«Աշնանը Հայաստանում նոր հանրահավաքներ են սպասվում»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանում կրկին սոցիալական բունտ է սպասվում, հանրահավաքները կարող են տեղի ունենալ սեպտեմբերի 22-ից հետո։ Այս մասին iz.ru-ի հետ զրույցում ասել է ընդդիմադիր «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը։
«Որքան գիտեմ, սեպտեմբերի վերջին՝ 22-ին, «Հրազդանի» հարակից մարզահամալիրում արդեն իսկ նախատեսված է քաղաքացիների զանգվածային հավաք», -ասել է պատգամավորը։
Նրա խոսքով, ընդդիմությունը հույս ունի, որ դրանք կլինեն «շատ զանգվածային իրադարձություններ»։ Միաժամանակ, պատասխանելով հարցին, թե ո՞վ կարող է ղեկավարել հանրահավաքները, պատգամավորը նշել է Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանին: Նրա շարժումը կոչվում էր «Տավուշը հանուն հայրենիքի», և նա նախկինում Հայաստանի մայրաքաղաքում 100 հազարանոց հանրահավաքներ է իրականացրել։ Երկրի բնակիչների դժգոհության առանցքային պատճառը տարածքային զիջումներն են։ Շատերն են դժգոհ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից, ինչը մեծապես պայմանավորված է ղարաբաղյան ուղղությամբ նրա աղետալի գործողություններով։
Մոսկվայի պետական լեզվաբանական համալսարանի օտարերկրյա տարածաշրջանային հետազոտությունների ամբիոնի վարիչ Դմիտրի Սիդորովի խոսքով, հայ հասարակությունը շարունակում է մնալ խիստ բևեռացված, և բողոքի ներուժը բավականին մեծ է, քանի որ գործող իշխանություններն իրենց որոշումներով բորբոքել են ընդդիմադիր տրամադրություններ։
«Բնակչությունը չափազանց ցավոտ է ընկալում Լեռնային Ղարաբաղում պարտությունը, տարածքներ Ադրբեջանին հանձնելու որոշումը, սահմանադրության փոփոխության հարցը, ինչպես նաև Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքման պայմանները։ Վերքերը դեռ թարմ են։ Ավելին, Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները, փորձելով բարելավել հարաբերությունները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, փորձում են վերաշարադրել սեփական ժողովրդի պատմությունը և դրանից ջնջել Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ողբերգական իրադարձությունները։ Եկեղեցին, որն այժմ գտնվում է իշխանությունների ճնշման տակ, ակտիվ մասնակցություն ունի ընդդիմության բողոքի ակցիաներին։ Իսկ Եկեղեցին պատմականորեն շատ կարևոր դեր է խաղում հայ հասարակության կյանքում։ Այդ գործոնների համակցությունն էլ պայմանավորում է Հայաստանում բողոքի ներուժի պահպանումը»,- ընդգծել է նա։
Բացի այդ, բողոքի ներուժի աճի վրա ազդում է Հայաստանն աշխարհաքաղաքականորեն վերակողմնորոշելու փորձը դեպի Արևմուտք, մասնավորապես՝ Եվրամիություն։
«Սա միակ գործոնը չէ, բայց գլխավորներից մեկն է։ Ես ընդունում եմ, որ դա, իհարկե, կապված է Փաշինյանի արտաքին քաղաքականության հետ, քանի որ դա ոչ մի կերպ չի համընկնում հայկական դիրքորոշման ավանդական բնութագրերի հետ,- iz.ru-ին ասել է քաղաքագետ Իքբալ Դյուրրեն,- շատերը համաձայն չեն բացահայտ արևմտամետ դիրքորոշման հետ։ Շատերը չեն հասկանում Փաշինյանի տեսակետները կապված խաղաղ բանակցությունների հետ, մարդիկ կարծում են, որ նա գնում է լուրջ զիջումների, որոնք անսովոր են հայկական ավանդական քաղաքականության համար: Թվում է, թե նրա արածներից շատերը բխում են ոչ թե հասարակության իրավիճակի ընդհանուր ըմբռնումից, այլ պարզապես անձնական և մերձավորների նպատակահարմարության պատճառներով են»:
Ի դեպ, սեպտեմբերի 9-ին Հայաստանն ու Եվրամիությունը երկխոսություն են սկսել վիզային ռեժիմի ազատականացման շուրջ։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի մերձեցումը Եվրամիության հետ տեղի է ունենում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների և ՀԱՊԿ-ին Երևանի մասնակցության սառեցման ֆոնին։ Մոսկվան բազմիցս է հայտարարել, որ հարգում է Հայաստանի և ԵՄ-ի փոխգործակցությունը, սակայն կարևոր է, որ դա չլինի Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վատթարացման հաշվին։
Մոսկվայի և Երևանի միջև լարված հարաբերությունների ֆոնին ոչ պետական կառույցները կարող են ավելի ու ավելի կարևոր դեր խաղալ երկու երկրների միջև կապերի պահպանման գործում։ Այստեղ կենտրոնական դեր կարող են ունենալ Ռուս Ուղղափառ և Հայ առաքելական եկեղեցիները։
«Երկու եկեղեցիներն էլ պետք է սատարեն միմյանց, երկու ժողովուրդների և երկու երկրների միջև եղբայրական և բարեկամական հարաբերություններ պահպանելու համար,- iz.ru-ի հետ զրույցում ասել է Հայ առաքելական եկեղեցու Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապանյանը,- մենք աղոթում ենք, որ այս ճգնաժամը ազդակ լինի»: Միաժամանակ, արքեպիսկոպոսը նշել է, որ այժմ հասարակական-քաղաքական կյանքում Հայ եկեղեցու ազդեցության աճ է նկատվում։
«Կարծում եմ, (այն) ավելանում է, քանի որ եկեղեցին իրեն դրսևորել է որպես օբյեկտիվ կողմ այս բողոքի ցույցերի և այս բոլոր ժողովրդական հուզումների մեջ», - ասել է արքեպիսկոպոսը: Վեհափառը նաև նշել է, որ իշխանությունները փորձում են ճնշում գործադրել «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման վրա։ Այնուամենայնիվ, նրա ղեկավար Բագրատ Գալստանյանը շարունակում է իր հասարակական-քաղաքական գործունեությունը։
«2022 թվականից եկեղեցական կառույցներն ավելի շատ են ներգրավվել քաղաքական կյանքում, քանի որ իշխանություններն իրականում պահանջում էին, որ նրանք որոշեն իրենց դիրքորոշումը Ռուսաստանի նկատմամբ,- iz.ru-ի հետ զրույցում ասել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Եվրոպայի ինստիտուտի կրոնի և հասարակության խնդիրների ուսումնասիրության կենտրոնի ղեկավար Ռոման Լունկինը,- Վրաստանում ևս մեծացել է եկեղեցու հասարակական-քաղաքական դերը, վերջին շրջանում վրացի հոգևորականներն ավելի ակտիվ են ներգրավվում տեղի ունեցող քաղաքական երթերին և իրադարձություններին»։
Սակայն փորձագիտական հանրությունը կարծում է, որ այս փուլում Հայաստանի ընդդիմությունը դժվար թե կարողանա լրջորեն ազդել երկրի իշխանության վրա։ Երևանի Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը iz.ru-ի հետ զրույցում նշել է, որ ներկայիս բողոքի ակցիաները այնքան լայն չեն, որ հնարավոր լինի հանրապետությունում իշխանափոխություն իրականացնել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
