«BRICS, թե՞ ԵՄ. Հայաստանի տնտեսական զարգացման հեռանկարները և համաշխարհային քաղաքական գործընթացները»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ժամանակակից աշխարհում տեղի են ունենում գլոբալ գործընթացներ, և ոչ մի երկիր չի կարող մի կողմ կանգնել դրանցից և չորոշել դրանցում իր մասնակցության ուղղությունն ու աստիճանը, գրում է realtribune.ru-ն։ Ամենադինամիկ զարգացող նախագծերից մեկը, որն արդեն միավորում է մարդկության մեծ մասին, BRICS-ն է: Ո՞րն է BRICS-ի զարգացումը: Դա ցանցային համագործակցության լրացուցիչ հնարավորությունների, գլոբալ լոգիստիկայի զարգացման և այդ կազմակերպությանը մասնակցող երկրների համար արտոնյալ պայմանների մեջ է: Երկրները, որոնք պատմականորեն պատկանում են տարբեր ռազմաքաղաքական դաշինքների և ունեն որոշակի աշխարհաքաղաքական հակասություններ, ձգտում են միանալ BRICS-ին, քանի որ այն պայմանները, որոնք առաջարկում է BRICS-ը համագործակցության զարգացման համար ավելի գրավիչ են։ Կա մեկ նշանակալից օրինակ, երբ երկիրը, որի անդամակցությունը BRICS-ին տնտեսապես շահավետ էր, հրաժարվեց այդ հեռանկարից զուտ գաղափարական նկատառումներից ելնելով: Դա Արգենտինան էր նախագահ Խավիեր Մայլիի ընտրությունից հետո։ Բայց դա ոչ մի օգուտ չբերեց Արգենտինային, նրանք կորցրին հնարավորությունները և թույլ տվեցին իրենց տնտեսական մրցակիցներին ուժեղանալ, իսկ փոխարենը ոչինչ չստացան։ BRICS-ի հիմնական ստեղծողներից են Ռուսաստանը և Չինաստանը, որոնք այժմ գտնվում են ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ աշխարհաքաղաքական հակամարտության գագաթնակետին, բայց չնայած դրան հիմա այն երկրները, որոնք ավանդաբար եղել են եվրոպական և ամերիկյան ազդեցության գոտիներում, համագործակցություն են փնտրում BRICS-ի շրջանակներում իրենց տնտեսական շահերից ելնելով։
BRICS-ի այլընտրանքը, որին առավել ակտիվ փորձում են ինտեգրել Հայաստանին, Եվրամիության հետ ռազմավարական համագործակցության զարգացումն է, այսպես կոչված, եվրաինտեգրումը։ Հայաստանի համար եվրաինտեգրումը կարծես «ճակատագրի նվեր» է, որը կարող է ակնթարթորեն լուծել բոլոր խնդիրները։ Բայց այդ ամենն արդեն տեղի է ունեցել Ուկրաինայում, և շուկաների դիվերսիֆիկացիան հանգեցրեց միայն ուկրաինական էլիտաների կապիտալի ավելացմանը և պաշտոնյաների շրջանում նոր օլիգարխիայի առաջացմանը։ Բացի այդ, Ուկրաինայի հետ համեմատած, Հայաստանը գտնվում է անբարենպաստ վիճակում, քանի որ հանրապետությունում չկա պատրաստի տրանսպորտային լուծում, որը կարող է արդյունավետորեն բավարարել եվրաինտեգրմանն ուղղված շուկայի պահանջները։ Այդ առումով, Հայաստանի կառավարության կողմից հռչակված «խաղաղության խաչմերուկ» նախագիծը մեծապես ավելի շատ «իմիջային» է, քան իրական համադարման:
BRICS-ը արագ զարգացող գլոբալ կազմակերպություն է, որն ապահովում է մուտք դեպի բազմամիլիարդանոց շուկաներ և համաշխարհային հաղորդակցություն: BRICS-ի երկրների դիրքը միջազգային հիմնական տրանսպորտային միջանցքների առանցքներում (Արևելք-Արևմուտք, Մեկ գոտի, Մեկ ճանապարհ, Հյուսիս-Հարավ, դեպի Բրազիլիա և Եգիպտոս ծովային երթուղիներ Ազով-Սև ծովի ավազանի նավահանգիստներով) պայմաններ է ստեղծում տարատեսակ տրանսպորտային կապերի արագ զարգացման համար: Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել BRICS-ին Հայաստանի տարածաշրջանային հարևանների և առևտրային գործընկերների մասնակցության փաստին։ Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն վերջին 20 տարիների ընթացքում ԲՐԻԿՍ-ի 9 երկրների փոխադարձ առևտուրն աճել է 10 անգամ՝ 2004 թվականի 91 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից 2023 թվականին հասնելով 919 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի: Փոխադարձ առևտրի զարգացման այս դինամիկան ներդրումների շարժի հետ մեկտեղ ամբողջությամբ արտացոլում է BRICS-ի հարթակի վրա համատեղ աշխատանքի ընթացքում համապարփակ համագործակցության և պետությունների տնտեսությունների մերձեցման ջանքերը։
Հայ տնտեսագետ Աղասի Թավադյանը հանդես է գալիս BRICS ձևաչափին Հայաստանի արդյունավետ ինտեգրման աշխարհատնտեսական հիմնավորման օգտին։ Նրա կարծիքով, այդ ձևաչափի շրջանակներում համագործակցությունը հզոր խթան կստեղծի Հայաստանի տնտեսության դիվերսիֆիկացման և արտաքին առևտրային հարաբերությունների համար, ինչին ձգտում է Հայաստանի ղեկավարությունը, ինչպես նաև հնարավորություն կբացի մասնակցել միջազգային լոգիստիկ նախագծերին ընդլայնելով և ուժեղացնելով երկրի լոգիստիկ հասանելիությունը: Միաժամանակ նա նշել է եվրոպական շուկաների գերհագեցվածությունը և ապրանքների ստանդարտացման հստակ ալգորիթմների բացակայությունը, ինչը զգալիորեն սահմանափակում է ԵՄ առևտրային հարթակի արդյունավետ օգտագործումը Հայաստանի կողմից։ Հարցն այն է, թե ռազմավարական տեսանկյունից ի՞նչն ավելի մեծ հետաքրքրություն կառաջացնի։ Չմոռանանք նաև աշխարհաքաղաքականության մասին: Եթե Հայաստանն ընկնի կամ Ռուսաստանի, կամ ԵՄ ընտրության թակարդը, մեկը մյուսին բացառելու է, և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խզմանը զուգահեռ, տեղի կունենա անջատում Իրանից։ Դա անհամատեղելի է ԵՄ ինտեգրացիոն նախագծերին մասնակցության հետ։ Իրանը գտնվում է եվրոպական պատժամիջոցների տակ, և Հայաստանից, անշուշտ, կպահանջվի Իրանի հետ համագործակցությունը սահմանափակել, այլ տարբերակ չի լինի, և դա հայ ժողովրդի շահերին հակառակ։
Հիմա, իհարկե, ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ը Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունները խզելու նախագծի հաջողության համար Հայաստանին կխոստանան այն ամենը, ինչ կցանկանան լսել Երևանում, իսկ այն ժամանակ, երբ շրջադարձն արդեն իրականություն կլինի, հայերին ուղղակի կթելադրեն Արևմուտքին անհրաժեշտ պայմաններն անկախ հայ ժողովրդի շահերից։ Հայ ժողովուրդն իր պատմության ընթացքում բազմաթիվ ողբերգություններ է ապրել, և նա, անշուշտ, ունի խաղաղության և երջանիկ կյանքի իրավունք։ Պատմական ընթացքն ու ապրած ողբերգությունները հայ ժողովրդին պետական իմաստություն են սովորեցրել։ Հուսանք, որ դա կարտահայտվի 21-րդ դարի իրողությունների մեջ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
