Ի՞նչ խաղեր է խաղում Հայաստանը BRICS-ի հետ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Համաշխարհային քաղաքականության այս աշնան գլխավոր իրադարձություններից է հոկտեմբերի 22-24-ը Կազանում կայանալիք BRICS-ի գագաթնաժողովը։ Հանդիպումը նշանակալից կլինի հատկապես այն պատճառով, որ դրան կժամանեն հինգ նոր անդամներ՝ ԱՄԷ-ն, Եգիպտոսը, Իրանը, Եթովպիան և Սաուդյան Արաբիան։ Բացի այդ, առնվազն տասը օտարերկրյա առաջնորդներ կայցելեն Ռուսաստան: Բացի դրանից, կարող է որոշում կայացվել հետագա ընդլայնման մասին, քանի որ Ադրբեջանն ու Թուրքիան արդեն անդամակցության հայտ են ներկայացրել, գրում է Vestikavkaza.ru-ն։
Հրավիրվածների թվում, բացի BRICS-ի անդամ երկրների ղեկավարներից, կան ԱՊՀ երկրների ղեկավարներ և Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի, Մերձավոր Արևելքի և Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ներկայացուցիչներ։ Հայաստանը ևս հրավիրված է, և նա մասնակցելու ցանկություն հայտնած երկրների թվում է։ Միաժամանակ, ՀՀ խորհրդարանական արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը շտապել է հասկացրել, որ Հայաստանը չի քննարկում BRICS-ին անդամակցելու հարցը։
BRICS-ը իրեն Արևմուտքին այլընտրանք չի դնում և չի փորձում ստեղծել այնպիսի կառույցներ, որոնք կփոխարինեն կայացած միջազգային կառույցներին և դրանց իրավական դաշտին (ՄԱԿ, ԱՄՀ, Համաշխարհային բանկ), սակայն BRICS-ին անդամակցությունը նշանակում է ավելի սերտ համագործակցելու ցանկություն։
Հայաստանը 2018 թվականից է գնում դեպի Արևմուտք: Ղարաբաղյան պատերազմում կրած պարտությունից հետո Երևանը չի էլ փորձում քողարկել դա։ Փարիզում և Բրյուսելում հանդիպումները, ԿՀՎ ղեկավարների, եվրոպացի պաշտոնյաների և ամերիկացի զինվորականների այցելությունները Երևանի համար դարձել են նորմա։ Այդ ամենը տեղի է ունենում ՀԱՊԿ գագաթնաժողովների անտեսման, այդ ռազմական դաշինքին անդամակցության սառեցման և Ռուսաստանի հասցեին հնչող կոշտ հայտարարություններին զուգահեռ, որոնցից ամենամեղմն արտահայտվում է դաշնակցային հարաբերությունների հուսալիության կասկածներով, իսկ ամենակոշտը «Մոսկվայի դավաճանության» մասին հայտարարություններով։
Հաշվի առնելով Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ակնհայտ ճգնաժամը և գործընթացը ինչ-որ կերպ հարթելու ցանկության բացակայությունը, Նիկոլ Փաշինյանի ժամանումը BRICS-ի գագաթնաժողովին, մեղմ ասած, տարօրինակ է թվում։ Ինչու՞ ասոցացվել այն առաջնորդների հետ, ովքեր Արևմուտքում համարվում են «բռնապետներ» և «միջազգային կարգը խախտողներ»: Ավելին, չնայած խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման փորձերին, Բաքուն դեռևս Երևանի կողմից համարվում է թշնամի, ինչպես և Անկարան։ Մինչդեռ Թուրքիան և Ադրբեջանը հայտարարել են BRICS-ին միանալու իրենց մտադրության մասին։
Ուստի հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ է Փաշինյանը գնում Կազան։
Պատասխանը նույն ցինիկ և պրագմատիկ ռեալ պոլիտիկումն է։ Հայաստանին դեռ ոչ ոք չի վերցրել ԵՄ կամ ՆԱՏՕ, քանի որ նրանք դեռ պետք է «մարսեն» Ուկրաինան, Մոլդովան և Վրաստանը։ Փաշինյանն, իհարկե, ռուս սահմանապահներին հետ է քաշել Զվարթնոցից, բայց Գյումրիի բազան դեռ մնում է։ Հայաստանի տնտեսությունն ու էներգետիկ ոլորտը դեռ կախված են ռուսական ընկերություններից։ Երկրի արտահանման գրեթե կեսը ուղղվում է Ռուսաստան, ներմուծման առումով ևս Մոսկվան է գլխավորում ցուցակը՝ 20%-ով։ Ներմուծողների և արտահանողների առաջին եռյակին հաջորդում են BRICS-ի անդամ Չինաստանը և ԱՄԷ-ն։ Քանի դեռ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունները չեն կարգավորվել, իսկ ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ն իրենց երաշխիքները չեն տրամադրել Հայաստանին, Ռուսաստանն է մնում է Երևանի անվտանգության հիմնական գործոնը։
Ուստի, ելնելով տնտեսության և աշխարհաքաղաքական իրողությունների նկատմամբ հարգանքից, Փաշինյանը չի ցանկանում լինել սև ագռավ և ծրագրում է մասնակցել նման ներկայացուցչական գագաթնաժողովին։ Նրան ակնհայտորեն չէր խանգարի սեղմել ազդեցիկ Սի Ցզինպինի կամ Նարենդրա Մոդիի ձեռքը, քանի որ վերջինիս երկիրը Ֆրանսիայի հետ միասին ակտիվորեն զինում է Հայաստանին։ Միայն եվրոպական ներդրումների վրա հույս դնելը վտանգավոր է: Ո՞վ գիտի, թե ինչ է սպասվում եվրոպական տնտեսությանը Ուկրաինայում շարունակվող հակամարտության և գազի վայրի գների պայմաններում:
Բայց հենց որևէ արտակարգ իրավիճակի համար, եթե Բրյուսելն ու Վաշինգտոնն այս ամենը այդպես չհասկանան, իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության պատգամավորները, պաշտպանելով իրենց վարչապետին, շտապել են հայտարարել, որ իրենք մտադիր չեն միանալ BRICS-ին: Արևմտյան առաջնորդները, իհարկե, ռիսկ չեն անում ցեխ շպրտել BRICS-ի վրա, որտեղ ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն գործընկերներ ունեն հանձինս Հնդկաստանի, Սաուդյան Արաբիայի, ԱՄԷ-ի ու Բրազիլիայի։ Բայց խորքային իմաստով արևմտամետ նախագծերի ցանկացած այլընտրանք նրանց մոտ վատ է ընդունվում: Եվ հարց. «Արդյո՞ք այդ ակումբի անդամներն պատրաստ են ընդունել Հայաստանին BRICS»: Հարցը հռետորական է։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
