Ռոստիսլավ Իշչենկո. Ռուսաստանը հաշիվները կմաքրի Փաշինյանի հետ, երբ նա Հայաստանը դարձնի Ուկրաինա և դառնա նոր Զելենսկի
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
«Ռուսաստանն այօր» հրատարակության դիտորդ Ռոստիսլավ Իշչենկոն Հայաստանի մասին է խոսել Ukraina.ru-ին տված հարցազրույցում։
-Ռոստիսլավ Վլադիմիրովիչ, Փաշինյանը կկարողանա՞ նստել բոլոր աթոռներին հաշվի առնելով այն, որ նա չափից դուրս բազմավեկտոր քաղաքականություն է վարում։
- Սկսենք ՀԱՊԿ-ից։ Հայաստանը պարտավոր չէ դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից: Արդյո՞ք ՀԱՊԿ-ը վտանգ է Փաշինյանի համար: ՀԱՊԿ-ն ինքը շահագրգռված չէ Փաշինյանով, բայց Փաշինյանը ՀԱՊԿ-ը կարող է վտանգ համարել իր համար: Նրա հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ վատթարանում են, իսկ Ռուսաստանը ՀԱՊԿ-ի առաջատարն է։ Պատմության մեջ մեկ անգամ ՀԱՊԿ միացյալ ուժերը մտել են Ղազախստան՝ տեղական իշխանություններին օգնելու համար։ Իսկ այն, ինչ եղել է մեկ անգամ, կարող է լինել երկրորդ անգամ։ Փաշինյանը կարո՞ղ է հավատալ, որ Ռուսաստանը որոշակի պայմաններում կփորձի ուժով վերակազմավորել Հայաստանի իշխանությունը։ Միգուցե։ Նա հիանալի հասկանում է, որ Անդրկովկասում խնդիրներ է ստեղծում Ռուսաստանի համար և գիտի Վրաստանի հետ տեղի ունեցածի պատմությունը։ Այո, Վրաստանն ինքը հարձակվեց, բայց ուժով վերաֆորմատավորվեց։ Իսկ այն, ինչ վերաբերում է Վրաստանին, վերաբերում է նաև Հայաստանին։
Հիմա «ինքը հարձակվելու իրեն» մասին: Անդրկովկասը բարդ տարածաշրջան է։ Դժվար է հասկանալ, թե ով ում վրա և ինչպես է հարձակվում: Հայաստանը մշտական փոխհրաձգություններ է ունենում Ադրբեջանի հետ սահմանին, Բաքուն մեղադրում է Երևանին, Երևանը մեղադրում է Բաքվին, և յուրաքանչյուր պետություն ինքնուրույն է որոշում, թե ում հավատա: Իսկ Ռուսաստանը միշտ նորմալ հարաբերություններ է ունեցել Ադրբեջանի հետ: Հայաստանի հետ Ռուսաստանի հարաբերությունները տատանվել են ջերմ բարեկամությունից մինչև Փաշինյանի մեղադրանքները։ Մի՞թե Փաշինյանը վախենում է, որ որոշակի իրավիճակում Ռուսաստանը կվստահի Ադրբեջանին, քան Հայաստանին։ Միգուցե։ Բայց դա չի նշանակում, որ Ռուսաստանն այսպես կվարվի։ Փաշինյանը Ռուսաստանին գնահատում է սեփական դիրքերից: Նա փոքր պետության մանր քաղաքական գործիչ է, ով չի հասկանում, թե ինչպես է ձևավորվում գերտերությունների քաղաքականությունը։ Բայց նա գնահատում է Ռուսաստանի գործողությունները ելնելով իր փորձից և կյանքի վերաբերյալ իր հայացքներից։ Ավելին, ՀԱՊԿ-ը դրան խանգարում է, քանի որ ինքը կողմնորոշված է դեպի Արեւմուտք, իսկ ՀԱՊԿ-ը խարիսխ է, որը կապում է նրան արևելքի հետ։
Չնայած Փաշինյանը չի կարող կտրուկ շարժումներ անել: Եթե նա դուրս գա ՀԱՊԿ-ից, ապա հայ գեներալներն ու ընդդիմությունն անմիջապես կասեն թե ինչո՞ւ դուրս եկաք ՀԱՊԿ-ից։
-Եթե Փաշինյանը կողմնորոշված է դեպի Արևմուտք, ինչո՞ւ պետք է նոր խարիսխներ ստեղծի արևելքի հետ՝ BRICS-ի հետ համագործակցության տեսքով։
- Ես ձեզ մի պարզ օրինակ բերեմ: Ես նախընտրում եմ ֆրանսիական կոնյակները, թեև երիտասարդությանս տարիներին հայկական կոնյակներն էին տարածված։ Ինձ առանձնապես դուր չէին գալիս, բայց որակյալ էին։ Շատերը դեռ ավելի շատ սիրում են հայկական կոնյակը, քան ֆրանսիականը։ Բայց որտե՞ղ կարող է Հայաստանը վաճառել իր կոնյակը։ Ֆրանսիայո՞ւմ, չեն գնի: Նույնը վերաբերում է Չինաստանին: Մեծ հարց է նաև հետխորհրդային տարածքը։ Ղազախստա՞նը հեղեղել հայկական կոնյակով: Բայց ղազախներն իրենց կոնյակն են արտադրում չամիչից։ Յուրաքանչյուր ազգ ունի խմելու իր մշակույթը: Միայն ռուսական 150 միլիոնանոց շուկան կարող է լավ կլանել հայկական ողջ արտադրանքը։ Տեսականորեն Հայաստանը կարող է առևտուր անել Թուրքիայի կամ Իրանի հետ։ Բայց Հայաստանն ունի՞ մի բան, որը չունեն Թուրքիան կամ Իրանը։ Որտեղի՞ց են հայերը ստանում էլեկտրաէներգիա և էներգետիկ ռեսուրսներ: Այո, դուք կարող եք դա ստանալ այլ վայրերից: Եվրոպային դա հաջողվեց, և նրանք գլուխ հանեցին դրանից։ Բայց դա ավելի թանկ է, իսկ Հայաստանն ամենևին էլ հարուստ երկիր չէ։ Այսինքն Հայաստանը լիովին կախված է ռուսական շուկայից, նրան պետք է առևտուր անել Ռուսաստանի հետ ապրելու համար: Ուրեմն ինչո՞ւ Երևանն իրավունք չունի ներկա գտնվել ԲՐԻԿՍ-ում կամ ԵԱՏՄ-ում։ Այո՛, Հայաստանն իր վերջնակետն է տեսնում Եվրամիությունը։ Բայց պետք է հասնել այնտեղ, և ոչ ոք չի խոստացել կերակրել ճանապարհին։ Ուստի անհրաժեշտ է զարգացնել Ռուսաստանի և ԱՊՀ շուկաները, միաժամանակ միանալ Եվրամիությանը։ Նույնն են փորձել անել Ուկրաինան և Բելառուսը։ Ղազախստանը հաստատ ԵՄ անդամ չի դառնա, բայց նա ևս փորձում է բարեկամ լինել Արևմուտքի հետ պահպանելով ռուսական շուկաները և մասնակցելով Մոսկվայի հետ բոլոր ինտեգրացիոն ասոցիացիաներին։
Ուրեմն ինչո՞ւ Փաշինյանը պետք է ուրիշ լինի: Կարելի է խոսել Փաշինյանի որպես քաղաքական գործչի արդյունավետության կամ անարդյունավետության մասին: Միգուցե՞ նա արագ հուզվող է։ Երևի ինչ-որ բաներ կային, որ նա կարող էր բարձրաձայն չասել: Բայց նրա քաղաքականությունը ոչնչով չի տարբերվում մնացած բոլոր հետխորհրդային լիմիտրոֆների քաղաքականությունից։ Նա ուզում է առևտուր անել այստեղ, բայց քաղաքականապես ուզում է գնալ Եվրոպա։
- Ենթադրենք Փաշինյանը ուզում է առևտուր անել Ռուսաստանի հետ, բայց գնալ Եվրոպա: Բայց արդյո՞ք դրա համար անհրաժեշտ է դիվայնացնել Ռուսաստանին։ Ինչո՞ւ է Հայաստանի փրկությունը Թուրքիայից որպես ռուսական օկուպացիա ներկայացվում հայոց պատմության նոր դասագրքերում։
- Փաշինյանն արևմտամետ քաղաքական գործիչ է։ Նա հասկանում է, որ Ռուսաստանը միշտ հույսը դնելու է իր հակառակորդների վրա։ Իր հակառակորդների դիրքերը թուլացնելու համար Փաշինյանը պետք է համոզի հայերին, որ իր հակառակորդները համագործակցում են Հայաստանի թշնամիների հետ։ Ուստի Ռուսաստանը պետք է դառնա Հայաստանի թշնամին։ Դրա համար բավական չէ լրատվամիջոցներում մի քանի ռուսաֆոբ հրապարակումներ անելը։ Հայերը պետք է գիտակցական մակարդակով Ռուսաստանը համարեն թշնամի, և որ նրա հետ համագործակցողը թշնամի է։ Նույնը եղավ Ուկրաինայում։ Եվ տղաները հասան հաջողության: Նրանց խմբերով են թաղում, բայց դեռ ոչ ոք չի կասկածում, որ ճիշտ են գործում։ Եթե Փաշինյանը հայ հասարակությանը տանի նույն վիճակին, ինչ Ուկրաինայում, նա կամրապնդի իր իշխանությունը: Ինչ վերաբերում է անցյալը վերաշարադրելուն, ապա այն միշտ վերաշարադրվում է։ Ռուսաստանն այդ հարցում բացառություն չէ։ Երբ փոխվեցին մեր հարաբերությունները Ուկրաինայի հետ, մենք հանկարծ պարզեցինք, որ Կիևան Ռուսին գոյություն չի ունեցել։ Ոչ ոք չի ասում, որ դա եղել է: Բայց կար այդ պետությունը:
Իսկ ժողովրդական գիտակցությունն այդ ամենը պարզեցված է ընկալում։ Քարոզչությունը գործում է ժողովրդի գիտակցության վրա և փոխում է նրա հայացքը պատմության նկատմամբ։ Եթե մենք դա ենք անում, ինչո՞ւ Հայաստանը չի կարող նույնը անել։
Կարելի է հարց հնչեցնել, թե արդյո՞ք նման քաղաքականությունն արդյունավետ է և արդյո՞ք այն համապատասխանում է Հայաստանի ազգային շահերին։ Բայց դա կլինի մեր տեսակետն այդ քաղաքականության վերաբերյալ, իսկ Հայաստանի բնակչությունն այլ կերպ կմտածի: Փաշինյանը ներկայում ներկայացնում է Հայաստանի շահերը, քանի որ հայերն ընտրել են նրան, իսկ ընդդիմությունը դեռ չի կարողացել նրան տապալել։
Եթե Փաշինյանն իրեն պահի Զելենսկու պես, ով վախենում է պատերազմի ավարտից, քանի որ պարտվելու է ընտրություններում, ապա Փաշինյանին կարող ենք անվանել բռնապետ, ով չի արտահայտում Հայաստանի շահերը։ Մեզ դա դուր չի գալիս, բայց ոչ ոք մեզ չի ստիպում սիրել հայերին, մենք կարող ենք և պարտավոր ենք պաշտպանել մեր պրագմատիկ շահերը։
Քանի դեռ մենք պահպանում ենք մեր ինքնիշխանությունը և չենք ենթարկվում թշնամու շանտաժին, Արևմուտքը մեզ ոչինչ չի կարող անել, հիմա ոչ թե մեր հիստերիան է, այլ մեր թշնամիների։ Նրանք զգում են, որ «ինչ-որ բան սխալ է գնացել»:
Մենք կարող ենք Հայաստանին թույլ տալ/չտալ մտնել BRICS: Մենք կարող ենք աջակցել/չաջակցել Ադրբեջանին: Եթե մեր հայացքները համընկնեն, ապա ընկերներ կլինենք։ Եթե մեր տեսակետները չհամընկնեն, մենք թշնամանքի մեջ կլինենք: Այդպիսին է քաղաքականությունը, այլ կերպ չի լինում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
