ Դա ազդում է միայն որոշ տարեցների վրա: Բանն այն է, որ Հայաստանի և Վրաստանի քաղաքացիների մեծամասնությունը սովոր է ապրել շուկայական տնտեսության մեջ և չի ցանկանում վերադարձ խորհրդային սոցիալիզմին։
- Եվս մեկ կարևոր նարրատիվ էլ այն է, որ մենք ունենք մեկ պատմություն, հերոսներ և գաղափարներ բարու և չարի մասին:
– Հայաստանն իսկապես եղել է Ռուսական կայսրության, իսկ հետո ԽՍՀՄ-ի կազմում։ Հասկանալի է, որ եթե չունես սեփական պետություն և ապրում ես ուրիշի սահմաններում, ապա պայքարում ես նրա թշնամիների դեմ, իսկ խաղաղ ժամանակ զարգանում ես որպես այդ պետության մաս։ Հայաստանում, ի տարբերություն Վրաստանի ու Բալթյան երկրների, խորհրդային շրջանի միանշանակ բացասական գնահատական չկա... ստացվում է, որ «ամեն ինչ չէ այդքան պարզ»։ Բայց այդ պետությունը տոտալիտար էր, անմարդկային, և ըստ էության, մոռանալով դա մենք ոչ ադեկվատ ենք գնահատում անցյալը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
