Փաշինյանի ՀԱՊԿ-ացավը. Ռուսաստանի ոչ դաշնակիցների «կուրսկյան լռությունը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ռուսաստանի Կուրսկի շրջան Կիևի ռեժիմի զորքերի ներխուժումից բավականին ժամանակ է անցել, սակայն ՀԱՊԿ-ի կողմից դեռևս արձագանք չկա։ Խոսքը թեկուզ ուկրաինական միջամտության քաղաքական գնահատականի մասին է, քանի որ ՀԱՊԿ-ի կողմից ստեղծված պայմաններում ռազմական պատասխան միջոցների կիրառումը լիովին անիրատեսական է թվում, գրում է Eadaily.com-ը։
Համաձայն ՀԱՊԿ պայմանագրի 4-րդ հոդվածի` «եթե մասնակից պետություններից մեկը ենթարկվում է ագրեսիայի (զինված հարձակում, որը սպառնում է անվտանգությանը, կայունություն, տարածքային ամբողջականություն և ինքնիշխանություն), ապա դա մասնակից պետությունների կողմից կդիտարկվի որպես ագրեսիա պայմանագրին մասնակից բոլոր պետությունների դեմ»։ Միևնույն ժամանակ, նախատեսվում է, որ «մասնակից պետություններից որևէ մեկի վրա ագրեսիայի դեպքում բոլոր մյուս մասնակից պետությունները, այդ մասնակից պետության խնդրանքով, անհապաղ նրան կտրամադրեն անհրաժեշտ օգնություն, ներառյալ ռազմական օգնությունը, և աջակցություն կցուցաբերեն նաև իրենց տրամադրության տակ գտնվող միջոցներով ՄԱԿ-ի կանոնադրության 51-րդ հոդվածին համապատասխան կոլեկտիվ պաշտպանության իրավունքն իրականացնելու համար»:
Այսպիսով, անհրաժեշտ ռազմական օգնության տրամադրումը կապված է ագրեսիայի ենթարկված ՀԱՊԿ պետության կողմից դրա մասին պաշտոնական խնդրանքի հետ։ Ռուսաստանը, բնականաբար, նման խնդրանքով չի դիմի, որպեսզի իր դաշնակիցներին դժվար կացության մեջ չդնի։ Այնուամենայնիվ, դա չի բացառում ՀԱՊԿ անդամների հավաքական քաղաքական դիրքորոշում արտահայտելու անհրաժեշտությունը Կիևի կողմից միջազգային իրավունքի նորմերի և սկզբունքների կոպտագույն խախտման վերաբերյալ։
Կազմակերպությունը ներկայումս նախագահում է Ղազախստանը։ Նա կարող էր նախաձեռնել Հավաքական անվտանգության խորհրդի (ՀԱԽ) արտահերթ նիստի գումարում և համապատասխան փաստաթղթի ընդունում Կիևի ռեժիմի գործողությունների քաղաքական դատապարտմամբ։ Այնուամենայնիվ, դա այնքան էլ հեշտ չէ: Վերցնենք, օրինակ, «հայկական հարցը», որն արդեն հանգեցրել է ՀԱՊԿ-ի փաստացի սահմանափակ գործունեությանը։
Այս տարվա սկզբին Երևանը հայտարարեց ռազմաքաղաքական դաշինքին մասնակցության սառեցման մասին, հրաժարվեց ֆինանսավորել բյուջեն և բարձրացրեց իր հաջորդ «տրամաբանական քայլի» հարցը՝ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու հարցը։ Կուրսկից հետո Հայաստանի իշխանամետ մեկնաբանները սկսել են անթաքույց հեգնանքով նշել, որ Հայաստանը ոչ մի կերպ չի կարող օգնել Մոսկվային, նույնիսկ Կիևի արկածախնդրությանը քաղաքական գնահատական տալով, քանի որ ռուս-ուկրաինական սահմանը «սահմանազատված չէ, ինչը նշանակում է, որ անհայտ է, թե որտեղ է այն գտնվում»:
Դա հայտնի հանգամանքների մասին ակնհայտ ակնարկ է։ Ինչպես գիտենք, ժամանակին, մասնավորապես 2022 թվականին հայկական կողմը բարձրացրել էր սահմանին Ադրբեջանի ագրեսիվ գործողությունների, որի արդյունքում օկուպացվել են Հայաստանի տարածքները (տարբեր գնահատականներով 150-ից մինչև 200 քառ. կմ), քաղաքական դատապարտման հարցը։ Բայց ապարդյուն:
Դրանից հետո Հայաստանի կառավարության ղեկավարը խիստ ոխ է պահում ՀԱՊԿ-ի իր գործընկերների նկատմամբ, և դա էլ դարձել է ելակետ այդ կազմակերպությունում Երևանի մասնակցության սառեցման համար։ Ավելի ուշ Փաշինյանը մեկ անգամ չէ, որ հրապարակավ շեշտել է այն դիրքորոշումը, որ «Հայաստանը Ռուսաստանի դաշնակիցը չէ Ուկրաինայում»։
Հիշեցնենք, որ հայկական կողմը Ադրբեջանի իշխանությունների հետ բանակցություններում առաջ է քաշում 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի անփոխարինելիության մասին թեզը, որով սահմանվում են վարչական սահմանները նախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունների միջև որպես միջպետական սահմաններ: Եվ դա, ըստ Երևանի և այլոց, հակադրվում է ռուս-ուկրաինական հարաբերություններում վերջին տարիներին տեղի ունեցածի հետ՝ Ղրիմի վերամիավորումը Ռուսաստանին 2014 թվականին և չորս նոր շրջանների մուտքը Ռուսաստանի կազմ 2022 թվականին։ Նման պայմաններում «Ուկրաինայում ոչ դաշնակցից» Ռուսաստանի Կուրսկի շրջան ռազմական ներխուժման քաղաքական գնահատական Հայաստանից ակնկալելը անլուրջ է:
Սակայն Հայաստանը միակը չէ: ՀԱՊԿ-ում Մոսկվայի մյուս գործընկերները ևս, ինչպես կարելի է հասկանալ, չեն ցանկանում հստակ և միանշանակ դիրքորոշում արտահայտել։ Վերցնենք Ղազախստանը, որի արտաքին քաղաքականության գերատեսչությունը հայտարարություն է տարածել հղում անելով միջազգայինորեն ընդունված տարածքային ամբողջականության սկզբունքը և կոչ անելով «պետությունների միջև բոլոր հակամարտությունները լուծել բացառապես խաղաղ ճանապարհով»։
Այս օրերին Երևանում ՀԱՊԿ-ի տեղական քննադատները հարց են տալիս. ո՞ւմ պետք նման անգործունակ կազմակերպությունը, և արդյո՞ք այն ամբողջությամբ լուծարելու ժամանակը չէ։ Միևնույն ժամանակ, իհարկե, Հայաստանի ղեկավարության դիրքորոշումն է ներկայացվում որպես «լուծարման» նախադրյալ, իսկ Փաշինյանը ներկայացվում է գրեթե որպես ՀԱՊԿ-ի «գերեզմանափոր»։
Անշուշտ, նման գնահատականները հեռու են օբյեկտիվ լինելուց և հիմնված են կազմակերպությունում դաշնակիցների նկատմամբ հայկական նույն դժգոհության վրա։ Ղարաբաղյան 44-օրյա պատերազմից հետո Երևանում էմոցիաները հաճախ են գերակշռում։ Այնուամենայնիվ Երևանի արտահայտած անտագոնիզմը թե՛ ՀԱՊԿ-ի, թե՛ Ռուսաստանի քաղաքականության նկատմամբ միայն էմոցիաների պատճառով չէ։ Այստեղ կարելի է հիշել հայ-ռուսական վերջին հարաբերությունների բազմաթիվ այլ տհաճ դրվագներ։ Հայաստանի ներկայիս ղեկավարությունն իրականում իրեն չի տեսնում Ռուսաստանի դաշնակիցների շարքերում, և դա ոչ միայն Ուկրաինայում։ Երևանի արևմտյան թեքումն արդեն հանգեցրել է նրան, որ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում քվեարկության ժամանակ նա սկսել է այլ դիրքորոշումներ որդեգրել, մասնավորապես Վրաստանի նկատմամբ ամենաբարձր քաղաքական մակարդակում ընդգծելով նրա տարածքային ամբողջականության «լիարժեք ճանաչումը»։
Կարծես թե փոխադարձ հիմունքներով միջազգային պարտավորությունների կատարումը որևէ կերպ չի հակասում Հայաստանի կողմից ոչ միայն Ուկրաինայի և Վրաստանի, այլ նաև Ռուսաստանի տարածքային ամբողջականության ճանաչմանը։ Ալմա-Աթայի հռչակագրի ընդունման ժամանակ, որի նկատմամբ հարգանքն այդքան մեծ է Հայաստանի ղեկավարության մոտ, Կուրսկի մարզը եղել է Ռուսաստանի անբաժանելի մասը։ Ուստի պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումը տարածքային ամբողջականության սկզբունքը պաշտպանելու հարցում բացարձակապես օրինական կարող է լինել։ Հակառակ դեպքում տպավորություն է ստեղծվում, որ առկա է երկակի ստանդարտներին հետևել, միջազգային իրավունքի սկզբունքների ընտրովի և քաղաքականապես պայմանավորված հարգանքի ցուցաբերում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
