Հայաստանը որոշել է պատմությունը վերաշարադրել ուկրաինական ձևով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ի պատասխան ՌԴ ԱԳՆ-ի քննադատության Հայաստանը կխմբագրի ութերորդ դասարանի պատմության նորագույն դասագիրքը։ Ձեռնարկի գլուխներից մեկում կասկածի տակ էր դրվում Ռուսական կայսրության առանձնահատուկ դերը, իսկ Իրանի հետ պատերազմին հաջորդած Թուրքմենչայի խաղաղության պայմանագիրը կոչվում էր Արևելյան Հայաստանի «անեքսիա», գրում է vz.ru-ն։
«Ինչ վերաբերում է դասագրքի այդ ձևակերպմանը, ապա հեղինակները հանդես են եկել խմբագրման առաջարկով, և, համապատասխանաբար, մոտ ապագայում փոփոխություն կկատարվի», - հայտնել են ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության մամուլի ծառայությունից։
Հիշեցնենք, որ դասագրքում Ռուսաստանի դերի խեղաթյուրումը քննադատվել էր ՌԴ ԱԳՆ հայտարարության մեջ. «Հայտնի գործոնների նոր ձևակերպումներ կան «Արևելյան Հայաստանի բռնի միացումը Ռուսաստանին» գլխում, որը վերաբերում է 18-րդ դարի վերջին - 19-րդ դարի սկզբին Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած իրադարձություններին»։
Մասնավորապես, Արևելյան Հայաստանի «բռնակցում» ասելով դասագրքի հեղինակները նկատի ունեն Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրի կնքումը, որը նախատեսում էր Իրանի կողմից Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունների (երկուսն էլ գտնվում էին պատմական Արևելյան Հայաստանի տարածքներում) Ռուսական կայսրությանը հանձնելուն։ Պայմանագիրը, որի մշակմանը մասնակցել է գրող և դիվանագետ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովը, կնքվել էր 1826–1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում։
Նախկինում հայկական դասագրքերում այդ պայմանագիրը գնահատվում էր որպես «վիթխարի նշանակություն հայոց պետականության ապագա վերականգնման համար»։ Ըստ ռուս դիվանագետների, «նման ձևակերպումների ներմուծումն ուղղակիորեն հակասում է պատմական հիշողության պահպանման ոլորտում Հայաստանի ղեկավարության ստանձնած պարտավորություններին»։
ԱԳՆ-ն նաև հիշեցրել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի համատեղ հայտարարությունը «ընդհանուր անցյալի նկատմամբ ընդհանուր մոտեցումների» և «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքների վերանայման և կեղծիքի դեմ պայքարը շարունակելու մտադրության մասին»։
«Կասկածի տակ դնել Ռուսական կայսրության, հետագայում նաև ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի հատուկ դերը ներկայիս Հայաստանի ձևավորման գործում, նշանակում է դեմ գնալ ընդհանուր առմամբ հայտնի փաստերին։ Սա մեր ընդհանուր պատմությունը վերաշարադրելու հերթական անամոթ փորձն է»,- ընդգծել են ՌԴ ԱԳՆ-ում։
Հիշեցնենք նաև, որ Հայաստանում ամռանը «Հայ ժողովրդի պատմություն» դպրոցական առարկայի անվանումը փոխարինվեց «Հայաստանի պատմություն» արտահայտությամբ։ Ինչպես այդ առիթով հայտարարեց Փաշինյանը, սկզբում ինքն ապշած էր այդ առաջարկից, քանի որ նախկինում չէր նկատել երկու հասկացությունների բովանդակային տարբերությունը։ Նրա խոսքով, «Հայ ժողովրդի պատմությունը» պետականության բացակայության ժամանակաշրջանների պատմություն է պետականության որոշ դրվագներով, իսկ «Հայաստանի պատմությունը» ենթադրում է պետականության պատմություն դրա բացակայության որոշ դրվագներով։
Սակայն ավելի ուշ վարչապետը փոխեց իր վերաբերմունքն այդ նախաձեռնության նկատմամբ։ Հազարամյա հայ ժողովրդի մասին թեզի չարաշահումը, ընդգծեց Փաշինյանը, դժվարացնում է գիտակցելը, որ «մենք շատ բան չգիտենք, շատ բան մոռացել ենք, շատ նրբերանգներ չգիտենք պետության գոյության, պահպանման ու զարգացման հետ կապված»։
«Պատմության խեղաթյուրումը տեղի է ունենում Հայաստանի իշխանությունների վարած հակառուսական քաղաքականության շրջանակներում։ Սա պատվեր է, որը երկրի ներկայիս իշխանությունները ստանում են արտերկրից»,- vz.ru-ի հետ զրույցում ասել է հայ քաղաքագետ Անդրանիկ Թևանյանը։
Մոսկվայի քննադատությունից հետո պատմության դասագիրքը փոխելու որոշումը փորձագետը բացատրել է կոնֆլիկտային իրավիճակից խուսափելու իշխանությունների ցանկությամբ։ «Սրանից մեծ հաշվով ոչինչ չի փոխվում։ Հայաստանի ներկայիս իշխանության արտաքին քաղաքական վեկտորն արևմտամետ է և թուրքամետ, դրա համար էլ մենք տեսնում ենք նման բաներ»,- ընդգծել է փորձագետը։
Ռուսաստանցի քաղաքագետների կարծիքով Հայաստանը Ռուսաստանից հեռանալու կուրս է սահմանել, ուստի իշխանությունները սկսել են վերագնահատել պատմական իրադարձությունները։
«Այն, որ դասագրքում կասկածի տակ է դրվում Ռուսաստանի դերը ներկայիս Հայաստանի ձևավորման գործում, դա միտում է, հեռացում Մոսկվայից, խարխլում է հայության պատմական գիտակցությունն ու ինքնորոշումը, որը միշտ զգուշավոր է եղել պատմության նկատմամբ և խոսել հայկական պետության կայացման գործում Ռուսաստանի ներդրման մասին»,- ասում է Կովկասի հարցերով փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովը։
Քաղաքագետը հիշեցրել է, որ երկար պատմական ժամանակաշրջանից հետո երկիրը Ռուսաստանի շնորհիվ ստացավ իր պետականությունը որոշակի սահմաններում, և այն, որ ի վերջո դասագրքի վիճահարույց գլուխը կխմբագրվի, ՌԴ ԱԳՆ-ի արժանիքն է, Երևանում ուսումնասիրեցին իրավիճակը և որոշեցին հետքայլ անել, քանի որ Հայաստանը ՀԱՊԿ, ԵԱՏՄ անդամ է, Ռուսաստանի ռազմավարական գործընկերը, և երկիրը դեռ պատրաստ չէ կորցնել այդ կարգավիճակը։
Տարասովն ընդգծել է, որ հետխորհրդային տարածքում հայերը վերջինն են, որ սկսել են իրենց պատմությունը վերաշարադրելու գործը։ «Տվյալ դեպքում ՌԴ ԱԳՆ-ն խոսեց այն պատճառով, որ առկա է երկու պետությունների միջև հարաբերությունների վատթարացում, ինչի հետևանքով կողմերը ցավագին են արձագանքում ցանկացած հայտարարությունների և հարձակումների»,- կարծիք է հայտնել vz.ru-ի զրուցակիցը։
«Երևանում գործում են ապացուցված սխեմաներով։ Այս ամենը տեսել ենք Վրաստանում և Ուկրաինայում։ Այդ սխեման ենթադրում է հեռանալ տարբեր կազմակերպություններից և Ռուսաստանին տարբեր տեսակի մեղադրանքներ ներկայացնել։ Հիմա դա սկսվել է Հայաստանում: Ներկայումս Երևանում մի քիչ կնահանջեն, հետո յուրովի, բայց նույնը կանեն»,- vz.ru-ի հետ զրույցում կարծիք է հայտնել քաղաքագետ Յուրի Սվետովը։
Փորձագետը կարծում է, որ Հայաստանի ղեկավարությունն ի դեմս Փաշինյանի, ընտրություն է կատարել Ռուսաստանից հեռանալու օգտին։ «Վարչապետը նախկինում նշել էր ՀԱՊԿ-ից Հայաստանի դուրս գալու պայմանները, և վաղ թե ուշ Հայաստանը կլքի այդ կազմակերպությունը: Իսկ մինչ այդ փորձում են Ռուսական կայսրությանը և ԽՍՀՄ-ին դարձնել հայ ժողովրդին «խեղդող»»,- հավելել է քաղաքագետը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
