«Փաշինյանն առաջարկել է հանդիպում Ալիևի հետ առանց Պուտինի»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Երևանում իր հերթական ասուլիսում պատրաստակամություն է հայտնել բանակցությունները շարունակելու համար հանդիպել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ երկու երկրների սահմանին, ինչպես դա անում են երկու երկրների սահմանագծման հանձնաժողովների ներկայացուցիչները։ Միևնույն ժամանակ, նա չի բացառել Բաքվի հետ շփումներն այլ ձևաչափերով, այդ թվում Մոսկվայի մասնակցությամբ, սակայն այս փուլում նախանշել է «երկկողմ ձևաչափով աշխատելու անհրաժեշտությունը», գրում է iarex.ru-ն։
Բացի այդ, Փաշինյանն Ալիևին հրավիրել է ստորագրել խաղաղության համաձայնագրի արդեն համաձայնեցված կետերը և շարունակել աշխատել մնացածի վրա։ Նրա խոսքով «խաղաղության պայմանագրի վերջին նախագծում մենք ունենք 17 հոդված, դրանցից 13-ն արդեն լիովին համաձայնեցված են, այդ թվում նախաբանը, ևս երեք հոդված բաղկացած են մեկից ավելի նախադասությունից, որոնք նույնպես համաձայնեցված են և այնտեղ արձանագրված են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բոլոր հիմնարար սկզբունքները»։ Սկզբունքորեն Փաշինյանը իրավացի է, որ խաղաղության պայմանագիրը, այլ ոչ թե սահմանազատման հանձնաժողովը, կարող է մշտական հարթակ դառնալ բարդ հարցերի քննարկման համար։ Բայց այստեղ ինտրիգը պայմանավորվածության չորս չհամաձայնեցված հոդվածների բովանդակության մեջ է, թեև ավելի վաղ ադրբեջանական կողմը համաձայնագրի տեքստից հանել էր տարածաշրջանային հաղորդակցությունների մասին հոդվածը։ Անմիջապես ծագում է տրամաբանական հարց, թե արդյո՞ք Ալիևը կհամաձայնի հանդիպել Փաշինյանի հետ և ինչպե՞ս կարձագանքի «կտրված տարբերակով» խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու նրա առաջարկին այն հայտարարությունների ֆոնին, որ երկու կողմերն էլ միտված են բանակցությունների և նոր պայմանավորվածությունների ձեռքբերմանը։ Բանն այն է, որ հիմքեր կան ենթադրելու, որ հաշտության պայմանագրի չհամաձայնեցված հոդվածներից մեկը դրույթներ է պարունակում Լեռնային Ղարաբաղի հայերի կարգավիճակի վերաբերյալ, որը ենթադրաբար պետք է լուծվի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափով։ Պատահական չէ, որ Ալիևը կոչ է անում լուծարել ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն ասելով, որ խոսքն Ադրբեջանի ներքին գործերի մասին է։ Հիշեցնենք, որ 2022 թվականի փետրվարի 24-ից հետո Արևմուտքի նախաձեռնությամբ Մինսկի խմբի աշխատանքն ի չիք է դարձել։
Ի դեպ, դա պլյուս է Երևանին ուղղված Բաքվի պահանջին դադարեցնել Ադրբեջանի նկատմամբ տարածքային պահանջները, առանց որի չի կարող լինել «երկու երկրների միջև իրական և տևական խաղաղության պայմանագրի ստորագրում»: Բայց Փաշինյանն ունի իր տրամաբանությունը: «Խաղաղության համատեքստում մենք հնարավոր ենք համարում որոշում կայացնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարման վերաբերյալ, - ասել է նա մամուլի ասուլիսում,- երբ խաղաղությունը հաստատված փաստ է, նման ձևաչափի առկայությունը կարող է հարցեր առաջացնել։ Ամբողջ հարցը ժամանակի մեջ է, պետք է հասկանալ, թե որքանով է արդյունավետ ու ճիշտ հենց հիմա նման թեմաները քննարկման առարկա դարձնելը»։ Փաստորեն, նա հնարավորություններ է փնտրում Բաքվի հետ հաշտություն կնքելուց հետո Լեռնային Ղարաբաղի հայերի կարգավիճակի խնդիրն Արևմուտքի ակտիվ մասնակցությամբ միջազգային քննարկումների մղելու համար։ Նրա խոսքով «հույս կա, որ Բաքվի և Ստեփանակերտի միջև նորմալ կառուցողական երկխոսություն կսկսվի շուտով»։
Ուստի բեկումներ դեռ սպասել պետք չէ, իսկ Երևանի առաջարկած տարբերակով խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը քիչ հավանական է։ Բացի այդ, այն բանից հետո, երբ Փաշինյանը ճանաչեց Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, Բաքուն միջազգային իրավունքին համապատասխան է հայտարարություններ անում։ Նման իրավիճակում Արևմուտքի վրա Հայաստանի խաղադրույքը պարզապես արտաքին քաղաքականության մեջ նրա արևմտյան վեկտորի նշագծում է։
Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանն այլ կերպ էր պատկերացնում Հայաստանի կողմից տորպեդահարված ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հեռանկարները, և Փաշինյանի հետ հեռախոսազրույցում ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը պատրաստակամություն էր հայտնել «օգնություն ցուցաբերել Հայաստանին և Ադրբեջանին առաջ շարժվել խաղաղության պայմանագրի հարցում»։ Փաշինյանը գերադասում է առանց միջնորդների բանակցությունները և Մոսկվայի միջնորդությունն անհնար է անվանում անգամ Ադրբեջանի հետ հաղորդակցության ապաշրջափակման հարցում։ «Այս փուլում մենք աշխատում ենք երկկողմ ձևաչափով։ Մեր կարծիքով ճիշտ է շարունակել այդ ձևաչափով, և ես այդ մասին բացահայտ ասել եմ ՌԴ նախագահին մեր վերջին զրույցի ժամանակ։ Չեմ բացառում, որ կլինի այլ ֆորմատ։ Յուրաքանչյուր հարց յուրաքանչյուր կոնկրետ համատեքստում պետք է դիտարկել առանձին»,- ընդգծել է Փաշինյանը։
Բայց ինչ էլ որ լինի, Երևանը փորձում է տարածաշրջանում ինչ-որ աշխարհաքաղաքական գործընթաց սկսել առանց Մոսկվայի միջնորդության, բայց իր նոր արևմտյան գործընկերների պոտենցիալ ներգրավմամբ։ Ուստի զարմանալի չէ, որ Փաշինյանը չի համաձայնել Ռուսաստանում հանդիպմանը, դա նրան հիմա պետք չէ, և ինքն է Ալիևի հետ սահմանին բանակցություններ վարելու նախաձեռնությամբ հանդես եկել։ Ինքնին Ալիևի հետ նման հնարավոր հանդիպումը Փաշինյանի համար այնքան էական չէ, որքան դրա քաղաքական ու աշխարհաքաղաքական ենթատեքստը։ Բայց նման պարզունակ ու պրիմիտիվ դիվանագիտությունը դժվար թե հաջողություն ունենա:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
