Զինվորականների դուրսբերում և Զանգեզուրի միջանցք. Ի՞նչ են պայմանավորվել Պուտինն ու Փաշինյանը Մոսկվայում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հոկտեմբերի 8-ին Մոսկվայում կայացել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը ԱՊՀ գագաթնաժողովի շրջանակներում։ Բանակցությունների արդյունքում պետությունների ղեկավարները ստորագրել են մի շարք համաձայնագրեր, այդ թվում՝ Հայաստանի և Իրանի սահմանին սահմանապահների առկայության վերաբերյալ, գրում է Rtvi.com-ը։
Փաշինյանի մամուլի քարտուղար Նազելի Բաղդասարյանը հայտնել է, որ 2025 թվականի հունվարի 1-ից ռուս սահմանապահները կդադարեցնեն ծառայությունը Հայաստանի և Իրանի սահմանին գտնվող Կարճևանի անցակետում։
«Պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ 2025 թվականի հունվարի 1-ից ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության սահմանապահ զորքերը ևս կմասնակցեն Հայաստան-Իրան, Հայաստան-Թուրքիա պետական սահմանների պաշտպանությանը։ Իսկ Հայաստան-Իրան պետական սահմանի անցակետում սպասարկումն ամբողջությամբ կիրականացնեն ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության սահմանապահ զորքերը»,- գրել է նա սոցիալական ցանցերում։
Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանն ու Հայաստանը համաձայնագիր են ստորագրել հանրապետության տարածքում ռուս սահմանապահների տեղակայման մասին 1992 թվականի սեպտեմբերին։ Պայմանագրով Երևանը Մոսկվային լիազորել է վերահսկել Թուրքիայի և Իրանի հետ Հայաստանի սահմանը։
Մայիսին ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտնել էր, որ Պուտինն ու Փաշինյանը պայմանավորվել են Հայաստանի մի քանի շրջաններից ռուս սահմանապահների դուրսբերման շուրջ։ Այնուհետև, Կրեմլի ներկայացուցիչը պարզաբանել էր, որ Երևանի խնդրանքով ռուս սահմանապահները կմնան Իրանի եւ Թուրքիայի հետ սահմանին։ Հուլիսին ռուս սահմանապահներն ավարտեցին իրենց ծառայությունը Երեւանի «Զվարթնոց» օդանավակայանում, քանի որ Հայաստանի Անվտանգության խորհուրդը մարտին համապատասխան պահանջ է ներկայացրել։ Հայաստանում ՌԴ ԱԴԾ սահմանապահ վարչությունում ընդգրկված են չորս սահմանապահ ջոկատներ՝ Գյումրիում, Արմավիրում, Արտաշատում և Մեղրիում։
ԱՊՀ գագաթնաժողովի շրջանակներում Պուտինը հանդիպել է նաև Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Պեսկովի խոսքով` ՌԴ նախագահը, ի թիվս այլ հարցերի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների հետ քննարկել է Զանգեզուրի միջանցքի հարցը։
Զանգեզուրի միջանցքը տրանսպորտային երթուղի է, որը պետք է անցնի ՀՀ Սյունիքի մարզի տարածքով և Ադրբեջանը կապի իր էքսկլավի՝ Նախիջևանի հետ։ 2020 թվականի եռակողմ հայտարարության համաձայն այս միջանցքում տրանսպորտային հաղորդակցությունները պետք է տեղի ունենան ԱԴԾ սահմանապահ զորքերի մասնակցությամբ։
Փաշինյանը Պուտինի հետ հանդիպմանը ներկայացրել է «Աշխարհի խաչմերուկ» ծրագիրը` նրան հանձնելով համապատասխան գրքույկ։ Դա այլընտրանք է Բաքվի կողմից առաջ մղվող Զանգեզուրի միջանցքին։ Հայաստանի իշխանությունների պլանի համաձայն Հայաստանի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Իրանի տարածքով անցնող տրանսպորտային հաղորդակցությունները կգործեն յուրաքանչյուր երկրի ինքնիշխանության և իրավասության ներքո առանց Ռուսաստանի մասնակցության։
«Այս նախագծի էությունը հետևյալն է: Հայաստանը պատրաստ է ապահովել տրանսպորտային միջոցների, բեռների, ուղևորների, խողովակաշարերի, մալուխային ուղիների անցումը իր տարածքով Վրաստանից Իրան, և հակառակ ուղղությամբ, նաև Թուրքիայից դեպի Ադրբեջանը և հակառակ ուղղությամբ»,- հանդիպմանը ասել է Փաշինյանը։
Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագիրը դեռ չի ստորագրվել։ Ալիևը սեպտեմբերի սկզբին հայտարարեց, որ փաստաթուղթը համաձայնեցվել է մոտավորապես 80%-ով։ Փաշինյանը նույնպես նման թվեր հնչեցրեց: Հայաստանի վարչապետի խոսքով` Երևանը պատրաստ է ստորագրել համաձայնագրի համաձայնեցված կետերը` չսպասելով, որ վիճահարույց ձևակերպումները վերանան։ Գագաթնաժողովից հետո Փաշինյանը Shot-ի հետ զրույցում կարծիք է հայտնել, որ փաստաթղթի «համաձայնեցված բովանդակությունը» բավական է այն «հենց հիմա» ստորագրելու համար։ Բայց Ադրբեջանը պնդում է, որ խաղաղության պայմանագիր կնքելու համար Հայաստանը պետք է փոխի իր Սահմանադրությունը, որի նախաբանում կա կետ «Լեռնային Ղարաբաղի հետ Հայաստանի վերամիավորման մասին»։ Բաքուն այդ ձևակերպումը դիտարկում է որպես տարածքային պահանջ Ադրբեջանի դեմ։ Փաշինյանը ավելի վաղ հայտարարել էր, որ Երևանը ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, այդ թվում` Ղարաբաղով։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
